શિવ પુરાણ · અધ્યાય 5.8

ચિત્રગુપ્ત ઉવાચ ॥
ભો ભો દુષ્કૃતકર્મ્માણઃ પર દ્રવ્યાપહારકાઃ ॥
ગર્વિતા રૂપવીર્યેણ પરદારાવમર્દ્દકાઃ

યસ્ત્વયં ક્રિયતે કર્મ તદિદં ભુજ્યતે પુનઃ ॥
તત્કિમાત્મોપઘાતાર્થં ભવદ્ભિર્દુષ્કૃતં કૃતમ્

ઇદાનીં કિં પ્રલપ્યધ્વે પીડ્યમાનાસ્સ્વકર્મભિઃ ॥
ભુજ્યંતાં સ્વાનિ કર્મ્માણિ નાસ્તિ દોષો હિ કસ્યચિત્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
એવં તે પૃથિવીપાલાસ્સંપ્રાપ્તાસ્તત્સમીપતઃ ॥
સ્વકીયૈઃ કર્મ્મભિઘૌરૈર્દુષ્કર્મ્મબલદર્પિણઃ

તાનપિ ક્રોધસંયુક્તશ્ચિત્રગુપ્તો મહાપ્રભુઃ ॥
સંશિક્ષયતિ ધર્મજ્ઞો યમરાજાનુશિક્ષયા

ચિત્રગુપ્ત ઉવાચ॥
ભો ભો નૃપા દુરાચારાઃ પ્રજા વિધ્વંસકારિણઃ ॥
અલ્પકાલસ્ય રાજ્યસ્ય કૃતે કિં દુષ્કૃતં કૃતમ્

રાજ્યભોગેન મોહેન બલાદન્યાયતઃ પ્રજાઃ ॥
યદ્દણ્ડિતાઃ ફલં તસ્ય ભુજ્યતામધુના નૃપાઃ

ક્વ તદ્રાજ્યં કલત્રં ચ યદર્થમશુભં કૃતમ્ ॥
તત્સર્વં સંપરિત્યજ્ય યૂયમેકાકિનઃ સ્થિતાઃ

પશ્યામિ તદ્બલં નષ્ટં યેન વિધ્વંસિતાઃ પ્રજાઃ ॥
યમદૂતૈર્યોજ્યમાના અધુના કીદૃશં ભવેત્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
એવં બહુવિધૈર્વાક્યૈરુપલબ્ધા યમેન તે ॥
સ્વાનિ કર્માણિ શોચંતિ તૂષ્ણીં તિષ્ઠંતિ પાર્થિવાઃ

ઇતિ કર્મ્મ સમુદ્દિશ્ય નૃપાણાં ધર્મ્મરાડ્યમઃ॥
તત્પાપપંકશુદ્ધ્યર્થમિદં દૂતાન્બ્રવીતિ ચ

યમરાજ ઉવાચ ॥
ભોભોશ્ચણ્ડ મહાચંડ ગૃહીત્વા નૃપતીન્બલાત્ ॥
નિયમેન વિશુદ્યધ્વં ક્રમેણ નરકાગ્નિષુ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
તતશ્શીઘ્રં સમાદાય નૃપાન્સંગૃહ્ય પાદયોઃ॥
ભ્રામયિત્વા તુ વેગેન નિક્ષિપ્યોર્ધ્વં પ્રગૃહ્ય ચ ॥।
સર્વપ્રાયેણ મહતાતીવ તપ્તે શિલાતલે॥
આસ્ફાલયંતિ તરસા વજ્રેણેવ મહાદ્રુમાન્

તતસ્સરક્તં શ્રોત્રેણ સ્રવતે જર્જરીકૃતઃ॥
નિસ્સંજ્ઞસ્સ સદા દેહી નિશ્ચેષ્ટસ્સંપ્રજાયતે

તતસ્સ વાયુના સ્પૃષ્ટસ્સતૈરુજ્જીવિતઃ પુનઃ॥
તતઃ પાપવિશુદ્ધ્યર્થં ક્ષિપંતિ નરકાર્ણવે

અષ્ટાવિંશતિસંખ્યાભિઃ ક્ષિત્યધસ્સપ્તકોટયઃ॥
સપ્તમસ્ય તલસ્યાંતે ઘોરે તમસિ સંસ્થિતઃ

ઘોરાખ્યા પ્રથમા કોટિઃ સુઘોરા તદધઃ સ્થિતા ॥
અતિઘોરા મહાઘોરા ઘોરરૂપા ચ પંચમી

ષષ્ઠી તલાતલાખ્યા ચ સપ્તમી ચ ભયાનકા॥
અષ્ટમી કાલરાત્રિશ્ચ નવમી ચ ભયોત્કટા

દશમી તદધશ્ચણ્ડા મહાચણ્ડા તતોઽપ્યધઃ ॥
ચણ્ડકોલાહલા ચાન્યા પ્રચણ્ડા ચણ્ડનાયિકા

પદ્મા પદ્માવતી ભીતા ભીમા ભીષણનાયિકા ॥
કરાલા વિકરાલા ચ વજ્રાવિંશતિમા સ્મૃતા

ત્રિકોણા પઞ્ચકોણા ચ સુદીર્ઘા ચાખિલાર્તિદા॥
સમા ભીમબલા ભોગ્રા દીપ્તપ્રાયેતિ ચાન્તિમી

