શિવ પુરાણ · અધ્યાય 5.9

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
એષુ પાપાઃ પ્રપચ્યંતે શોષ્યંતે નરકાગ્નિષુ ॥
યાતનાભિર્વિચિત્રાભિરાસ્વકર્મ્મક્ષયાદ્ભૃશમ્

સ્વમલપ્રક્ષયાદ્યદ્વદગ્નૌ ધાસ્યંતિ ધાતવઃ ॥
તત્ર પાપક્ષયાત્પાપા નરાઃ કર્માનુરૂપતઃ

સુગાઢં હસ્તયોર્બદ્ધ્વા તતશ્શૃંખલયા નરાઃ ॥
મહાવૃક્ષાગ્રશાખાસુ લમ્બ્યન્તે યમકિંકરૈઃ

તતસ્તે સર્વયત્નેન ક્ષિપ્તા દોલંતિ કિંકરૈઃ ॥
દોલંતશ્ચાતિવેગેન વિસંજ્ઞા યાંતિ યોજનમ્

અંતરિક્ષસ્થિતાનાં ચ લોહભારશતં પુનઃ ॥
પાદયોર્બધ્યતે તેષાં યમદૂતૈર્મહાબલૈઃ

તેન ભારેણ મહતા પ્રભૃશં તાડિતા નરાઃ ॥
ધ્યાયંતિ સ્વાનિ કર્માણિ તૂષ્ણીં તિષ્ઠન્તિ નિશ્ચલાઃ

તતોંઽકુશૈરગ્નિવર્ણૈર્લોહ દણ્ડૈશ્ચ દારુણૈઃ ॥
હન્યંતે કિંકરૈઘોરૈસ્સમન્તાત્પાપકર્મ્મિણઃ

તતઃ ક્ષારેણ દીપ્તેન વહ્નેરપિ વિશેષતઃ ॥
સમંતતઃ પ્રલિપ્યંતે તીવેણ તુ પુનઃ પુનઃ

દ્રુતેનાત્યંતલિપ્તેન કૃત્તાંગા જર્જરીકૃતાઃ ॥
પુનર્વિદાર્ય્ય ચાંગાનિ શિરસઃ પ્રભૃતિ ક્રમાત્

વૃતાકવત્પ્રપચ્યંતે તપ્તલોહકટાહકૈઃ॥
વિષ્ઠાપૂર્ણે તથા કૂપે કૃમીણાં નિચયે પુનઃ

મેદોઽસૃક્પૂયપૂર્ણાયાં વાપ્યાં ક્ષિપ્યંતિ તે પુનઃ ॥
ભક્ષ્યંતે કૃમિભિસ્તીક્ષ્ણૈર્લોંહતુંડૈશ્ચ વાયસૈઃ

શ્વભિર્દ્દંશૈર્વૃકૈર્વ્યાઘ્રૈર્રૌદ્રૈશ્ચ વિકૃતાનનૈઃ ॥
પચ્યંતે મત્સ્યવચ્ચાપિ પ્રદીપ્તાંગારરાશિષુ

ભિન્નાઃ શૂલૈસ્તુ તીક્ષ્ણૈશ્ચ નરાઃ પાપેન કર્મ્મણા ॥
તૈલયન્ત્રેષુ ચાક્રમ્ય ઘોરૈઃ કર્મ્મભિરાત્મનઃ

તિલા ઇવ પ્રપીડ્યંતે ચક્રાખ્યે જનપિંડકાઃ ॥
ભ્રજ્યંતે ચાતપે તપ્તે લોહભાણ્ડેષ્વનેકધા

તૈલપૂર્ણકટાહેષુ સુતપ્તેષુ પુનઃપુનઃ॥
બહુધા પચ્યતે જિહ્વા પ્રપીડ્યોરસિ પાદયોઃ

યાતનાશ્ચ મહત્યોઽત્ર શરીરસ્યાતિ સર્વતઃ ॥
નિશ્શેષનરકેષ્વેવં ક્રમંતિ ક્રમશો નરાઃ

નરકેષુ ચ સર્વેષુ વિચિત્રા યમયાતના॥
યામ્યૈશ્ચ દીયતે વ્યાસ સર્વાંગેષુ સુકષ્ટદા

જ્વલદંગારમાદાય મુખમાપૂર્ય્ય તાડ્યતે ॥
તતઃ ક્ષારેણ દીપ્તેન તામ્રેણ ચ પુનઃપુનઃ

ઘૃતેનાત્યન્તતપ્તેન તદા તૈલેન તન્મુખમ્ ॥
ઇતસ્તતઃ પીડયિત્વા ભૃશમાપૂર્ય્ય હન્યતે

વિષ્ઠાભિઃ કૃમિભિશ્ચાપિ પૂર્યમાણાઃ ક્વચિત્ક્વચિત્ ॥
પરિષ્વજંતિ ચાત્યુગ્રાં પ્રદીપ્તાં લોહશાલ્મલીમ્

હન્યંતે પૃષ્ઠદેશે ચ પુનર્દીપ્તૈર્મહાઘનૈઃ ॥
દન્તુરેણાદિકંઠેન ક્રકચેન બલીસયા

શિરઃપ્રભૃતિ પીડ્યંતે ઘોરૈઃ કર્મભિરાત્મજૈઃ ॥
ખાદ્યંતે ચ સ્વમાંસાનિ પીયતે શોણિતં સ્વકમ્

અન્નં પાનં ન દત્તં યૈસ્સર્વદા સ્વાત્મપોષકૈઃ॥
ઇક્ષુવત્તે પ્રપીડ્યંતે જર્જરીકૃત્ય મુદ્ગરૈઃ

