શિવ પુરાણ · અધ્યાય 5.6

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
દ્વિજદ્રવ્યાપહરણમપિ દાયવ્યતિક્રમઃ ॥
અતિમાનોઽતિકોપશ્ચ દાંભિકત્વં કૃતઘ્નતા

ઽ
અત્યંતવિષયાસક્તિઃ કાર્પણ્યં સાધુમત્સરઃ ॥
પરદારાભિગમનં સાધુકન્યાસુદૂષણમ્

પરિવિત્તિઃ પરિવેત્તા ચ યયા ચ પરિવિદ્યતે ॥
તયોર્દાનં ચ કન્યાયાસ્તયોરેવ ચ યાજનમ્

શિવાશ્રમતરૂણાં ચ પુષ્પારામવિનાશનમ્ ॥
યઃ પીડામાશ્રમસ્થાનામાચરેદલ્પિકામપિ

સભૃત્યપરિવારસ્ય પશુધાન્યધનસ્ય ચ ॥
કુપ્યધાન્યપશુસ્તેયમપાં વ્યાપાવનં તથા

યજ્ઞારામતડાગાનાં દારાપત્યસ્ય વિક્રયમ્ ॥
તીર્થયાત્રોપવાસાનાં વ્રતોપનયકર્મ્મિણામ્

સ્ત્રીધનાન્યુપજીવંતિ સ્ત્રીભિરપ્યન્તનિર્જિતાઃ ॥
અરક્ષણં ચ નારીણાં માયયા સ્ત્રીનિષેવણમ્

કાલાગતાપ્રદાનં ચ ધાન્યવૃદ્ધ્યુપસેવનમ્ ॥
નિંદિતાચ્ચ ધનાદાનં પણ્યાનાં કૂટ જીવનમ્

વિષમારણ્યપત્રાણાં સતતં વૃષવાહનમ્ ॥
ઉચ્ચાટનાભિચારં ચ ધાન્યાદાનં ભિષક્ક્રિયા

જિહ્વાકામોપભોગાર્થં યસ્યારંભઃ સુકર્મસુ ॥
મૂલેનખ્યાપકો નિત્યં વેદજ્ઞાનાદિકં ચ યત્

બ્રાહ્મ્યાદિવ્રતસંત્યાગશ્ચાન્યાચારનિષેવણમ્ ॥
અસચ્છાસ્ત્રાધિગમનં શુષ્કતર્કાવલમ્બનમ્

દેવાગ્નિગુરુસાધૂનાં નિન્દયા બ્રાહ્મણસ્ય ચ ॥
પ્રત્યક્ષં વા પરોક્ષં વા રાજ્ઞાં મણ્ડલિનામપિ

ઉત્સન્નપિતૃદેવેજ્યા સ્વકર્મ્મત્યાગિનશ્ચ યે ॥
દુઃશીલા નાસ્તિકાઃ પાપાસ્સદા વાઽસત્યવાદિનઃ

પર્વકાલે દિવા વાપ્સુ વિયોનૌ પશુયોનિષુ ॥
રજસ્વલાયા યોનૌ ચ મૈથુનં યઃ સમાચરેત્

સ્ત્રીપુત્રમિત્રસંપ્રાપ્તાવાશાચ્છેદકરાશ્ચ યે ॥
જનસ્યાપ્રિય વક્તારઃ ક્રૂરા સમયવેદિનઃ

ભેત્તા તડાગકૂપાનાં સંક્રયાણાં રસસ્ય ચ ॥
એકપંક્તિસ્થિતાનાં ચ પાકભેદં કરોતિ યઃ

।
ઇત્યેતૈઃ સ્ત્રીનરાઃ પાપૈરુપપાતકિનઃ સ્મૃતાઃ ॥
યુક્તા એભિસ્તથાન્યેઽપિ શૃણુ તાંસ્તુ બ્રવીમિ તે

યે ગોબ્રાહ્મણકન્યાનાં સ્વામિમિત્રતપસ્વિનામ્ ॥
વિનાશયંતિ કાર્ય્યાણિ તે નરા નારકાઃ સ્મૃતાઃ

પરસ્ત્રિયાભિતપ્યંતે યે પરદ્રવ્યસૂચકાઃ ॥
પરદ્રવ્યહરા નિત્યં તૌલમિથ્યાનુસારકાઃ

દ્વિજદુઃખકરા યે ચ પ્રહારં ચોદ્ધરંતિ યે ॥
સેવન્તે તુ દ્વિજાશ્શૂદ્રાં સુરાં બધ્નંતિ કામતઃ

