શિવ પુરાણ · અધ્યાય 5.29

શૌનક ઉવાચ॥
શ્રુતં મે મહદાખ્યાનં યત્ત્વયા પરિકીર્તિતમ્ ॥
સનત્કુમારકાલેયસંવાદં પરમાર્થદમ્

અતોહં શ્રોતુમિચ્છામિ યથા સર્ગસ્તુ બ્રહ્મણઃ ॥
સમુત્પન્નં તુ મે બ્રૂહિ યથા વ્યાસાચ્ચ તે શ્રુતમ્

સૂત ઉવાચ ॥
મુને શૃણુ કથાં દિવ્યાં સર્વપાપપ્રણાશિનીમ્ ॥
કથ્યમાનાં મયા ચિત્રાં બહ્વર્થાં શ્રુતવિસ્તરામ્

યશ્ચૈનાં પાઠયેત્તાં ચ શૃણુયાદ્વાઽપ્યભીક્ષ્ણશઃ ॥
સ્વવંશધારણં કૃત્વા સ્વર્ગલોકે મહીયતે

પ્રધાનં પુરુષો યત્તન્નિત્યં સદસદાત્મકમ્ ॥
પ્રધાનપુરુષો ભૂત્વા નિર્મમે લોકભાવનઃ

સ્રષ્ટારં સર્વભૂતાનાં નારાયણપરાયણમ્ ॥
તં વૈ વિદ્ધિ મુનિશ્રેષ્ઠ બ્રહ્માણમમિતૌજસમ્

યસ્માદકલ્પયત્કલ્પાન્તમગ્રાશ્શુચયો યતઃ ॥
ભવંતિ મુનિશાર્દૂલ નમસ્તસ્મૈ સ્વયમ્ભુવે

તસ્મૈ હિરણ્યગર્ભાય પુરુષાયેશ્વરાય ચ ॥
નમસ્કૃત્ય પ્રવક્ષ્યામિ ભૂયઃ સર્ગમનુત્તમમ્

બ્રહ્મા સ્રષ્ટા હરિઃ પાતા સંહર્તા ચ મહેશ્વરઃ ॥
તસ્ય સર્ગસ્ય નાન્યોઽસ્તિ કાલે કાલે તથા ગતે

સોઽપિ સ્વયંભૂર્ભગવાન્સિસૃક્ષુર્વિવિધાઃ પ્રજાઃ ॥
અપ એવ સસર્જાદૌ તાસુ વીર્યમવાસૃજત્

આપો નારા ઇતિ પ્રોક્તા આપો વૈ નરસૂનવઃ ॥
અયનં તસ્ય તાઃ પૂર્વં તેન નારાયણઃ સ્મૃતઃ

હિરણ્યવર્ણમભવત્તદંડમુદકેશયમ્ ॥
તત્ર જજ્ઞે સ્વયં બ્રહ્મા સ્વયંભૂરિતિ વિશ્રુતઃ

હિરણ્યગર્ભો ભગવાનુષિત્વા પરિવત્સરમ્ ॥
તદંડમકરોદ્દ્વૈધં દિવં ભૂમિ ચ નિર્મમે

અધોઽથોર્દ્ધ્વં પ્રયુક્તાનિ ભુવનાનિ ચતુર્દ્દશ ॥
તયોશ્શકલયોર્મધ્ય આકાશમમૃજત્પ્રભુઃ

અપ્સુ પારિપ્લવાં પૃથ્વીં દિશશ્ચ દશધા દિવિ ॥
તત્ર કાલે મનો વાચં કામક્રોધાવથો રતિમ્

મરીચિમત્ર્યંગિરસૌ પુલસ્ત્યં પુલહં ક્રતુમ ॥
વસિષ્ઠં તુ મહતેજાસ્સોઽસૃજત્સપ્ત માનસાન્

સપ્ત બહ્માણ ઇત્યેતે પુરાણે નિશ્ચયં ગતાઃ ॥
તતોઽસૃજત્પુનર્બ્રહ્મા રુદ્રાન્ક્રોધસમુદ્ભવાન્

સનત્કુમારં ચ ઋષિં સર્વેષામપિ પૂર્વજમ્ ॥
સપ્ત ચૈતે પ્રજાયંતે પશ્ચાદ્રુદ્રાશ્ચ સર્વતઃ

અતસ્સનત્કુમારસ્તુ તેજસ્સંક્ષિપ્ય તિષ્ઠતિ ॥
તેષાં સપ્તમહાવંશા દિવ્યા દેવર્ષિપૂજિતાઃ

પ્રજાયન્તે ક્રિયાવન્તો મહર્ષિભિરલંકૃતાઃ ॥
વિદ્યુતોઽશનિ મેઘાંશ્ચ રોહિતેન્દ્રધનૂંષિ ચ

પયાંસિ ચ સસર્જાદૌ પર્જન્યં ચ સસર્જ હ ॥
ઋચો યજૂંષિ સામાનિ નિર્મમે યજ્ઞસિદ્ધયે

પૂજ્યાંસ્તૈરયજન્દેવાનિત્યેવમનુશુશ્રુમ ॥
મુખાદ્દેવાનજનયત્પિતૄંશ્ચૈવાથ વક્ષસઃ ॥
પ્રજનાચ્ચ મનુષ્યાન્વૈ જઘનાન્નિર્મમેઽસુરાન્

ઉચ્ચાવચાનિ ભૂતાનિ ગાત્રેભ્યસ્તસ્ય જજ્ઞિરે ॥
આપવસ્ય પ્રજાસર્ગં સૃજતો હિ પ્રજાપતેઃ

સૃજ્યમાનાઃ પ્રજાશ્ચૈવ નાવર્દ્ધન્ત યદા તદા ॥
દ્વિધા કૃત્વાત્મનો દેહં સ્ત્રી ચૈવ પુરુષોઽભવત્

સસૃજેઽથ પ્રજાસ્સર્વા મહિમ્ના વ્યાપ્ય વિશ્વતઃ ॥
વિરાજમસૃજદ્વિષ્ણુસ્સ સૃષ્ટઃ પુરુષો વિરાટ્

દ્વિતીયં તં મનું વિદ્ધિ મનોરન્તરમેવ ચ ॥
સ વૈરાજઃ પ્રજાસ્સર્વાસ્સસર્જ પુરુષઃ પ્રભુઃ

નારાયણવિસર્ગસ્ય પ્રજાસ્તસ્યાપ્યયોનિજઃ ॥
આયુષ્માન્કીર્તિમાન્ધન્યઃ પ્રજાવાંશ્ચાભવત્તતઃ

ઇત્યેવમાદિસર્ગસ્તે વર્ણિતો મુનિસત્તમ ॥
આદિસર્ગં વિદિત્વૈવં યથેષ્ટાં પ્રાપ્નુયાદ્ગતિમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે પઞ્ચમ્યામુમાસંહિતાયામાદિસર્ગવર્ણનં નામ એકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