શિવ પુરાણ · અધ્યાય 5.3

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય સોબ્રવીત્તં મહામુનિમ્॥
વિસ્મયં પરમં ગત્વોપમન્યું શાંતમાનસમ્

વાસુદેવ ઉવાચ ॥
ધન્યસ્ત્વમસિ વિપ્રેન્દ્ર કસ્ત્વાં સ્તોતુમલં કૃતી ॥
યસ્ય દેવાદિદેવસ્તે સાન્નિધ્યં કુરુતે શ્રમે

દર્શનં મુનિશાર્દૂલ દદ્યાત્સ ભગવાઞ્છિવઃ ॥
અપિ તાવન્મમાપ્યેવં પ્રસાદં વા કરોત્વસૌ । ૩ ॥
ઉપમન્યુરુવાચ ॥
અચિરેણૈવ કાલેન મહાદેવં ન સંશયઃ ॥
તસ્યૈવ કૃપયા ત્વં વૈ દ્રક્ષ્યસે પુરુષોત્તમ

ષોડશે માસિ સુવરાન્ પ્રાપ્સ્યસિ ત્વં મહેશ્વરાત્ ॥
સપત્નીકાત્કથં નો દાસ્યતે દેવો વરાન્હરે

પૂજ્યોસિ દૈવતૈસ્સર્વૈઃ શ્લાઘનીયસ્સદા ગુણૈઃ ॥
જાપ્યં તેઽહં પ્રવક્ષ્યામિ શ્રદ્દધાનાય ચાચ્યુત

તેન જપપ્રભાવેણ સત્યં દ્રક્ષ્યસિ શંકરમ્ ॥
આત્મતુલ્યબલં પુત્રં લભિષ્યસિ મહેશ્વરાત્

જપો નમશ્શિવાયેતિ મંત્રરાજમિમં હરે ॥
સર્વકામપ્રદં દિવ્યં ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયકમ્

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
એવં કથયતસ્તસ્ય મહાદેવાશ્રિતાઃ કથાઃ ॥
દિનાન્યષ્ટૌ પ્રયાતાનિ મુહૂર્તમિવ તાપસ

નવમે તુ દિને પ્રાપ્તે મુનિના સ ચ દીક્ષિતઃ ॥
મંત્રમધ્યાપિતં શાર્વમાથર્વશિરસં મહત્

જટી મુણ્ડી ચ સદ્યોઽસૌ બભૂવ સુસમાહિતઃ ॥
પાદાંગુષ્ઠોદ્ધૃતતનુસ્તેપે ચોર્દ્ધ્વભુજસ્તથા

સંપ્રાપ્તે ષોડશે માસિ સંતુષ્ટઃ પરમેશ્વરઃ ॥
પાર્વત્યા સહિતશ્શંભુર્દદૌ કૃષ્ણાય દર્શનમ્

પાર્વત્યા સહિતં દેવં ત્રિનેત્રં ચન્દ્રશેખરમ્ ॥
બ્રહ્માદ્યૈસ્સ્તૂયમાનં તુ પૂજિતં સિદ્ધકોટિભિઃ

દિવ્યમાલ્યામ્બરધરં ભક્તિનમ્રૈસ્સુરાસુરૈઃ ॥
પ્રણતં ચ વિશેષેણ નાનાભૂષણભૂષિતમ્

સર્વાશ્ચર્યમયં કાંતં મહેશમજમવ્યયમ્ ॥
નાનાગણાન્વિતં તુષ્ટં પુત્રાભ્યાં સંયુતં પ્રભુમ્

શ્રીકૃષ્ણઃ પ્રાંજલિર્દૃષ્ટ્વા વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ ॥
ઈદૃશં શંકરં પ્રીતઃ પ્રણનામ મહોત્સવઃ

નાનાવિધૈઃ સ્તુતિપદૈર્વાઙ્મયેનાર્ચયત્તદા ॥
સહસ્રનામ્ના દેવેશં તુષ્ટાવ નતકંધરઃ

તતો દેવાસ્સગંધર્વા વિદ્યાધરમહોરગાઃ ॥
મુમુચુઃ પુષ્પવૃષ્ટિં ચ સાધુવાદાન્મનોનુગાન્

પાર્વત્યાશ્ચ મુખં દૃષ્ટ્વા ભગવાન્ભક્તવત્સલઃ ॥
ઉવાચ કેશવં તુષ્ટો રુદ્રશ્ચાથ બિડૌજસા

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ ॥
કૃષ્ણં જાનામિ ભક્તં ત્વાં મયિ નિત્યં દૃઢવ્રતમ્ ॥
વૃણીષ્વ ત્વં વરાન્મત્તઃ પુણ્યાંસ્ત્રૈલોક્યદુર્લભાન્

