શિવ પુરાણ · અધ્યાય 5.7

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
અથ પાપૈર્નરા યાંતિ યમલોકં ચતુર્વિધૈઃ ॥
સંત્રાસજનનં ઘોરં વિવશાસ્સર્વદેહિનઃ

ગર્ભસ્થૈર્જાયમાનૈશ્ચ બાલૈસ્તરુણમધ્યમૈઃ ॥
સ્ત્રીપુન્નપુંસકૈર્જીવૈર્જ્ઞાતવ્યં સર્વજંતુષુ

શુભાશુભફલં ચાત્ર દેહિનાં સંવિચાર્યતે ॥
ચિત્રગુપ્તાદિભિસ્સર્વૈર્વસિષ્ઠપ્રમુખૈસ્તથા

ન કેચિત્પ્રાણિનસ્સંતિ યે ન યાંતિ યમક્ષયમ્ ॥
અવશ્યં હિ કૃતં કર્મ ભોક્તવ્યં તદ્વિચાર્ય્યતામ્

તત્ર યે શુભકર્માણસ્સૌમ્યચિત્તા દયાન્વિતાઃ ॥
તે નરા યાંતિ સૌમ્યેન પૂર્વં યમનિકેતનમ્

યે પુનઃ પાપકર્મ્માણઃ પાપા દાનવિવર્જિતાઃ ॥
તે ઘોરેણ પથા યાંતિ દક્ષિણેન યમાલયમ્

ષડશીતિસહસ્રાણિ યોજનાનામતીત્ય તત્ ॥
વૈવસ્વતપુરં જ્ઞેયં નાનારૂપમવસ્થિતમ્

સમીપસ્થમિવાભાતિ નરાણાં પુણ્યકર્મણામ્॥
પાપિનામતિદૂરસ્થં પથા રૌદ્રેણ ગચ્છતામ્

તીક્ષ્ણકંટકયુક્તેન શર્કરાવિચિતેન ચ ॥
ક્ષુરધારાનિભૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ પાષાણૈ રચિતેન ચ

ક્વચિત્પંકેન મહતા ઉરુતોકૈશ્ચ પાતકૈઃ ॥
લોહસૂચીનિભૈર્દર્ભૈસ્સમ્પન્નેન પથા ક્વચિત્

તટપ્રાયાતિવિષમૈઃ પર્વતૈર્વૃક્ષસંકુલૈઃ ॥
પ્રતપ્તાંગારયુક્તેન યાંતિ માર્ગેણ દુઃખિતાઃ

ક્વચિદ્વિષમગર્તૈશ્ચ ક્વચિલ્લોષ્ટૈસ્સુદુષ્કરૈઃ ॥
સુતપ્તવાલુકાભિશ્ચ તથા તીક્ષ્ણૈશ્ચ શંકુભિઃ

અનેક શાખાવિતતૈર્વ્યાપ્તં વંશવનૈઃ ક્વચિત્॥
કષ્ટેન તમસા માર્ગે નાનાલમ્બેન કુત્રચિત્

અયશ્શૃંગાટકૈસ્તીક્ષ્ણૈઃ ક્વચિદ્દાવાગ્નિના પુનઃ ॥
ક્વચિત્તપ્તશિલાભિશ્ચ ક્વચિદ્વ્યાપ્તં હિમેન ચ

ક્વચિદ્વાલુકયા વ્યાપ્તમાકંઠાંતઃ પ્રવેશયા ॥
ક્વચિદ્દુષ્ટામ્બુના વ્યાપ્તં ક્વચિચ્ચ કરિષાગ્નિના

ક્વચિત્સિંહૈર્વૃકૈર્વ્યાઘ્રૈર્મશકૈશ્ચ સુદારુણૈઃ ॥
ક્વચિન્મહાજલૌકાભિઃ ક્વચિચ્ચાજગરૈસ્તથા

મક્ષિકાભિશ્ચ રૌદ્રાભિઃ ક્વચિત્સર્પૈર્વિષોલ્બણૈઃ ॥
મત્તમાતંગયૂથૈશ્ચ બલોન્મત્તૈઃ પ્રમાથિભિઃ

પંથાનમુલ્લિખદ્ભિશ્ચ સૂકરૈસ્તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રિભિઃ॥
તીક્ષ્ણશૃંગૈશ્ચ મહિષૈસ્સર્વભૂતૈશ્ચ શ્વાપદૈઃ

ડાકિનીભિશ્ચ રૌદ્રાભિર્વિકરાલૈશ્ચ રાક્ષસૈઃ ॥
વ્યાધિભિશ્ચ મહાઘોરૈઃ પીડ્યમાના વ્રજંતિ હિ

