શિવ પુરાણ · અધ્યાય 6.18

॥ શૌનક ઉવાચ ॥
શ્રુત્વા વેદાન્તસારં તદ્રહસ્યમ્પરમાદ્ભુતમ્ ॥
કિમ્પૃષ્ટવાન્વામદેવો મહેશ્વરસુતં તદા

ધન્યો યોગી વામદેવઃ શિવજ્ઞાનરતસ્સદા ॥
યત્સ્સમ્બન્ધાત્કથોત્પન્ના દિવ્યા પરમપાવની

ઇતિ શ્રુત્વા મુનીનાન્તદ્વચનમ્પ્રેમગર્ભિતમ્ ॥
સૂતઃ પ્રાહ પ્રસન્નસ્તાઞ્છિવાસક્તમના બુધઃ

સૂત ઉવાચ ॥
ધન્યા યૂયં મહાદેવભક્તા લોકોપકારકાઃ ॥
શૃણુધ્વમ્મુનયસ્સર્વે સંવાદં ચ તયોઃ પુનઃ

શ્રુત્વા મહેશતનયવચનં દ્વૈતનાશકમ્ ॥
અદ્વૈતજ્ઞાનજનકં સન્તુષ્ટોઽભૂન્મહાન્મુનિઃ

નત્વા સ્તુત્વા ચ વિવિધં કાર્તિકેયં શિવાત્મજમ્ ॥
પુનઃ પપ્રચ્છ તત્ત્વં હિ વિનયેન મહામુનિઃ

વામદેવ ઉવાચ ॥
ભગવન્સર્વતત્ત્વજ્ઞ ષણ્મુખામૃતવારિધે ॥
ગુરુત્વં કથમેતેષાં યતીનામ્ભાવિતાત્મનામ્

જીવાનાં ભોગમોક્ષાદિસિદ્ધિસ્સિધ્યતિ યદ્વશાત્ ॥
પારમ્પર્ય્યં વિના નૈષા મુપદેશાધિકારિતા

એવં ચ ક્ષૌરકર્માંગં સ્નાનઞ્ચ કથમીદૃશમ્ ॥
ઇતિ વિજ્ઞાપય સ્વામિન્સંશયં છેત્તુમર્હસિ

ઇતિ શ્રુત્વા કાર્તિકેયો વામદેવવચઃ સ્મરન્॥
શિવં શિવાં ચ મનસા વ્યાચષ્ટુમુપચક્રમે

॥
શ્રીસુબ્રહ્મણ્ય ઉવાચ ।
યોગપટ્ટમ્પ્રવક્ષ્યામિ ગુરુત્વં યેન જાયતે ॥
તવ સ્નેહાદ્વામદેવ મહદ્ગોપ્યં વિમુક્તિદમ્

વૈશાખે શ્રાવણેમાસિ તથાશ્વયુજિ કાર્તિકે ॥
માર્ગશીર્ષે ચ માઘે વા શુક્લપક્ષે શુભે દિને

પંચમ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં વા કૃતપ્રાભાતિકક્રિયઃ ॥
લબ્ધાનુજ્ઞસ્તુ ગુરુણા સ્નાત્વા નિયતમાનસઃ

।
પર્ય્યંકશૌચં કૃત્વા તદ્વાસસાંગં પ્રમૃજ્ય ચ ॥
દ્વિગુણં દોરમાબધ્ય વાસસી પરિધાય ચ

ક્ષાલિતાંઘ્રિર્દ્વિરાચમ્ય ભસ્મ સદ્યાદિમ ન્ત્રતઃ ॥
ધારયેદ્ધિ સમાદાય સમુદ્ધૂલનમાર્ગતઃ

ગૃહીતહસ્તો ગુરુણા સાનુકૂલેન વૈ મુને ॥
સચ્છિષ્યઃ સાઞ્જલિસ્સ્વાભ્યાં હસ્તાભ્યામ્પ્રાઙ્મુખો યથા

તથોપવેષ્ટિતસ્તિષ્ઠેન્મંડપે સમલંકૃતે॥
ગુર્વાસનવરે શુદ્ધે ચૈલાજિનકુશોત્તરે

અથ દેશિક આદાય શંખં સાધારમસ્ત્રતઃ ॥
વિશોધ્ય તસ્ય પુરતઃ સ્થાપયેત્સાનુકૂલતઃ

સાધારં શઙ્ખમપિ ચ સમ્પૂજ્ય કુસુમાદિભિઃ॥
નિઃક્ષિપેદ સ્ત્રવર્મભ્યાં શોધિતં તત્ર સજ્જલમ્

આપૂર્ય પૂર્વવત્પૂજ્ય ષડંગોક્તક્રમેણ ચ ॥
પ્રણવેન પુનસ્તદ્વૈ સપ્તધૈવાભિમન્ત્રયેત્

અભ્યર્ચ્ય ગન્ધપુષ્પાદ્યૈર્ધૂપદીપૌ પ્રદર્શ્ય ચ॥
સંરક્ષાસ્ત્રેણ તં શંખં વર્મણાથાવગુણ્ઠયેત્

ધેનુશંખાખ્યમુદ્રે ચ દર્શયેદથ દેશિકઃ॥
પુનસ્સ્વપુરતશ્શંખં દક્ષિણે દેશ ઉત્તમે

પૂજ્યાર્ઘ્યોક્તવિધાનેન સુન્દરમ્મણ્ડલં શુભમ્ ॥
કુર્ય્યાત્સમ્પૂજયેત્તઞ્ચ સુગન્ધકુસુમા દિભિઃ

સાધારં શોધિતં શુદ્ધં ઘટન્તન્તુપરિષ્કૃતમ્ ॥
ધૂપિતં સ્થાપિતં શુદ્ધવાસિતોદપ્રપૂરિતમ્

