શિવ પુરાણ · અધ્યાય 5.28

દેવ્યુવાચ ॥
દેવદેવ મહાદેવ કથિતં કાલવંચનમ્॥
શબ્દબ્રહ્મસ્વરૂપં ચ યોગલક્ષણમુત્તમમ્

કથિતં તે સમાસેનચ્છાયિકં જ્ઞાનમુત્તમમ્॥
વિસ્તરેણ સમાખ્યાહિ યોગિનાં હિતકામ્યયા

॥ શંકર ઉવાચ ॥
શૃણુ દેવિ પ્રવક્ષ્યામિચ્છાયાપુરુષલક્ષણમ્ ॥
યજ્જ્ઞાત્વા પુરુષઃ સમ્યક્સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

સૂર્ય્યં હિ પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા સોમં વા વરવર્ણિનિ ॥
શુક્લામ્બરધરસ્સ્રગ્વી ગંધધૂપાદિવાસિતઃ

સંસ્મરેન્મે મહામંત્રં સર્વકામફલપ્રદમ્॥
નવાત્મકં પિંડભૂતં સ્વાં છાયાં સંનિરીક્ષયેત્

દૃષ્ટ્વા તાં પુનરાકાશે શ્વેતવર્ણસ્વરૂપિણીમ્ ॥
સ પશ્યત્યેકભાવસ્તુ શિવં પરમકારણમ્

બ્રહ્મપ્રાપ્તિર્ભવેત્તસ્ય કાલવિદ્ભિરિતીરિતમ્ ॥
બ્રહ્મહત્યાદિકૈઃ પાપૈર્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

શિરોહીનં યદા પશ્યેત્ષડ્ભિર્માસૈર્ભવેત્ક્ષયઃ॥
સમસ્તં વાઙ્મયં તસ્ય યોગિનસ્તુ યથા તથા

શુક્લે ધર્મં વિજાનીયાત્કૃષ્ણે પાપં વિનિર્દિશેત્॥
રક્તે બંધં વિજાનીયાત્પીતે વિદ્વિષમાદિશેત્

વિવાહો બંધુનાશસ્સ્યાદ્દ્વિતુંડે ચૈવ ક્ષુદ્ભયમ્ ॥
વિકટૌ નશ્યતે ભાર્ય્યા વિજંઘે ધનમેવ હિ

પાદાભાવે વિદેશસ્સ્યાદિત્યેતત્કથિતં મયા ॥
તદ્વિચાર્ય્યં પ્રયત્ત્નેન પુરુષેણ મહેશ્વરિ

સમ્યક્તં પુરુષં દૃષ્ટ્વા સંનિવેશ્યાત્મનાત્મનિ ॥
જપેન્નવાત્મકં મંત્રં હૃદયં મે મહેશ્વરિ

વત્સરે વિગતે મંત્રી તન્નાસ્તિ યન્ન સાધયેત્ ॥
અણિમાદિગુણાનષ્ટૌ ખેચરત્વં પ્રપદ્યતે

પુનરન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ શક્તિં જ્ઞાતું દુરાસદામ્ ॥
પ્રત્યક્ષં દૃશ્યતે લોકે જ્ઞાનિનામગ્રતઃ સ્થિતમ્

અજ્ઞેયા લિખ્યતે લોકે યા સર્પીકૃતકુણ્ડલી ॥
સા માત્રા યાનસંસ્થાપિ દૃશ્યતે ન ચ પઠ્યતે

બ્રહ્માણ્ડમૂર્ધ્નિગા યા ચ સ્તુતા વેદૈસ્તુ નિત્યશઃ ॥
જનની સર્વવિદ્યાનાં ગુપ્તવિદ્યેતિ ગીયતે

ખેચરા સા વિનિર્દિષ્ટા સર્વપ્રાણિષુ સંસ્થિતા ॥
દૃશ્યાદૃશ્યાચલા નિત્યા વ્યક્તાવ્યક્તા સનાતની

અવર્ણા વર્ણસંયુક્તા પ્રોચ્યતે બિંદુમાલિની ॥
તાં પશ્યન્સર્વદા યોગી કૃતકૃત્યોઽભિજાયતે

સર્વતીર્થકૃતસ્નાનાદ્ભવેદ્દાનસ્ય યત્ફલમ્॥
સર્વયજ્ઞફલં યચ્ચ માલિન્યા દર્શનાત્તદા

પ્રાપ્નોત્યત્ર ન સંદેહસ્સત્યં વૈ કથિતં મયા ॥
સર્વતીર્થેષુ યત્સ્નાત્વા દત્ત્વા દાનાનિ સર્વશઃ

સર્વેષાં દેવિ યજ્ઞાનાં યત્ફલં તલ્લભેત્પુમાન્॥
કિં બહૂક્ત્યા મહેશાનિ સર્વાન્કામાન્સમશ્નુતે

તસ્માજ્જ્ઞાનં યથાયોગમભ્યસેત્સતતં બુધઃ॥
અભ્યાસાજ્જાયતે સિદ્ધિર્યોગોઽભ્યાસાત્પ્રવર્ધતે

સંવિત્તિર્લભ્યતેઽભ્યાસાદભ્યાસાન્મોક્ષમશ્નુતે॥
અભ્યાસસ્સતતં કાર્યો ધીમતા મોક્ષકારણમ્

ઇત્યેતત્કથિતં દેવિ ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્॥
કિમન્યત્પૃચ્છ્યતે તત્ત્વં વદ સત્યં બ્રવીમિ તે

સૂત ઉવાચ॥
ઇતિ શ્રુત્વા બ્રહ્મપુત્રવચનં પરમાર્થદમ્॥
પ્રસન્નોઽભૂદતિ વ્યાસઃ પારાશર્ય્યો મુનીશ્વરાઃ

સનત્કુમારં સર્વજ્ઞં બ્રહ્મપુત્રં કૃપાનિધિમ્॥
વ્યાસઃ પરમસંતુષ્ટઃ પ્રણનામ મુહુર્મુહુઃષ।૨૬।
તતસ્તુષ્ટાવ તં વ્યાસઃ કાલેયસ્સ મુનીશ્વરઃ॥
સનત્કુમારં મુનયઃ સુરવિજ્ઞાનસાગરમ્

વ્યાસ ઉવાચ ॥
કૃતાર્થોઽહં મુનિશ્રેષ્ઠ બ્રહ્મત્વં મે ત્વયા કૃતમ્ ॥
નમસ્તેઽસ્તુ નમસ્તેઽતુ ધન્યસ્ત્વં બ્રહ્મવિત્તમઃ

સૂત ઉવાચ ॥
ઇતિ સ્તુત્વા સ કાલેયો બ્રહ્મપુત્રં મહામુનિમ્ ॥
તૂષ્ણીં બભૂવ સુપ્રીતઃ પરમાનંદનિર્ભરઃ

બ્રહ્મપુત્રસ્તમામંત્ર્ય પૂજિતસ્તેન શૌનકઃ ॥
યયૌ સ્વધામ સુપ્રીતો વ્યાસોઽપિ પ્રીતમાનસઃ

ઇતિ મે વર્ણિતો વિપ્રાઃ સુખદઃ પરમાર્થયુક્ ॥
સનત્કુમારકાલેયસંવાદો જ્ઞાનવર્દ્ધનઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે પઞ્ચમ્યામુમાસંહિતાયાં છાયાપુરુષદર્શનવર્ણનં નામાષ્ટાવિંશોઽધ્યાયઃ