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા કૃષ્ણઃ પ્રાંજલિરાદરાત્ ॥
પ્રાહ સર્વેશ્વરં શમ્ભું સુપ્રણમ્ય પુનઃ પુનઃ

॥ કૃષ્ણ ઉવાચ ॥
દેવદેવ મહાદેવ યાચેઽહં હ્યુત્તમાન્વરાન્ ॥
ત્વત્તોઽષ્ટપ્રમિતાન્નાથ ત્વયોદ્દિષ્ટાન્મહેશ્વર

તવ ધર્મ્મે મતિર્નિત્યં યશશ્ચાપ્રચલં મહત્ ॥
ત્વત્સામીપ્યં સ્થિરા ભક્તિસ્ત્વયિ નિત્યં મમાસ્ત્વિતિ

પુત્રાણિ ચ દશાદ્યાનાં પુત્રાણાં મમ સંતુ વૈ ॥
વધ્યાશ્ચ રિપવસ્સર્વે સંગ્રામે બલદર્પિતાઃ

અપમાનો ભવેન્નૈવ ક્વચિન્મે શત્રુતઃ પ્રભો ॥
યોગિનામપિ સર્વેષાં ભવેયમતિવલ્લભઃ

ઇત્યષ્ટૌ સુવરાન્દેહિ દેવદેવ નમોઽસ્તુ તે ॥
સર્વેશ્વરસ્ત્વમેવાસિ મત્પ્રભુશ્ચ વિશેષતઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા તમાહ ભગવાન્ભવઃ ॥
સર્વં ભવિષ્યતીત્યેવં પુનસ્સ પ્રાહ શૂલધૃક્

સામ્બો નામ મહાવીર્યઃ પુત્રસ્તે ભવિતા બલી॥
ઘોરસંવર્તકાદિત્યશ્શપ્તો મુનિભિરેવ ચ

માનુષો ભવિતાસીતિ સ તે પુત્રો ભવિ ષ્યતિ ॥
યદ્યચ્ચ પ્રાર્થિતં કિંચિત્તત્સર્વં ચ લભસ્વ વૈ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
એવં લબ્ધ્વા વરાન્સર્વાઞ્છ્રીકૃષ્ણઃ પરમેશ્વરાત્ ॥
નાનાવિધાભિર્બહ્વીભિસ્સ્તુતિભિસ્સમતોષયત્

તમાહાથ શિવા તુષ્ટા પાર્વતી ભક્તવત્સલા॥
વાસુદેવં મહાત્માનં શંભુભક્તં તપસ્વિનમ્

॥ પાર્વત્યુવાચ ॥
વાસુદેવ મહાબુદ્ધે કૃષ્ણ તુષ્ટાસ્મિ તેઽનઘ ॥
ગૃહાણ મત્તશ્ચ વરાન્મનોજ્ઞાન્ભુવિ દુર્લભાન્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્યાઃ પાર્વત્યાસ્સ યદૂદ્વહઃ ॥
ઉવાચ સુપ્રસન્નાત્મા ભક્તિયુક્તેન ચેતસા

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥
દેવિ ત્વં પરિતુષ્ટાસિ ચેદ્દદાસિ વરાન્હિ મે ॥
તપસાઽનેન સત્યેન બ્રાહ્મણાન્પ્રતિ માસ્મભૂત્

દ્વેષઃ કદાચિદ્ભદ્રં પૂજયેયં દ્વિજાન્સદા ॥
તુષ્ટૌ ચ માતાપિતરૌ ભવેતાં મમ સર્વદા

સર્વભૂતેષ્વાનુકૂલ્યં ભજેયં યત્ર તત્રગઃ॥
કુલે પ્રભૃતિ રુચિતા મમાસ્તુ તવ દર્શનાત્

તર્પયેયં સુરેન્દ્રાદીન્દેવાન્ યજ્ઞશતેન તુ ॥
યતીનામતિથીનાં ચ સહસ્રાણ્યથ સર્વદા

।
ભોજયેયં સદા ગેહે શ્રદ્ધાપૂતં તુ ભોજનમ્ ॥
બાંધવૈસ્સહ પ્રીતિસ્તુ નિત્યમસ્તુ સુનિર્વૃતિઃ

દેવિ ભાર્ય્યાસહસ્રાણાં ભવેયં પ્રાણવલ્લભઃ ॥
અક્ષીણા કામ્યતા તાસુ પ્રસાદાત્તવ શાંકરિ

આસાં ચ પિતરો લોકે ભવેયુઃ સત્યાવાદિનઃ ॥
ઇત્યાદ્યાઃ સુવરાસ્સંતુ પ્રસાદાત્તવ પાર્વતિ