પઞ્ચત્વક્પઞ્ચપત્રૈશ્ચ મૃત્તિકાભિશ્ચ પઞ્ચભિઃ॥
મિલિતં ચ સુગન્ધેન લેપયેત્તમ્મુનીશ્વર

વસ્ત્રામ્રદલદૂર્વાગ્રનારિકેલસુમૈસ્તતઃ॥
તં ઘટં વસ્તુભિશ્ચાન્યૈસ્સંકુર્યાત્સમલંકૃતમ્

વિન્યસેત્પઞ્ચરત્નાનિ ઘટે તત્ર મુનીશ્વર ॥
હિરણ્યઞ્ચાપિ તેષાં વાભાવે ભક્ત્યા પ્રવિન્યસેત્ । ૨૭।
નીલાખ્યરત્નં ચ તથા રત્ને માણિક્યહેમની ॥
પ્રવાલગોમેદકે ચ પઞ્ચરત્નમિદં સ્મૃતમ્

નૃમ્લસ્કમિતિ સમ્પ્રોચ્ય ગ્લૂમિત્યન્તે ઽથ દેશિકઃ ॥
સમ્યગ્વિધાનતઃ પ્રીત્યા સાનુકૂલઃ સમર્ચયેત્

આધારશક્તિમારભ્ય યજનોક્તવિધાનતઃ ॥
પઞ્ચાવરણમાર્ગેણ દેવમાવાહ્ય પૂજયેત્

નિવેદ્ય પાયસાન્નઞ્ચ તાંબૂલાદિ યથા પુરા ॥
નામાષ્ટકાર્ચનાન્તં ચ કૃત્વા તમભિમન્ત્રયેત્

પ્રણવાષ્ટોત્તરશતં બ્રહ્મભિઃ પઞ્ચભિઃ ક્રમાત્ ॥
સદ્યાદીશાન્તમપ્યસ્ત્રં રક્ષિતં વર્મણા પુનઃ

અવગુંઠ્ય પ્રદર્શ્યાથ ધૂપદીપૌ ચ ભક્તિતઃ ॥
ધેનુયોન્યાખ્યમુદ્રે ચ સમ્યક્તત્ર પ્રદર્શયેત્

તતશ્ચ દેશિકસ્તસ્ય દર્ભૈરાચ્છાદ્ય મસ્તકે ॥
મણ્ડલસ્થેશદિગ્ભાગે ચતુરસ્રં પ્રકલ્પયેત્

તદુપર્ય્યાસનં રમ્યં કલ્પયિત્વા વિધાનતઃ ॥
તત્ર સંસ્થાપયેચ્છિષ્યં શિશું સાનુકૂલતઃ

તતઃ કુમ્ભં સમુત્થાય સ્વસ્તિવાચનપૂર્વકમ્ ॥
અભિષિંચેદ્ગુરુઃ શિષ્યં પ્રાદક્ષિણ્યેન મસ્તકે

પ્રણવં પૂર્વમુચ્ચાર્ય્ય સપ્તધા બ્રહ્મભિ સ્તતઃ ॥
પઞ્ચભિશ્ચાભિષેકાન્તે શંખોદેનાભિવેષ્ટયેત્

ચારુદીપં પ્રદર્શ્યાથ વાસસા પરિમૃજ્ય ચ ॥
નૂતનં દોરકૌપીનં વાસસી પરિધાપયેત્

ક્ષાલિતાંઘ્રિર્દ્વિરાચમ્ય ધૃતભસ્મગુરુશ્શિશુમ્ ॥
હસ્તાભ્યામવલંબ્યાથ હસ્તૌ મંડપમધ્યતઃ

તદંગેષુ સમાલિપ્ય તદ્ભસ્મ વિધિના ગુરુઃ ॥
આસને સંપ્રવેશ્યાથ કલ્પિતે સ્થાપયેત્સુખમ્

પૂર્વાભિમુખમાત્મીયતત્ત્વજ્ઞાનાભિલાષિણમ્॥
સ્વસનસ્થો ગુરુર્બ્રૂયાદમલાત્મા ભવેતિ તમ્

ગુરુશ્ચ પરિપૂર્ણોઽસ્મિ શિવ ઇત્યચલસ્થિતિઃ॥
સમાધિમાચરેત્સમ્યઙ્મુહૂર્ત્તં ગૂઢમાનસઃ

પશ્ચાદુન્મીલ્ય નયને સાનુકૂલેન ચેતસા ॥
સાંજલિં સંસ્થિતં શુદ્ધં પશ્યેચ્છિષ્યમનાકુલઃ

સ્વહસ્તમ્ભસિતાલિપ્તં વિન્યસ્ય શિશુમસ્તકે ॥
દક્ષશ્રુતાવુપદિશેદ્ધંસસ્સોહમિતિ સ્ફુટમ્

તત્રાદ્યાહંપદસ્યાર્થઃ શક્તયાત્મા સ શિવસ્સ્વયમ્ ॥
સ એવાહં શિવોસ્મીતિ સ્વાત્માનં સંવિભાવય

ય ઇત્યણોરર્થતત્ત્વમુપદિશ્ય તતો વદેત્॥
અવાંતરાણાં વાક્યાનામર્થતાત્પર્યમાદરાત્

વાક્યાનિ વચ્મિ તે બ્રહ્મન્સાવધાનમતિશ્શૃણુ ॥
તાનિ ધારય ચિત્તે હિ સ બ્રૂયાદિતિ સંસ્ફુટમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે ષષ્ઠ્યાં કૈલાસસંહિતાયાં સંન્યાસપદ્ધતૌ શિષ્યકરણવિધિર્નામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