યે પાપનિરતાઃ ક્રૂરાઃ યેઽપિ હિંસાપ્રિયા નરાઃ॥
વૃત્ત્યર્થં યેઽપિ કુર્વંતિ દાનયજ્ઞાદિકાઃ ક્રિયાઃ

ગોષ્ઠાગ્નિજલરથ્યાસુ તરુચ્છાયા નગેષુ ચ॥
ત્યજંતિ યે પુરીષાદ્યાનારામાયતનેષુ ચ॥૨૨।
લજ્જાશ્રમપ્રાસાદેષુ મયપાનરતાશ્ચ યે॥
કૃતકેલિભુજંગાશ્ચ રન્ધ્રાન્વેષણતત્પરાઃ

વંશેષ્ટકા શિલાકાષ્ઠૈઃ શૃઙ્ગૈશ્શંકુભિરેવ ચ॥
યે માર્ગમનુરુંધંતિ પરસીમાં હરંતિ યે

કૂટશાસનકર્તારઃ કૂટકર્મક્રિયારતાઃ॥
કૂટપાકાન્નવસ્ત્રાણાં કૂટસંવ્યવહારિણઃ

ધનુષઃ શસ્ત્રશલ્યાનાં કર્તા યઃ ક્રયવિક્રયી॥
નિર્દ્દયોઽતીવભૃત્યેષુ પશૂનાં દમનશ્ચ યઃ

મિથ્યા પ્રવદતો વાચ આકર્ણયતિ યશ્શનૈઃ॥
સ્વામિમિત્રગુરુદ્રોહી માયાવી ચપલશ્શઠઃ

યે ભાર્ય્યાપુત્રમિત્રાણિ બાલવૃદ્ધકૃશાતુરાન્॥
ભૃત્યાનતિથિબંધૂંશ્ચ ત્યક્ત્વાશ્નંતિ બુભુક્ષિતાન્

યઃ સ્વયં મિષ્ટમશ્નાતિ વિપ્રેભ્યો ન પ્રયચ્છતિ ॥
વૃથાપાકસ્સ વિજ્ઞેયો બ્રહ્મવાદિષુ ગર્હિતઃ

નિયમાન્સ્વયમાદાય યે ત્યજંત્યજિતેન્દ્રિયાઃ ॥
પ્રવ્રજ્યાવાસિતા યે ચ હરસ્યાસ્યપ્રભેદકાઃ

યે તાડયંતિ ગાં ક્રૂરા દમયંતે મુહુર્મુહુઃ ॥
દુર્બલાન્યે ન પુષ્ણંતિ સતતં યે ત્યજંતિ ચ

પીડયંત્યતિભારેણાઽસહંતં વાહયંતિ ચ ॥
યોજયન્નકૃતાહારાન્ન વિમુંચંતિ સંયતાન્

યે ભારક્ષતરોગાર્તાન્ગોવૃષાંશ્ચ ક્ષુધાતુરાન્ ॥
ન પાલયંતિ યત્નેન ગોઘ્નાસ્તે નારકાસ્સ્મૃતાઃ

વૃષાણાં વૃષણાન્યે ચ પાપિષ્ઠા ગાલયંતિ ચ ॥
વાહયંતિ ચ ગાં વંધ્યાં મહાનારકિનો નરાઃ

આશયા સમનુપ્રાપ્તાન્ક્ષુત્તૃષ્ણાશ્રમકર્શિતાન્ ॥
અતિથીંશ્ચ તથાનાથાન્સ્વતન્ત્રા ગૃહમાગતાન્

અન્નાભિલાષાન્દીનાન્વા બાલવૃદ્ધકૃશાતુરાન્ ॥
નાનુકંપંતિ યે મૂઢાસ્તે યાંતિ નરકાર્ણવમ્

ગૃહેષ્વર્થા નિવર્તન્તે સ્મશાનાદપિ બાંધવાઃ ॥
સુકૃતં દુષ્કૃતં ચૈવ ગચ્છંતમનુગચ્છતિ

અજાવિકો માહિષિકસ્સામુદ્રો વૃષલીપતિઃ ॥
શૂદ્રવત્ક્ષત્રવૃત્તિશ્ચ નારકી સ્યાદ્ દ્વિજાધમઃ

શિલ્પિનઃ કારવો વૈદ્યા હેમકારા નૃપધ્વજાઃ ॥
ભૃતકા કૂટસંયુક્તાઃ સર્વે તે નારકાઃ સ્મૃતાઃ