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા દેવી તં ચાહ વિસ્મિતા ॥
એવમસ્ત્વિતિ ભદ્રં તે શાશ્વતી સર્વકામદા

તસ્મિંસ્તાંશ્ચ વરાન્દત્ત્વા પાર્વતીપરમેશ્વરૌ ॥
તત્રૈવાંતશ્ચ દધતુઃ કૃત્વા કૃષ્ણસ્ય સત્કૃપામ્

કૃષ્ણઃ કૃતાર્થમાત્માનમમન્યત મુનીશ્વરઃ ॥
ઉપમન્યોર્મુનરાશુ પ્રાપાશ્રમમનુત્તમમ્

પ્રણમ્ય શિરસા તત્ર તં મુનિં કેશિહા તતઃ ॥
તયા વૃત્તં ચ તસ્મૈ તત્સમાચષ્ટોપમન્યવે

સ ચ તં પ્રાહ કોઽન્યસ્સ્યાચ્છર્વાદ્દેવાજ્જનાર્દ્દન ॥
મહાદાનપતિર્લોકે ક્રોધે વાઽતીવ દુસ્સહઃ । ૪૫ ॥
જ્ઞાને તપસિ વા શૌર્ય્યે સ્થૈર્ય્યે વા પદ એવ ચ ॥
શૃણુ શંભોસ્તુ ગોવિન્દ દેવૈશ્વર્ય્યં મહાયશાઃ

તચ્છ્રુત્વા શ્રદ્ધયા યુક્તોઽભવચ્છંભોસ્તુ ભક્તિમાન્ ॥
પપ્રચ્છ શિવમાહાત્મ્યં સ તં પ્રાહ મુનીશ્વરઃ

ઉપમન્યુરુવાચ ॥
ભગવાઞ્શંકરઃ પૂર્વં બ્રહ્મલોકે મહાત્મના ॥
સ્તુતો નામસહસ્રેણ દણ્ડિના બ્રહ્મયોગિના

સાંખ્યાઃ પઠંતિ તદ્ગીતં વિસ્તીર્ણં ચ નિઘંટવત્॥
દુર્જ્ઞાનં માનુષાણાં તુ સ્તોત્રં તત્સર્વકામદમ્

સ્મરન્નિત્યં શંકરં ત્વં ગચ્છ કૃષ્ણ ગૃહં સુખી ॥
ભવિષ્યસિ સદા તાત શિવભક્તગણાગ્રણીઃ

ઇત્યુક્તસ્તં નમસ્કૃત્ય વાસુદેવો મુનીશ્વરમ્ ॥
મનસા સંસ્મરઞ્શંભું કેશવો દ્વારકાં યયૌ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
એવં કૃષ્ણસ્સમારાધ્ય શંકરં લોકશંકરમ્ ॥
કૃતાર્થોઽભૂન્મુનિશ્રેષ્ઠ સર્વાજેયોઽભવત્તથા

તથા દાશરથી રામશ્શિવમારાધ્ય ભક્તિતઃ ॥
કૃતાર્થોઽભૂન્મુનિશ્રેષ્ઠ વિજયી સર્વતોઽભવત્

તપસ્તપ્ત્વાઽતિવિપુલં પુરા રામો ગિરૌ મુને॥
શિવાદ્ધનુશ્શરં ચાપં જ્ઞાનં વૈ પરમુત્તમમ્

રાવણં સગણં હત્વા સેતું બદ્ધ્વાંભસાંનિધૌ॥
સીતાં પ્રાપ્ય ગૃહં યાતો બુભુજે નિખિલાં મહીમ્

તથા ચ ભાર્ગવો રામો હ્યારાધ્ય તપસા વિભુમ્॥
નિરીક્ષ્ય દુઃખિતશ્શર્વાત્પિતરં ક્ષત્રિયૈર્હતમ્

તીક્ષ્ણં સ પરશું લેભે નિર્દદાહ ચ તેન તાન્ ॥
ત્રિસ્સપ્તકૃત્વઃ ક્ષત્રાંશ્ચ પ્રસન્નાત્પરમેશ્વરાત્

