શિવ પુરાણ · અધ્યાય 5.31

શૌનક ઉવાચ ॥
દેવાનાં દાનવાનાં ચ ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્ ॥
સૃષ્ટિં તુ વિસ્તરેણેમાં સૂતપુત્ર વદાશુ મે

સૂત ઉવાચ ॥
યદા ન વવૃધે સા તુ વીરણસ્ય પ્રજાપતિઃ ॥
સુતાં સુતપસા યુક્તામાહ્વયત્સર્ગકારણાત્

સ મૈથુનેન ધર્મેણ સસર્જ વિવિધાઃ પ્રજાઃ ॥
તાઃ શૃણુ ત્વં મહાપ્રાજ્ઞ કથયામિ સમાસતઃ

તસ્યાં પુત્રસહસ્રાણિ વીરિણ્યાં પંચ વીર્યવાન્॥
આશ્રિત્ય જનયામાસ દક્ષ એવ પ્રજાપતિઃ

એતાન્સૃષ્ટાંસ્તુ તાન્દૃષ્ટ્વા નારદઃ પ્રાહ વૈ મુનિઃ ॥
સર્વં સ તુ સમુત્પન્નો નારદઃ પરમેષ્ઠિનઃ

શ્રુતવાન્વા કશ્યપાદ્વૈ પુંસાં સૃષ્ટિર્ભવિષ્યતિ ॥
દક્ષસ્યેવ દુહિતૃષુ તસ્માત્તાનબ્રવીત્તુ સઃ

અજાનતઃ કથં સૃષ્ટિં બાલિશા વૈ કરિષ્યથ ॥
દિશં કાંચિદજાનંતસ્તસ્માદ્વિજ્ઞાય તાં ભુવમ્

ઇત્યુક્તાઃ પ્રયયુસ્સર્વે આશાં વિજ્ઞાતુમોજસા ॥
તદંતં ન હિ સંપ્રાપ્ય ન નિવૃત્તાઃ પિતુર્ગૃહમ્

તજ્જ્ઞાત્વા જનયામાસ પુનઃ પંચશતાન્સુતાન્॥
તાનુવાચ પુનસ્સોઽપિ નારદસ્સર્વદર્શનઃ

નારદ ઉવાચ ॥
ભુવો માનમજાનંતઃ કથં સૃષ્ટિં કરિષ્યથ ॥
સર્વે હિ બાલિશાઃ કિં હિ સૃષ્ટિકર્તું સમુદ્યતાઃ

સૂત ઉવાચ॥
તેઽપિ તદ્વચનં શ્રુત્વા નિર્યાતાસ્સર્વતોદિશમ્ ॥
સુબલાશ્વા દક્ષસુતા હર્યશ્વા ઇવ તે પુરા

અનંતં પુષ્કરં પ્રાપ્ય ગતાસ્તેઽપિ પરાભવમ્ ॥
અદ્યાપિ ન નિવર્તંતે સમુદ્રેભ્ય ઇવાપગાઃ

તદાપ્રભૃતિ વૈ ભ્રાતા ભ્રાતુરન્વેષણે રતઃ ॥
પ્રયાતો નશ્યતિ મુને તન્ન કાર્ય્યં વિપશ્ચિતા

તાંશ્ચાપિ નષ્ટાન્વિજ્ઞાય પુત્રાન્દક્ષઃ પ્રજાપતિઃ ॥
સ ચ ક્રોધા દ્દદૌ શાપં નારદાય મહાત્મને

કુત્રચિન્ન લભસ્વેતિ સંસ્થિતિં કલહપ્રિય ॥
તવ સાન્નિધ્યતો લોકે ભવેચ્ચ કલહસ્સદા

સાંત્વિતોઽથ વિધાત્રા હિ સ દક્ષસ્તુ પ્રજાપતિઃ॥
કન્યાઃ ષષ્ટ્યસૃજત્પશ્ચાદ્વીરિણ્યામિતિ નઃ શ્રુતમ્

દદૌ સ દશ ધર્માય કશ્યપાય ત્રયોદશ ॥
સપ્તવિંશતિ સોમાય ચતસ્રોઽરિષ્ટનેમિને

દ્વે ચૈવં બ્રહ્મપુત્રાય દ્વે ચૈવાઙ્ગિરસે તદા ॥
દ્વે કૃશાશ્વાય વિદુષે તાસાં નામાનિ મે શૃણુ

અરુંધતી વસુર્ય્યામિર્લમ્બા ભાનુર્મરુત્વતી ॥
સંકલ્પા ચ મુહૂર્તા ચ સંધ્યા વિશ્વા ચ વૈ મુને

ધર્મપત્ન્યો મુને ત્વેતાસ્તાસ્વપત્યાનિ મે શૃણુ ॥
વિશ્વેદેવાસ્તુ વિશ્વાયાસ્સાધ્યાન્સાધ્યા વ્યજાયત