યશ્ચોચિતમતિક્રમ્ય સ્વેચ્છયૈ વાહરેત્કરમ્ ॥
નરકે પચ્યતે સોઽપિ યોપિ દણ્ડરુચિર્નરઃ

ઉત્કોચકૈ રુચિક્રીતૈસ્તસ્કરૈશ્ચ પ્રપીડ્યતે ॥
યસ્ય રાજ્ઞઃ પ્રજા રાષ્ટ્રે પચ્યતે નરકેષુ સઃ

યે દ્વિજાઃ પરિગૃહ્ણંતિ નૃપસ્યાન્યાયવર્તિનઃ ॥
તે પ્રયાંતિ તુ ઘોરેષુ નરકેષુ ન સંશયઃ

અન્યાયાત્સમુપાદાય દ્વિજેભ્યો યઃ પ્રયચ્છતિ ॥
પ્રજાભ્યઃ પચ્યતે સોઽપિ નરકેષુ નૃપો યથા

પારદારિકચૌરાણાં ચંડાનાં વિદ્યતે ત્વઘમ્ ॥
પરદારરતસ્યાપિ રાજ્ઞો ભવતિ નિત્યશઃ

અચૌરં ચૌરવત્પશ્યેચ્ચૌરં વાચૌરરૂપિણમ્ ॥
અવિચાર્ય નૃપસ્તસ્માદ્ધાતયન્નરકં વ્રજેત્

ઘૃતતૈલાન્નપાનાનિ મધુમાંસસુરાસવમ્ ॥
ગુડેક્ષુશાકદુગ્ધાનિ દધિમૂલફલાનિ ચ

તૃણં કાષ્ઠં પત્રપુષ્પમૌષધં ચાત્મભોજનમ્ ॥
ઉપાનત્છત્રશકટમાસનં ચ કમંડલુમ્

તામ્રસીસત્રપુઃ શસ્ત્રં શંખાદ્યં ચ જલોદ્ભવમ્॥
વૈદ્યં ચ વૈણવં ચાન્યદ્ગૃહોપસ્કરણાનિ ચ

ઔર્ણ્ણકાર્પાસકૌશેયપટ્ટસૂત્રોદ્ભવાનિ ચ ॥
સ્થૂલસૂક્ષ્માણિ વસ્ત્રાણિ યે લોભાદ્ધિ હરંતિ ચ

એવમાદીનિ ચાન્યાનિ દ્રવ્યાણિ વિવિધાનિ ચ ॥
નરકેષુ ધ્રુવં યાન્તિ ચાપહૃત્યાલ્પકાનિ ચ

તદ્વા યદ્વા પરદ્રવ્યમપિ સર્ષપમાત્રકમ્ ॥
અપહૃત્ય નરા યાંતિ નરકં નાત્ર સંશયઃ

એવમાદ્યૈર્નરઃ પાપૈરુત્ક્રાંતિસમનંતરમ્॥
શરીરયાતનાર્થાય સર્વાકારમવાપ્નુયાત્

યમલોકં વ્રજંત્યેતે શરીરેણ યમાજ્ઞયા ॥
યમદૂતૈર્મહાઘોરૈનીયમાનાસ્સુદુઃખિતાઃ

દેવતિર્યઙ્મનુષ્યાણામધર્મનિરતાત્મનામ્ ॥
ધર્મરાજઃ સ્મૃતશ્શાસ્તા સુઘોરૈર્વિવિધૈર્વધૈઃ

નિયમાચારયુક્તાનાં પ્રમાદાત્સ્ખલિતાત્મનામ્ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તૈર્ગુરુશ્શાસ્તા ન બુધૈરિષ્યતે યમઃ

પારદારિકચૌરાણામન્યાયવ્યવહારિણામ્ ॥
નૃપતિશ્શાસકઃ પ્રોક્તઃ પ્રચ્છન્નાનાં સ ધર્મ્મરાટ્

તસ્માત્કૃતસ્ય પાપસ્ય પ્રાયશ્ચિત્તં સમાચરેત્ ॥
નાભુક્તસ્યાન્યથાનાશઃ કલ્પકોટિશતૈરપિ

યઃ કરોતિ સ્વયં કર્મ્મ કારયેચ્ચાનુમોદયેત્ ॥
કાયેન મનસા વાચા તસ્ય પાપગતિઃ ફલમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે પઞ્ચમ્યા મુમાસંહિતાયાં પાપભેદવર્ણનં નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