શિવ પુરાણ · અધ્યાય 5.36

સૂત ઉવાચ ॥
મનોર્વૈવસ્વતસ્યાસન્પુત્રા વૈ નવ તત્સમાઃ ॥
પશ્ચાન્મહોન્નતા ધીરાઃ ક્ષત્રધર્મપરાયણાઃ

ઇક્ષ્વાકુઃ શિબિનાભાગૌ ધૃષ્ટઃ શર્યાતિરેવ ચ ॥
નરિષ્યન્તોઽથ નાભાગઃ કરૂષશ્ચ પ્રિયવ્રતઃ

અકરોત્પુત્ત્રકામસ્તુ મનુરિષ્ટિં પ્રજાપતિ॥
અનુત્પન્નેષુ પુત્રેષુ તત્રેષ્ટ્યાં મુનિપુંગવઃ

સા હિ દિવ્યાંબરધરા દિવ્યાભરણભૂષિતા।
દિવ્યસંહનના ચૈવમિલા જજ્ઞે હિ વિશ્રુતા

તામિડેત્યેવ હોવાચ મનુર્દણ્ડધરસ્તથા ॥
અનુગચ્છત્વ મામેતિ તમિડા પ્રત્યુવાચ હ

ઇડોવાચ ॥
ધર્મયુક્તમિદં વાક્યં પુત્રકામં પ્રજાપતિમ્ ॥
મિત્રાવરુણયોરંશૈર્જાતાસ્મિ વદતાં વર

તયોસ્સકાશં યાસ્યામિ ન મે ધર્મે રુચિર્ભવેત્ ॥
એવમુક્ત્વા સતી સા તુ મિત્રાવરુણયોસ્તતઃ

।
ગત્વાંતિકં વરારોહા પ્રાંજલિર્વાક્યમબ્રવીત્ ॥
અંશૈસ્તુ યુવયોર્જાતા મનુયજ્ઞે મહામુની

આગતા ભવતોરંતિ બ્રૂતં કિં કરવાણિ વામ્ ॥
અન્યાન્પુત્રાન્સૃજ વિભો તૈર્વંશસ્તે ભવિષ્યતિ

સૂત ઉવાચ॥
તાં તથાવાદિનીં સાધ્વીમિડાં મન્વધ્વરોદ્ભવામ્॥
મિત્રાવરુણાનામાનૌ મુની ઊચતુરાદરાત્

મિત્રાવરુણાવૂચતુઃ ॥
અનેન તવ ધર્મજ્ઞે પ્રશ્રયેણ દમેન ચ ॥
સત્યેન ચૈવ સુશ્રોણિ પ્રીતૌ દ્વૌ વરવર્ણિનિ

આવયોસ્ત્વં મહાભાગે ખ્યાતિં ચૈવ ગમિષ્યસિ ॥
મનોર્વશકરઃ પુત્રસ્ત્વમેવ ચ ભવિષ્યસિ

સુદ્યુમ્ન ઇતિ વિખ્યાતસ્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ ॥
જગત્પ્રિયો ધર્મશીલૌ મનુવંશવિવર્દ્ધનઃ

સૂત ઉવાચ ॥
નિવૃત્તા સા તુ તચ્છ્રુત્વા ગચ્છંતી પિતુરંતિકે ॥
બુધેનાંતરમાસાદ્ય મૈધુનાયોપમંત્રિતા

સોમપુત્રાત્તતો જજ્ઞે તસ્યાં રાજા પુરૂરવાઃ ॥
પુત્રોઽતિસુન્દરઃ પ્રાજ્ઞ ઉર્વશી પતિરુન્નતઃ

જનયિત્વા ચ સા તત્ર પુરૂરવસમાદરાત્॥
પુત્રં શિવપ્રસાદાત્તુ પુનસ્સુદ્યુમ્નતાં ગતઃ

સુદ્યુમ્નસ્ય તુ દાયાદાસ્ત્રયઃ પરમધાર્મિકાઃ ॥
ઉત્કલશ્ચ ગયશ્ચાપિ વિનતાશ્વશ્ચ વીર્યવાન્

ઉત્કલસ્યોત્કલા વિપ્રા વિનતાશ્વસ્ય પશ્ચિમાઃ ॥
દિક્પૂર્વા મુનિ શાર્દૂલ ગયસ્ય તુ ગયા સ્મૃતાઃ

પ્રવિષ્ટે તુ મનૌ તાત દિવાકરતનું તદા ॥
દશધા તત્ર તત્ક્ષેત્રમકરોત્પૃથિવીં મનુઃ

ઇક્ષ્વાકુઃ શ્રેષ્ઠદાયાદો મધ્યદેશમવાપ્તવાન્॥
વસિષ્ઠવચનાદાસીત્પ્રતિષ્ઠાનં મહાત્મનઃ

પ્રતિષ્ઠાં ધર્મરાજ્યસ્ય સુદ્યુમ્નોથ તતો દદૌ॥
તત્પુરૂરવસે પ્રાદાદ્રાજ્યં પ્રાપ્ય મહાયશાઃ

