શિવ પુરાણ · અધ્યાય 6.1

શ્રીગણેશાય નમઃ
ૐ નમઃ શિવાય॥
અથ ષષ્ઠી કૈલાસસંહિતા પ્રારભ્યતે ॥
નમઃ શિવાય સામ્બાય સગણાય સસૂનવે॥
પ્રધાનપુરુષેશાય સર્ગસ્થિતત્યન્તહેતવે

ઋષય ઊચુઃ ॥
શ્રુતોમાસંહિતા રમ્યા નાનાખ્યાનસમન્વિતા ॥
કૈલાસસંહિતામ્બ્રૂહિ શિવતત્ત્વવિવર્દ્ધિનીમ્

વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુત પ્રીતિતો વત્સાઃ કૈલાસાખ્યાં હિ સંહિતામ્ ॥
શિવતત્ત્વપરાન્દિવ્યાં વક્ષ્યે વઃ સ્નેહતઃ પરામ્

હિમવચ્છિખરે પૂર્વ્વં તપસ્યન્તો મહૌજસઃ ॥
વારાણસીઙ્ગન્તુકામા મુનયઃ કૃતસમ્વિદઃ

નિર્ગત્ય તસ્માત્સમ્પ્રાપ્ય ગિરેઃ કાશીં સમાહિતાઃ ॥
સ્નાતવ્યમેવેતિ તદા દદૃશુર્મણિકર્ણિકામ્

તત્ર સ્નાત્વા સુસન્તપ્ય દેવાદીનથ જાહ્નવીમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા સ્નાત્વા મુનીશાસ્તે વિશ્વેશં ત્રિદશેશ્વરમ્

નમસ્કૃત્યાથ સમ્પૂજ્ય ભક્ત્યા પરમયાન્વિતાઃ ॥
શતરુદ્રાદિભિઃ સ્તુત્વા સ્તુતિભિર્વ્વેદપારગાઃ

આત્માનં મેનિરે સર્વે કૃતાર્થા વયમિત્યુત ॥
શિવપ્રીત્યા સુપૂર્ણાર્થાશ્શિવભક્તિરતાસ્સદા

તસ્મિન્નવસરે સૂતં પઞ્ચક્રોશદિદૃક્ષયા ॥
ગત્વા સમાગતં વીક્ષ્ય મુદા તે તં વવન્દિરે॥॥।
સોપિ વિશ્વેશ્વરં સાક્ષાદ્દેવદેવમુમાપતિમ્ ॥
નમસ્કૃત્યાથ તૈસ્સાકમ્મુક્તિમણ્ડપમાવિશત્

તત્રાસીનમ્મહાત્માનં સૂતમ્પૌરાણિકોત્તમમ્ ॥
અર્ઘ્યાદિભિસ્તદા સર્વ્વે મુનયસ્સમુપાચરન્

તતઃ સૂતઃ પ્રસન્નાત્મા મુનીનાલોક્ય સુવ્રતાન્ ॥
પપ્રચ્છ કુશલાન્તેપિ પ્રોચુઃ કુશલમાત્મનઃ

તે તુ સંહૃષ્ટહૃદયં જ્ઞાત્વા તં વૈ મુનીશ્વરાઃ ॥
પ્રણવાર્થાવગત્યર્થમૂચુઃ પ્રાસ્તાવિકં વચઃ

મુનય ઊચુઃ ॥
વ્યાસશિષ્ય મહાભાગ સૂત પૌરાણિકોત્તમ॥
ધન્યસ્ત્વં શિવભક્તો હિ સર્વવિજ્ઞાન સાગરઃ

ભવન્તમેવ ભગવાન્વ્યાસસ્સર્વજગદ્ગુરુઃ ॥
અભિષિચ્ય પુરાણાનાં ગુરુત્વે સમયોજયત્

તસ્માત્પૌરાણિકી વિદ્યા ભવતો હૃદિ સંસ્થિતા॥
પુરાણાનિ ચ સર્વાણિ વેદાર્થમ્પ્રવદન્તિ હિ

વેદાઃ પ્રણવસમ્ભૂતાઃ પ્રણવાર્થો મહેશ્વરઃ॥
અતો મહેશ્વરસ્થાનં ત્વયિ ધિષ્ણ્યમ્પ્રતિષ્ઠિતમ્

ત્વન્મુખાબ્જપરિસ્યન્દન્મકરંદે મનોહરમ્ ॥
પ્રણવાર્થામૃતં પીત્વા ભવિષ્યામો ગતજ્વરાઃ

વિશેષતો ગુરુસ્ત્વં હિ નાન્યોઽસ્માકં મહામતે॥
પરં ભાવં મહેશસ્ય પરયા કૃપયા વદ

ઇતિ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા સૂતો વ્યાસપ્રિયસ્સુધીઃ॥
ગણેશં ષણ્મુખં સાક્ષાન્મહેશાનં મહેશ્વરીમ્

શિલાદતનયં દેવં નન્દીશં સુયશાપતિમ્ ॥
સનત્કુમારં વ્યાસં ચ પ્રણિપત્યેદમબ્રવીત્

સૂત ઉવાચ॥
સાધુસાધુ મહાભાગા મુનયઃ ક્ષીણકલ્મષાઃ॥
મતિર્દૃઢતરા જાતા દુર્લભા સાપિ દુષ્કૃતામ્

પારાશર્યેણ ગુરુણા નૈમિષારણ્યવાસિનામ્॥
મુનીનામુપદિષ્ટં યદ્વક્ષ્યે તન્મુનિપુંગવાઃ

યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ શિવભક્તિર્ભવેન્નૃણામ્॥
સાવધાના ભવન્તોદ્ય શૃણ્વન્તુ પરયા મુદા