અજેયશ્ચામરશ્ચૈવ સોઽદ્યાપિ તપસાંનિધિઃ ॥
લિંગાર્ચનરતો નિત્યં દૃશ્યતે સિદ્ધચારણૈઃ

મહેન્દ્રપર્વતે રામઃ સ્થિતસ્તપસિ તિષ્ઠતિ ॥
કલ્પાંતે પુનરેવાસાવૃષિસ્થાનમવાપ્સ્યતિ

અસિતસ્યાનુજઃ પૂર્વં પીડયા કૃતવાંસ્તપઃ ॥
મૂલગ્રાહેણ વિશ્વસ્ય દેવલો નામ તાપસઃ

પુરન્દરેણ શપ્તસ્તુ તપસ્વી યશ્ચ સુસ્થિરમ્ ॥
અધર્મ્યં ધર્મમલ મલ્લિંગમારધ્ય કામદમ્

ચાક્ષુષસ્ય મનોઃ પુત્રો મૃગોઽભૂત્તુ મરુસ્થલે ॥
વસિષ્ઠશાપાદ્ગૃત્સમદો દણ્ડકારણ્ય એકલઃ

હૃદયે સંસ્મન્ભક્ત્યા પ્રવણેન યુતં શિવમ્ ॥
તસ્માન્મૃત્યુમુખાકારો ગણો મૃગમુખોઽભવત્

અજરામરતાં નીતસ્તીર્ત્વા શાપં પુનશ્ચ સઃ ॥
શંકરેણ કૃતઃ પ્રીત્યા નિત્યં લમ્બોદરાનુગઃ

ગાર્ગ્યાય પ્રદદૌ શર્વો મોક્ષં ચ ભુવિ દુર્લભમ્ ॥
કામચારી મહાક્ષેત્રં કાલજ્ઞાનં મહર્દ્ધિમત્

ચતુષ્પાદં સરસ્વત્યાઃ પારંગત્વં ચ શાશ્વતમ્ ॥
ન તુલ્યં ચ સહસ્રં તુ પુત્રાણાં પ્રદદૌ શિવઃ

વેદવ્યાસં તુ યોગીન્દ્રં પુત્રં તુષ્ટઃ પિનાક ધૃક્ ॥
પરાશરાય ચ દદૌ જરામૃત્યુવિવર્જિતમ્

માંડવ્યશ્શંકરણૈવ જીવં દત્ત્વા વિસર્જિતઃ॥
વર્ષાણાં દશ લક્ષાણિ શૂલાગ્રા દવરોપિતઃ

દરિદ્રો બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિન્નિક્ષિપ્ય ગુરુવેશ્મનિ ॥
પુત્રં તુ ગાલવં યશ્ચ પૂર્વમાસીદ્ગૃહાશ્રમી

ગુપ્તો વા મુનિશાલાયાં ભિક્ષુરાયાતિ તદ્ગૃહમ્ ॥
ભાર્ય્યામુવાચ યઃ કશ્ચિદવશ્યં નિર્ધનો યતઃ

સ તુ વાચ્યો ભવત્યા ચ ન દૃશ્યંત ઇતિ પ્રિયઃ ॥
અતિથેરાગતસ્યાપિ કિં દાસ્યામિ ગૃહે વસન્

કદાચિદતિથિઃ કશ્ચિત્ક્ષુત્તૃષાક્ષામતર્ષિતઃ ॥
તામુવાચ સ ભર્તા તે ક્વ ગતશ્ચેતિ તં ચ સા

પ્રાહ ભર્તા મદીયસ્તુ સાંપ્રતં ન ચ દૃશ્યતે ॥
સ ઋષિસ્તામુવાચેદં જ્ઞાત્વા દિવ્યેન ચક્ષુષા

ગૃહસ્થિતઃ પ્રતિચ્છન્નસ્તત્રૈવ સ મૃતો દ્વિજઃ ॥
વિશ્વામિત્રસ્યનુજ્ઞાતસ્તત્પુત્રો ગાલવસ્તથા

ગૃહમાગત્ય માતુસ્સ શ્રુત્વા શાપં સુદારુણમ્ ॥
આરાધ્ય શંકરં દેવં પૂજાં કૃત્વા તુ શાંભવીમ્

ગૃહાદસૌ વિનિષ્ક્રાંતસ્સંસ્મરઞ્શંકરં હૃદા॥
અથ તં તનયં દૃષ્ટ્વા પિતા તં પ્રાહ સાઞ્જલિમ્

મહાદેવપ્રસાદાચ્ચ કૃતકૃત્યોઽસ્મિ કૃત્યતઃ ॥
ધનવાન્પુત્રવાંશ્ચૈવ મૃતોઽહં જીવિતઃ પુનઃ

ઇતિ વઃ કથિતમશેષં નાહં શક્તઃ સમાસતો વ્યાસાત્ ॥
વક્તું શંભોશ્ચ ગુણાઞ્શેષસ્યાપિ ન મુખાનિ સ્યુઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે પંચમ્યામુમાસંહિતાયાં કૃષ્ણાદિશિવભક્તોદ્ધારણ શિવમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