મહાધૂલિવિમિશ્રેણ મહાચણ્ડેન વાયુના ॥
મહાપાષાણવર્ષેણ હન્યમાના નિરાશ્રયાઃ

ક્વચિદ્વિદ્યુત્પ્રપાતેન દહ્યમાના વ્રજન્તિ ચ ॥
મહતા બાણવર્ષેણ વિધ્યમાનાશ્ચ સર્વતઃ

પતદ્ભિર્વજ્રપાતૈશ્ચ ઉલ્કાપાતૈશ્ચ દારુણૈઃ ॥
પ્રદીપ્તાંગારવર્ષેણ દહ્યમાનાશ્ચ સંતિ હિ

મહતા પાંસુવર્ષેણ પૂર્યમાણા રુદંતિ ચ॥
મહામેઘરવૈર્ઘોરૈસ્ત્રસ્યંતે ચ મુહુર્મુહુઃ

નિશિતાયુધવર્ષેણ ભિદ્યમાનાશ્ચ સર્વતઃ ॥
મહાક્ષારામ્બુધારાભિસ્સિચ્યમાના વ્રજંતિ ચ

મહીશીતેન મરુતા રૂક્ષેણ પરુષેણ ચ ॥
સમંતાદ્બાધ્યમાનાશ્ચ શુષ્યંતે સંકુચન્તિ ચ

ઇત્થં માર્ગેણ રૌદ્રેણ પાથેયરહિતેન ચ ॥
નિરાલમ્બેન દુર્ગેણ નિર્જલેન સમંતતઃ

વિષમેણૈવ મહતા નિર્જનાપાશ્રયેણ ચ ॥
તમોરૂપેણ કષ્ટેન સર્વદુષ્ટાશ્રયેણ ચ

નીયંતે દેહિનસ્સર્વે યે મૂઢાઃ પાપકર્મિણઃ ॥
યમદૂતૈર્મહાઘોરૈસ્તદાજ્ઞાકારિભિર્બલાત્

એકાકિનઃ પરાધીના મિત્રબન્ધુવિવર્જિતાઃ ॥
શોચંતસ્સ્વાનિ કર્મ્માણિ રુદંતશ્ચ મુહુર્મુહુઃ

પ્રેતા ભૂત્વા વિવસ્ત્રાશ્ચ શુષ્કકંઠૌષ્ઠતાલુકાઃ ॥
અસૌમ્યા ભયભીતાશ્ચ દહ્યમાનાઃ ક્ષુધાન્વિતાઃ

બદ્ધાશ્શૃંખલયા કેચિદુત્તા નપાદકા નરાઃ ॥
કૃષ્યંતે કૃષ્યમાણાશ્ચ યમદૂતૈર્બલોત્કટૈઃ

ઉરસાધોમુખાશ્ચાન્યે ઘૃષ્યમાણાસ્સુદુઃખિતાઃ ॥
કેશપાશનિ બંધેન સંસ્કૃષ્યંતે ચ રજ્જુના

લલાટે ચાંકુશેનાન્યે ભિન્ના દુષ્યંતિ દેહિનઃ ॥
ઉત્તાનાઃ કંટકપથા ક્વચિદંગારવર્ત્મના

પશ્ચાદ્બાહુનિબદ્ધાશ્ચ જઠરેણ પ્રપીડિતાઃ ॥
પૂરિતાશ્શૃંખલાભિશ્ચ હસ્તયોશ્ચ સુકીલિતાઃ

ગ્રીવાપાશેન કૃષ્યંતે પ્રયાંત્યન્યે સુદુઃખિતાઃ ॥
જિહ્વાંકુશપ્રવેશેન રજ્જ્વાકૃષ્યન્ત એવ તે

નાસાભેદેન રજ્જ્વા ચ ત્વાકૃશ્યન્તે તથાપરે ॥
ભિન્નાઃ કપોલયો રજ્જ્વાકૃષ્યંતેઽન્યે તથૌષ્ઠયોઃ

છિન્નાગ્રપાદહસ્તાશ્ચ ચ્છિન્નકર્ણોષ્ઠનાસિકાઃ ॥
સંછિન્નશિશ્નવૃષણાઃ છિન્નભિન્નાંગસંધયઃ

આભિદ્યમાનાઃ કુંતૈશ્ચ ભિદ્યમાનાશ્ચ સાયકૈઃ ॥
ઇતશ્ચેતશ્ચ ધાવંતઃ ક્રંદમાના નિરાશ્રયાઃ

મુદ્ગરૈર્લોહદણ્ડૈશ્ચ હન્યમાના મુહુર્મુહુઃ ॥
કંટકૈર્વિવિધૈર્ઘોરૈર્જ્વલનાર્કસમપ્રભૈઃ