મરુત્વત્યાં મરુત્વંતો વસોસ્તુ વસવસ્તથા ॥
ભાનોસ્તુ ભાનવસ્સર્વે મુહૂર્તાયાં મુહૂર્તજાઃ

લમ્બાયાશ્ચૈવ ઘોષોઽથ નાગવીથી ચ યામિજા ॥
પૃથિવી વિષમસ્તસ્યામરુન્ધત્યામજાયત

સંકલ્પાયાસ્તુ સત્યાત્મા જજ્ઞે સંકલ્પ એવ હિ॥
અયાદયા વસોઃ પુત્રા અષ્ટૌ તાઞ્છૃણુ શૌનક ॥ ૨૩ ।
અયો ધુવશ્ચ સોમશ્ચ ધરશ્ચૈવાનિલોઽનલઃ ॥
પ્રત્યૂષશ્ચ પ્રભાસશ્ચ વસવાઽષ્ટા ચ નામતઃ

અયસ્ય પુત્રો વૈતણ્ડઃ શ્રમઃ શાંતો મુનિસ્તથા ॥
ધ્રુવસ્ય પુત્રો ભગવાન્કાલો લોકભાવનઃ

સોમસ્ય ભગવાન્વર્ચા વર્ચસ્વી યેન જાયતે ॥
ધરસ્ય પુત્રો દ્રવિણો હુતહવ્યવહસ્તથા

મનોહરાયાશ્શિશિરઃ પ્રાણોઽથ રમણસ્તથા ॥
અનિલસ્ય શિવા ભાર્ય્યા યસ્યાઃ પુત્રાઃ પુરોજવઃ

અવિજ્ઞાતગતિશ્ચૈવ દ્વૌ પુત્રાવનિલસ્ય તુ॥
અગ્નિપુત્રઃ કુમારસ્તુ શરસ્તમ્બે શ્રિયાવૃતે

તસ્ય શાખો વિશાખશ્ચ નૈગમેયશ્ચ પૃષ્ઠતઃ॥
અપત્યં કૃત્તિકાનાં તુ કાર્તિકેય ઇતિ સ્મૃતઃ

પ્રત્યૂષસ્ય ત્વભૂત્પુત્ર ઋષિર્નામ્ના તુ દેવલઃ॥
દ્વૌ પુત્રૌ દેવલસ્યાપિ પ્રજાવન્તૌ મનીષિણૌ

બૃહસ્પતે તુ ભગિની વરસ્ત્રી બ્રહ્મચારિણી ॥
યોગસિદ્ધા જગત્કૃત્સ્નં સમંતાદ્વ્યચરત્તદા

પ્રભાસસ્ય તુ સા ભાર્ય્યા વસૂનામષ્ટમસ્ય ચ॥
વિશ્વકર્મા મહાભાગ તસ્ય જજ્ઞે પ્રજાપતિઃ

કર્તા શિલ્પસહસ્રાણાં ત્રિદશાનાં ચ વાર્દ્ધકિઃ॥
ભૂષણાનાં ચ સર્વેષાં કર્તા શિલ્પવતાં વરઃ

યસ્સર્વાસાં વિમાનાનિ દેવતાનાં ચકાર હ ॥
મનુષ્યાશ્ચોપજીવન્તિ યસ્ય શિલ્પં મહાત્મનઃ

મતાંતરમાહ ॥
રૈવતોઽજો ભવો ભીમો વામ ઉગ્રો વૃષાકપિઃ ॥
અજૈકપાદહિર્બુધ્ન્યો બહુરૂપો મહાનિતિ

સરૂપાયાં પ્રસૂતસ્ય સ્ત્રિયાં રુદ્રશ્ચ કોટિશઃ ॥
તત્રૈકાદશમુખ્યાસ્તુ તન્નામાનિ મુને શૃણુ

અજૈકપાદહિર્બુધ્ન્યસ્ત્વષ્ટા રુદ્રશ્ચ વીર્યવાન્॥
હરશ્ચ બહુરૂપશ્ચ ત્ર્યમ્બકશ્ચાપરાજિતઃ

વૃષાકપિશ્ચ શમ્ભુશ્ચ કપર્દી રૈવતસ્તથા ॥
એકાદશૈતે કથિતા રુદ્રાસ્ત્રિભુવનેશ્વરાઃ

શતં ત્વેવં સમાખ્યાતં રુદ્રાણામમિતૌજસામ્॥
શૃણુ કશ્યપપત્નીનાં નામાનિ મુનિસત્તમ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે પઞ્ચમ્યામુમાસંહિતાયાં સર્ગવર્ણનં નામૈકઽત્રિંશોધ્યાયઃ