ઇતિ તે નામતઃ પ્રોક્તા ઘોરા નરકકોટયઃ॥
અષ્ટાવિંશતિરેવૈતાઃ પાપાનાં યાતનાત્મિકાઃ

તાસાં ક્રમેણ વિજ્ઞેયાઃ પંચ પઞ્ચૈવ નાયકાઃ॥
પ્રત્યેકં સર્વકોટીનાં નામતસ્સંનિબોધત

રૌરવઃ પ્રથમસ્તેષાં રુવંતે યત્ર દેહિનઃ ॥
મહારૌરવપીડાભિર્મહાંતોઽપિ રુદંતિ ચ

તતશ્શીતં તથા ચોષ્ણં પંચાદ્યા નાયકાસ્સ્મૃતાઃ ॥
સુઘોરસ્તુ મહાતીક્ષ્ણસ્તથા સંજીવનઃ સ્મૃતઃ

મહાતમો વિલોમશ્ચ વિલોપશ્ચાપિ કંટક॥
તીવ્રવેગઃ કરાલશ્ચ વિકરાલઃ પ્રકંપનઃ

મહાવક્રશ્ચ કાલશ્ચ કાલસૂત્રઃ પ્રગર્જનઃ ॥
સૂચીમુખસ્સુનેતિશ્ચ ખાદકસ્સુપ્રપીડનઃ

કુમ્ભીપાકસુપાકૌ ચ ક્રકચશ્ચાતિદારુણઃ ॥
અંગારરાશિભવનં મેરુરસૃક્પ્રહિતસ્તતઃ

તીક્ષ્ણતુણ્ડશ્ચ શકુનિર્મહાસંવર્તકઃ ક્રતુઃ॥
તપ્તજંતુઃ પંકલેપઃ પ્રતિમાંસસ્ત્રપૂદ્ભવઃ

ઉચ્છ્વાસસ્સુનિરુચ્છ્વાસો સુદીર્ઘઃ કૂટશાલ્મલિઃ॥
દુરિષ્ટસ્સુમહાવાદઃ પ્રવાદસ્સુપ્રતાપનઃ

તતો મેઘો વૃષઃ શાલ્મસ્સિંહવ્યાઘ્રગજાનનાઃ॥
શ્વસૂકરાજમહિષઘૂકકોકવૃકાનનાઃ

ગ્રાહકુંભીનનક્રાખ્યા સ્સર્પકૂર્માખ્યવાયસાઃ॥
ગૃધ્રોલૂકહલોકાખ્યાઃ શાર્દૂલક્રથકર્કટાઃ

મંડૂકાઃ પૂતિવક્ત્રાશ્ચ રક્તાક્ષઃ પૂતિમૃત્તિકાઃ॥
કણધૂમ્રસ્તથાગ્નિશ્ચ કૃમિગન્ધિવપુસ્તથા

અગ્નીધ્રશ્ચાપ્રતિષ્ઠશ્ચ રુધિરાભશ્શ્વભોજનઃ ॥
લાલા ભેક્ષાંત્રભક્ષૌ ચ સર્વભક્ષઃ સુદારુણઃ

કંટકસ્સુવિશાલશ્ચ વિકટઃ કટપૂતનઃ॥
અંબરીષઃ કટાહશ્ચ કષ્ટા વૈતરણી નદી

સુતપ્તલોહશયન એકપાદઃ પ્રપૂરણઃ ॥
અસિતાલવનં ઘોરમસ્થિભંગઃ સુપૂરણઃ

વિલાતસોઽસુયંત્રોઽપિ કૂટપાશઃ પ્રમર્દનઃ ॥
મહાચૂર્ણ્ણો સુચૂર્ણ્ણોઽપિ તપ્તલોહમયં તથા

પર્વતઃ ક્ષુરધારા ચ તથા યમલપર્વતઃ ॥
મૂત્રવિષ્ઠાશ્રુકૂપશ્ચ ક્ષારકૂપશ્ચ શીતલઃ

મુસલોલૂખલં યન્ત્રં શિલાશકટલાંગલમ્॥
તાલપત્રાસિગહનં મહાશકટમણ્ડપમ્

સંમોહમસ્થિભંગશ્ચ તપ્તશ્ચલમયો ગુડમ્॥
બહુદુખં મહાક્લેશઃ કશ્મલં સમલં મલાત્

હાલાહલો વિરૂપશ્ચ સ્વરૂપશ્ચ યમાનુગઃ ॥ ,
એકપાદસ્ત્રિપાદશ્ચ તીવ્રશ્ચાચીવરં તમઃ

અષ્ટાવિંશતિરિત્યેતે ક્રમશઃ પંચપંચકમ્ ॥
કોટીનામાનુપૂર્વ્યેણ પંચ પંચૈવ નાયકાઃ ।

રૌરવાય પ્રબોધ્યંતે નરકાણાં શતં સ્મૃતમ્॥
ચત્વારિંશચ્છતં પ્રોક્તં મહાનરકમણ્ડલમ્

ઇતિ તે વ્યાસ સંપ્રોક્તા નરકસ્ય સ્થિતિર્મયા ॥
પ્રસંખ્યાનાચ્ચ વૈરાગ્યં શૃણુ પાપગતિં ચ તામ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે પઞ્ચમ્યામુમાસંહિતાયાં નરકલોકવર્ણનં નામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ ॥ ૮