માનવો યો મુનિશ્રેષ્ઠાઃ સ્ત્રીપુંસોર્લક્ષણઃ પ્રભુઃ ॥
નરિષ્યંતાચ્છકાઃ પુત્રા નભગસ્ય સુતો ઽભવત્

અંબરીષસ્તુ બાહ્લેયો બાહ્લકં ક્ષેત્રામાપ્તવાન્ ॥
શર્યાતિર્મિથુનં ત્વાસીદાનર્તો નામ વિશ્રુતઃ

પુત્રસ્સુકન્યા કન્યા ચ યા પત્ની ચ્યવનસ્ય હિ ॥
આનર્તસ્ય હિ દાયાદો રૈભ્યો નામ સ રૈવતઃ

આનર્તવિષયે યસ્ય પુરી નામ કુશસ્થલી॥
મહાદિવ્યા સપ્તપુરીમધ્યે યા સપ્તમી મતા

તસ્ય પુત્રશતં ત્વાસીત્કકુદ્મી જ્યેષ્ઠ ઉત્તમઃ ॥
તેજસ્વી સુબલઃ પારો ધર્મિષ્ઠો બ્રહ્મપાલકઃ

કકુદ્મિનસ્તુ સંજાતા રેવતી નામ કન્યકા॥
મહાલાવણ્યસંયુક્તા દિવ્યલક્ષ્મીરિવાપરા

પ્રષ્ટું કન્યાવરં રાજા કકુદ્મી કન્યયા સહ ॥
બ્રહ્મલોકે વિધેસ્સમ્યક્સર્વાધીશો જગામ હ

આવર્તમાને ગાંધર્વે સ્થિતો લબ્ધક્ષણઃ ક્ષણમ્ ॥
શુશ્રાવ તત્ર ગાંધર્વં નર્તને બ્રહ્મણોંઽતિકે

મુહૂર્તભૂતં તત્કાલે ગતં બહુયુગં તદા ॥
ન કિંચિદ્બુબુધે રાજા કકુદ્મી મુનયસ્સ તુ

તદાસૌ વિધિમા નમ્ય સ્વાભિપ્રાયં કૃતાંજલિઃ ॥
ન્યવેદયદ્વિનીતાત્મા બ્રહ્મણે પરમાત્મને

તદભિપ્રાયમાકર્ણ્ય સ પ્રહસ્ય પ્રજાપતિઃ ॥
કકુદ્મિનં મહારાજં સમાભાષ્ય સમબ્રવીત્

બ્રહ્મોવાચ ॥
શૃણુ રાજન્રૈભ્યસુત કકુદ્મિન્પૃથિવપિતે॥
મદ્વચઃ પ્રીતિતસ્સત્યં પ્રવક્ષ્યામિ વિશેષતઃ

કાલેન સંહૃતાસ્તે વૈ વરા યે તે કૃતા હૃદિ ॥
ન તદ્ગોત્રં હિ તત્રાસ્તિ કાલસ્સર્વસ્ય ભક્ષકઃ

ત્વત્પુર્ય્યપિ હતા પુણ્યજનૈસ્સા રાક્ષસૈર્નૃપ ॥
અષ્ટાવિંશદ્દ્વાપરેઽદ્ય કૃષ્ણેન નિર્મિતા પુનઃ

કૃતા દ્વારાવતી નામ્ના બહુદ્વારા મનોરમા ॥
ભોજવૃષ્ણ્યંધકૈર્ગુપ્તા વાસુદેવપુરોગમૈઃ

તદ્ગચ્છ તત્ર પ્રીતાત્મા વાસુદેવાય કન્યકામ્ ॥
બલદેવાય દેહિ ત્વમિમાં સ્વતનયાં નૃપ

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યાદિષ્ટો નૃપોઽયં તં નત્વા તાં ચ પુરીં ગતઃ ॥
ગતાન્બહૂન્યુગાઞ્જ્ઞાત્વા વિસ્મિતઃ કન્યયા યુતઃ

તતસ્તુ યુવતીં કન્યાં તાં ચ સ્વાં સુવિધાનતઃ ॥
કૃષ્ણભ્રાત્રે બલાયાશુ પ્રાદાત્તત્ર સ રેવતીમ્

તતો જગામ શિખરં મેરોર્દિવ્યં મહાપ્રભુઃ ॥
શિવમારાધયામાસ સ નૃપસ્તપસિ સ્થિતઃ

ઋષય ઊચુઃ ॥
તત્ર સ્થિતો બહુયુગં બ્રહ્મલોકે સ રેવતઃ ॥
યુવૈવાગાન્મર્ત્યલોકમેતન્નઃ સંશયો મહાન્

સૂત ઉવાચ ॥
ન જરા ક્ષુત્પિપાસા વા વિકારાસ્તત્ર સંતિ વૈ ॥
અપમૃત્યુર્ન કેષાંચિન્મુનયો બ્રહ્મણોંઽતિકે