ભિન્દિપાલૈર્વિભિયંતે સ્રવતઃ પૂયશોણિતમ્ ॥
શકૃતા કૃમિદિગ્ધાશ્ચ નીયંતે વિવશા નરાઃ

યાચમાનાશ્ચ સલિલમન્નં વાપિ બુભુક્ષિતાઃ ॥
છાયાં પ્રાર્થયમાનાશ્ચ શીતાર્તાશ્ચાનલં પુનઃ

દાનહીનાઃ પ્રયાંત્યેવં પ્રાર્થયંતસ્સુખં નરાઃ ॥
ગૃહીતદાન પાથેયાસ્સુખં યાંતિ યમાલયમ્

એવં ન્યાયેન કષ્ટેન પ્રાપ્તાઃ પ્રેતપુરં યદા ॥
પ્રજ્ઞાપિતાસ્તતો દૂતૈર્નિવેશ્યંતે યમાગ્રતઃ ॥

તત્ર યે શુભકર્મ્માણસ્તાંસ્તુ સમ્માનયેદ્યમઃ ॥
સ્વાગતાસનદાનેન પાદ્યાર્ઘ્યેણ પ્રિયેણ ચ

ધન્યા યૂયં મહાત્માનો નિગમોદિતકારિણઃ ॥
યૈશ્ચ દિવ્યસુખાર્થાય ભવદ્ભિસ્સુકૃતં કૃતમ્

દિવ્યં વિમાનમારુહ્ય દિવ્યસ્ત્રીભોગભૂષિતમ્ ॥
સ્વર્ગં ગચ્છધ્વમમલં સર્વકામસમન્વિતમ્

તત્ર ભુક્ત્વા મહાભોગાનંતે પુણ્યસ્ય સંક્ષયાત્ ॥
યત્કિંચિદલ્પમશુભં પુનસ્તદિહ ભોક્ષ્યથ

ધર્મ્માત્માનો નરા યે ચ મિત્રભૂત્વા ઇવાત્મનઃ ॥
સૌમ્યં સુખં પ્રપશ્યંતિ ધર્મરાજત્વમેવ ચ

યે પુનઃ ક્રૂરકર્મ્માણસ્તે પશ્યંતિ ભયાનકમ્ ॥
દંષ્ટ્રાકરાલવદનં ભૃકુટીકુટિલેક્ષણમ્

ઊર્ધ્વકેશં મહાશ્મશ્રુમૂર્ધ્વપ્રસ્ફુરિતાધરમ્ ॥
અષ્ટાદશભુજં ક્રુદ્ધં નીલાંજનચયોપમમ્

સર્વાયુધોદ્ધતકરં સર્વદણ્ડેન તર્જયન્ ॥
મહામહિષમારૂઢં દીપ્તાગ્નિસમલોચનમ્

રક્તમાલ્યાંબરધરં મહામેરુમિવોચ્છ્રિતમ્॥
પ્રલયામ્બુદનિર્ઘોષં પિબન્નિવ મહોદધિમ્ ॥

ગ્રસંતમિવ શૈલેન્દ્રમુદ્ગિરંતમિવાનલમ્ ॥
મૃત્યુશ્ચૈવ સમીપસ્થઃ કાલાનલસમપ્રભુઃ

કાલશ્ચાંજનસંકાશઃ કૃતાંતશ્ચ ભયાનકઃ ॥
મારીચોગ્રમહામારી કાલરાત્રિશ્ચ દારુણા

વિવિધા વ્યાધયઃ કુષ્ઠા નાનારૂપા ભયાવહાઃ ॥
શક્તિશૂલાંકુશધરાઃ પાશચક્રાસિપાણયઃ

વજતુંડધરા રુદ્રા ક્ષુરતૂણધનુર્દ્ધરાઃ॥
નાનાયુધધરાસ્સર્વે મહાવીરા ભયંકરાઃ

અસંખ્યાતા મહાવીરાઃ કાલાઞ્જનસમપ્રભાઃ ॥
સર્વાયુધોદ્યતકરા યમદૂતા ભયાનકાઃ

અનેન પરિચારેણ વૃતં તં ઘોરદર્શનમ્ ॥
યમં પશ્યંતિ પાપિષ્ઠાશ્ચિત્રગુપ્તં ચ ભીષણમ્

નિર્ભર્ત્સયતિ ચાત્યંતં યમસ્તાન્પાપકર્મ્મણઃ ॥
ચિત્રગુપ્તશ્ચ ભગવાન્ધર્મ્મવાક્યૈઃ પ્રબોધયેત્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે પઞ્ચમ્યામુમાસંહિતાયાં નરકલોકમાર્ગયમદૂતસ્વરૂપવર્ણનં નામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