સ્વારોચિષેન્તરે પૂર્વં તપસ્યંતો દૃઢવ્રતાઃ॥
ઋષયો નૈમિષારણ્યે સર્વસિદ્ધનિષેવિતે

દીર્ઘસત્રં વિતન્વન્તો રુદ્રમધ્વરનાયકમ્ ॥
પ્રીણયન્તઃ પરં ભાવમૈશ્વર્ય્યં જ્ઞાતુમિચ્છવઃ

નિવસન્તિ સ્મ તે સર્વે વ્યાસદર્શનકાંક્ષિણઃ ॥
શિવભક્તિરતા નિત્યં ભસ્મરુદ્રાક્ષધારિણઃ

તેષાં ભાવં સમાલોક્ય ભગવાન્બાદરાયણઃ ॥
પ્રાદુર્બભૂવ સર્વાત્મા પરાશરતપઃફલમ્

તં દૃષ્ટ્વા મુનયસ્સર્વે પ્રહૃષ્ટવદનેક્ષણાઃ ॥
અભ્યુત્થાનાદિભિસ્સર્વૈરુપચારૈરુપાચરન્

સત્કૃત્ય પ્રદદુસ્તસ્મૈ સૌવર્ણં વિષ્ટરં શુભમ્ ॥
સુખોપવિષ્ટઃ સ તદા તસ્મિન્સૌવર્ણવિષ્ટરે ॥
પ્રાહ ગંભીરયા વાચા પારાશર્ય્યો મહામુનિઃ

વ્યાસ ઉવાચ ॥
કુશલં કિં નુ યુષ્માકમ્પ્રબ્રૂતાસ્મિન્મહામખે ॥
અર્ચિતં કિં નુ યુષ્માભિસ્સમ્યગધ્વરનાયકઃ

કિમર્થમત્ર યુષ્માભિરધ્વરે પરમેશ્વરઃ॥
સ્વર્ચિતો ભક્તિભાવેન સામ્બસ્સંસારમોચકઃ

યુષ્મત્પ્રવૃત્તિર્મે ભાતિ શુશ્રૂષા પૂર્વમેવ હિ ॥
પરભાવે મહેશસ્ય મુક્તિહેતોશ્શિવસ્ય ચ

એવમુક્તા મુનીન્દ્રેણ વ્યાસેનામિતતેજસા ॥
મુનયો નૈમિષારણ્યવાસિનઃ પરમૌજસઃ

પ્રણિપત્ય મહાત્માનં પારાશશર્ય્યં મહામુનિમ્ ॥
શિવાનુરાગસંહૃષ્ટમાનસં ચ તમબ્રુવન્

મુનય ઊચુઃ ॥ ॥
ભગવન્મુનિશાર્દૂલ સાક્ષાન્નારાયણાંશજ॥
કૃપાનિધે મહાપ્રાજ્ઞ સર્વવિદ્યાધિપ પ્રભો

ત્વં હિ સર્વજગદ્ભર્તુર્મહા દેવસ્ય વેધસઃ ॥
સામ્બસ્ય સગણસ્યાસ્ય પ્રસાદાનાં નિધિસ્સ્વયમ્

ત્વત્પાદાબ્જરસાસ્વાદમધુપાયિતમાનસાઃ ॥
કૃતાર્થા વયમદ્યૈવ ભવત્પાદાબ્જદર્શનાત્

ત્વદીયચરણામ્ભોજદર્શનં ખલુ પાપિનામ્ ॥
દુર્લભં લબ્ધમસ્માભિસ્ત્વસ્માત્સુકૃતિનો વયમ્

અસ્મિન્દેશે મહાભાગ નૈમિષારણ્યસંજ્ઞકે ॥
દીર્ઘસત્રાન્વિતાસ્સર્વે પ્રણવાર્થપ્રકાશકાઃ

શ્રોતવ્યઃ પરમેશાન ઇતિ કૃત્વા વિનિશ્ચિતાઃ ॥
પરસ્પરં ચિન્તયન્તઃ પરં ભાવં મહેશિતુ

અજ્ઞાતવન્ત એવૈતે વયં તસ્માદ્ભવાન્પ્રભો ॥
છેત્તુમર્હતિ તાન્સર્વાન્સંશયાનલ્પચેતસામ્

ત્વદન્યઃ સંશયસ્યાસ્યચ્છેત્તા ન હિ જગત્ત્રયે ॥
તસ્માદપારગંભીરવ્યામોહાબ્ધૌ નિમજ્જતઃ

તારયસ્વ શિવજ્ઞાનપોતેનાસ્માન્દયાનિધે॥
શિવસદ્ભક્તિતત્ત્વાર્થં જ્ઞાતું શ્રદ્ધાલવો વયમ્

એવમભ્યર્થિતસ્ત મુનિભિર્વેદપારગૈઃ ॥
સર્વવેદાર્થવિન્મુખ્યઃ શુકતાતો મહામુનિઃ ॥
વેદાન્તસારસર્વસ્વં પ્રણવં પરમેશ્વરમ્

ધ્યાત્વા હૃત્કર્ણિકામધ્યે સામ્બં સંસારમોચકમ્ ॥
પ્રહૃષ્ટમાનસો ભૂત્વા વ્યાજહાર મહામુનિ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે ષષ્ઠ્યાં કૈલાસસંહિતાયાં વ્યાસશૌનકાદિસંવાદો નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ। । ૧ ॥