અસિતાલવને ઘોરે છિદ્યન્તે ખણ્ડશસ્તતઃ ॥
સૂચીભિર્ભિન્નસર્વાઙ્ગાસ્તપ્તશૂલાગ્રરોપિતાઃ

સંચાલ્યમાના બહુશઃ ક્લિશ્યંતે ન મ્રિયન્તિ ચ ॥
તથા ચ તચ્છરીરાણિ સુખદુઃખસહાનિ ચ

દેહાદુત્પાટ્ય માંસાનિ ભિદ્યંતે સ્વૈશ્ચ મુદ્ગરૈઃ॥
દંતુરાકૃતિભિર્ર્ઘોરૈર્યમદૂતૈર્બલોત્કટૈઃ

નિરુચ્છ્વાસે નિરુછ્વાસાસ્તિષ્ઠંતિ નરકે ચિરમ્ ॥
ઉત્તાડ્યંતે તથોછ્વાસે વાલુકાસદને નરાઃ

રૌરવે રોદમાનાશ્ચ પીડ્યંતે વિવિધૈ વધૈઃ ॥
મહારૌરવપીડાભિર્મહાંતોઽપિ રુદંતિ ચ

પત્સુ વક્ત્રે ગુદે મુંડે નેત્રયોશ્ચૈવ મસ્તકે ॥
નિહન્યંતે ઘનૈસ્તીક્ષ્ણૈસ્સુતપ્તૈર્લોહ શંકુભિઃ

સુતપ્તાવાલુકાયાં તુ પ્રયોજ્યંતે મુહુર્મુહુઃ ॥
જંતુપંકે ભૃશં તપ્તે ક્ષિપ્તાઃ ક્રન્દંતિ વિસ્વરમ્

કુંભીપાકેષુ ચ તથા તપ્તતૈલેષુ વૈ મુને॥
પાપિનઃ કૂરકર્મ્માણોઽસહ્યેષુ સર્વથા પુનઃ

લાલાભક્ષેષુ પાપાસ્તે પાત્યંતે દુઃખદેષુ વૈ ॥
નાનાસ્થાનેષુ પચ્યંતે નરકેષુ પુનઃપુનઃ

સૂચીમુખે મહાક્લેશે નરકે પાત્યતે નરઃ ॥
પાપી પુણ્યવિહીનશ્ચ તાડ્યતે યમકિંકરૈઃ

લૌહકુમ્ભે વિનિઃક્ષિપ્તાઃ શ્વસન્તશ્ચ શનૈઃશનૈઃ ॥
મહાગ્નિના પ્રપચ્યંતે સ્વપાપૈરેવ માનવાઃ

દૃઢં રજ્જ્વાદિભિર્બદ્ધ્વા પ્રપીડ્યંતે શિલાસુ ચ ॥
ક્ષિપ્યંતે ચાન્ધકૂપેષુ દશ્યંતે ભ્રમરૈર્ભૃશમ્

કૃમિભિર્ભિન્નસર્વાંગાશ્શતશો જર્જરીકૃતાઃ ॥
સુતીક્ષ્ણક્ષારકૂપેષુ ક્ષિપ્યંતે તદનંતરમ્

મહાજ્વાલેઽત્ર નરકે પાપાઃ ક્રન્દંતિ દુઃખિતાઃ ॥
ઇતશ્ચેતશ્ચ ધાવંતિ દહ્યમાનાસ્તદર્ચિષા

પૃષ્ઠે ચાનીય તુણ્ડાભ્યાં વિન્યસ્ત સ્કંધયોજિતે ॥
તયોર્મધ્યેન વાકૃષ્ય બાહુપૃષ્ઠેન ગાઢતઃ

બદ્ધ્વા પરસ્પરં સર્વે સુભૃશં પાપરજ્જુભિઃ ॥
બદ્ધપિંડાસ્તુ દૃશ્યંતે મહા જ્વાલે તુ યાતનાઃ

રજ્જુભિર્વેષ્ટિતાશ્ચૈવ પ્રલિપ્તાઃ કર્દ્દમેન ચ ॥
કરીષતુષવહ્નૌ ચ પચ્યંતે ન મ્રિયંતિ ચ

સુતીક્ષ્ણં ચરિતાસ્તે હિ કર્કશાસુ શિલાસુ ચ ॥
આસ્ફાલ્ય શતશઃ પાપાઃ પચ્યંતે તૃણવત્તતઃ

શરીરાભ્યંતરગતૈઃ પ્રભૂતૈઃ કૃમિભિર્નરાઃ ॥
ભક્ષ્યંતે તીક્ષ્ણવદનૈરાત્મદેહક્ષયાદ્ભૃશમ્

કૃમીણાં નિચયે ક્ષિપ્તાઃ પૂયમાંસાસ્થિરાશિષુ॥
તિષ્ઠંત્યુદ્વિગ્નહૃદયાઃ પર્વતાભ્યાં નિપીડિતાઃ

તપ્તેન વજ્રલેપેન શરીરમનુલિપ્યતે ॥
અધોમુખોર્ધ્વપાદાશ્ચ તાતપ્યંતે સ્મ વહ્નિના

વદનાંતઃ પ્રવિન્યસ્તાં સુપ્રતપ્તામયોગદામ્ ॥
તે ખાદન્તિ પરાધીનાસ્તૈસ્તાડ્યંતે સમુદ્ગરૈઃ

ઇત્થં વ્યાસ કુકર્મ્માણો નરકેષુ પચંતિ હિ॥
વર્ણયામિ વિવર્ણત્વં તેષાં તત્ત્વાય કર્મ્મિણામ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે પઞ્ચમ્યામુમાસંહિતાયાં સામાન્યતો નરકગતિવર્ણનંનામ નવમોઽધ્યાયઃ