અતો ન રાજા સંપ્રાપ જરાં મૃત્યું ચ સા સુતા ॥
સ યુવૈવાગતસ્તત્ર સંમંત્ર્ય તનયાવરમ્

ગત્વા દ્વારાવતીં દિવ્યાં પુરીં કૃષ્ણવિનિર્મિતામ્ ॥
વિવાહં કારયામાસ કન્યાયાઃ સ બલેન હિ

તસ્ય પુત્રશતં ત્વાસીદ્ધાર્મિકસ્ય મહાપ્રભો ॥
કૃષ્ણસ્યાપિ સુતા જાતા બહુસ્ત્રીભ્યોઽમિતાસ્તતઃ

અન્વવાયો મહાંસ્તત્ર દ્વયોરપિ મહાત્મનોઃ ॥
ક્ષત્રિયા દિક્ષુ સર્વાસુ ગતા હૃષ્ટાસ્સુધાર્મિકાઃ

ઇતિ પ્રોક્તો હિ શર્યાતેર્વંશોઽન્યેષાં વદામ્યહમ્ ॥
માનવાનાં હિ સંક્ષેપાચ્છૃણુતાદરતો દ્વિજાઃ

નાભાગો દિષ્ટપુત્રોઽભૂત્સ તુ બ્રાહ્મણતાં ગતઃ ॥
સ્વક્ષત્રવંશં સંસ્થાપ્ય બ્રહ્મકર્મભિરાવૃતઃ

ધૃષ્ટાદ્ધાર્ષ્ટમભૂત્ક્ષત્રં બ્રહ્મભૂયં ગતં ક્ષિતૌ ॥
કરૂષસ્ય તુ કારૂષાઃ ક્ષત્રિયા યુદ્ધદુર્મદાઃ

નૃગો યો મનુપુત્રસ્તુ મહાદાતા વિશેષતઃ ॥
નાનાવસૂનાં સુપ્રીત્યા વિપ્રેભ્યશ્ચ ગવાં તથા

ગોદાતવ્યત્યયાદ્યસ્તુ સ્વકુબુદ્ધ્યા સ્વપાપતઃ ॥
કૃકલાસત્વમાપન્નઃ શ્રીકૃષ્ણેન સમુદ્ધૃતઃ

તસ્યેકોભૂત્સુતઃ શ્રેષ્ઠઃ પ્રયાતિર્ધર્મવિત્તથા ॥
ઇતિ શ્રુતં મયા વ્યાસાત્તત્પ્રોક્તં હિ સમાસતઃ ॥૫૨।
વૃષઘ્નસ્તુ મનોઃ પુત્રો ગોપાલો ગુરુણા કૃતઃ ॥
પાલયામાસ ગા યત્તો રાત્ર્યાં વીરાસનવ્રતઃ

સ એકદાઽઽગતં ગોષ્ઠે વ્યાઘ્રં ગા હિંસિતું બલી ॥
શ્રુત્વા ગોકદનં બુદ્ધો હંતું તં ખડ્ગધૃગ્યયૌ

અજાનન્નહનદ્બભ્રોશ્શિરશ્શાર્દૂલશંકયા ॥
નિશ્ચક્રામ સભીર્વ્યાઘ્રો દૃષ્ટ્વા તં ખડ્ગિનં પ્રભુમ્

મન્યમાનો હતં વ્યાઘ્રં સ્વસ્થાનં સ જગામ હ ॥
રાત્ર્યાં તસ્યાં ભ્રમાપન્નો વર્ષવાતવિનષ્ટધીઃ

વ્યુષ્ટાયાં નિશિ ચોત્થાય પ્રગે તત્ર ગતો હિ સઃ ॥
અદ્રાક્ષીત્સ હતાં બભ્રું ન વ્યાઘ્રં દુઃખિતોઽભવત્

શ્રુત્વા તદ્વૃત્તમાજ્ઞાય તં શશાપ કૃતાગસમ્ ॥
અકામતોવિચાર્ય્યેતિ શૂદ્રો ભવ ન ક્ષત્રિયઃ

એવં શપ્તસ્તુ ગુરુણા કુલાચાર્ય્યેણ કોપતઃ ॥
નિસ્સૃતશ્ચ પૃષધ્રસ્તુ જગામ વિપિનં મહત્

નિર્વિણ્ણઃ સ તુ કષ્ટેન વિરક્તોઽભૂત્સ યોગવાન્॥
વનાગ્નૌ દગ્ધદેહશ્ચ જગામ પરમાં ગતિમ્

કવિઃ પુત્રો મનોઃ પ્રાજ્ઞશ્શિવાનુગ્રહતોઽભવત્ ॥
ભુક્ત્વા સુખં દિવ્યં મુક્તિં પ્રાપ સુદુર્લભામ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે પઞ્ચમ્યામુમાસંહિતાયાં મનુનવપુત્રવંશવર્ણનંનામ ષટ્ત્રિંશો ઽધ્યાયઃ