શિવ પુરાણ · અધ્યાય 5.24

વ્યાસ ઉવાચ॥
કુત્સિતં યોષિદર્થં યત્સંપ્રોક્તં પંચચૂડયા॥
તન્મે બ્રૂહિ સમાસેન યદિ તુષ્ટોઽસિ મે મુને

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
સ્ત્રીણાં સ્વભાવં વક્ષ્યામિ શૃણુ વિપ્ર યથાતથમ્ ॥
યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ ભવેદ્વૈરાગ્યમુત્તમમ્

સ્ત્રિયો મૂલં હિ દોષાણાં લઘુચિત્તાઃ સદા મુને॥
તદાસક્તિર્ન કર્તવ્યા મોક્ષેપ્સુભિરતન્દ્રિતૈઃ

અત્રાપ્યુદાહરંતીમમિતિહાસં પુરાતનમ્ ॥
નારદસ્ય ચ સંવાદં પુંશ્ચલ્યા પંચચૂડયા

લોકાન્પરિચરન્ધીમાન્દેવર્ષિર્નારદઃ પુરા ॥
દદર્શાપ્સરસં બાલાં પંચચૂડામનુત્તમામ્

પપ્રચ્છાપ્સરસં સુભ્રૂં નારદો મુનિસત્તમઃ॥
સંશયો હૃદિ મે કશ્ચિત્તન્મે બ્રૂહિ સુમધ્યમે

એવમુક્તા તુ સા વિપ્રં પ્રત્યુવાચ વરાપ્સરા॥
વિષયે સતિ વક્ષ્યામિ સમર્થાં મન્યસેઽથ મામ્

નારદ ઉવાચ ॥
ન ત્વામવિષયે ભદ્રે નિયોક્ષ્યામિ કથંચન ॥
સ્ત્રીણાં સ્વભાવમિચ્છામિ ત્વત્તઃ શ્રોતું સુમધ્યમે

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય દેવર્ષેરપ્સરોત્તમા ॥
પ્રત્યુવાચ મુનીશં તં દેવર્ષિં મુનિસત્તમમ્

પંચચૂડોવાચ ॥
મુને શૃણુ ન શક્યા સ્ત્રી સતી વૈ નિંદિતું સ્ત્રિયા ॥
વિદિતાસ્તે સ્ત્રિયો યાશ્ચ યાદૃશ્યશ્ચ સ્વભાવતઃ

ન મામર્હસિ દેવર્ષે નિયોક્તું પ્રશ્નમીદૃશમ્ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સાઽભવત્તૂષ્ણીં પંચચૂડાપ્સરોવરા

અથ દેવર્ષિવર્યો હિ શ્રુત્વા તદ્વાક્યમુત્તમમ્ ॥
પ્રત્યુવાચ પુનસ્તાં વૈ લોકાનાં હિતકામ્યયા

નારદ ઉવાચ ॥
મૃષાવાદે ભવેદ્દોષસ્સત્યે દોષો ન વિદ્યતે ॥
ઇતિ જાનીહિ સત્યં ત્વં વદાતસ્તત્સુમધ્યમે

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તા સા કૃતમતી રભસા ચારુહાસિની ॥
સ્ત્રીદોષાઞ્શાશ્વતાન્સત્યાન્ભાષિતું સંપ્રચક્રમે

પઞ્ચચૂડોવાચ ॥
કુલીના નાથવંત્યશ્ચ રૂપવંત્યશ્ચ યોષિતઃ ॥
મર્યાદાસુ ન તિષ્ઠંતિ સ દોષઃ સ્ત્રીષુ નારદ

ન સ્ત્રીભ્યઃ કિંચિદન્યદ્વૈ પાપીયસ્તરમસ્તિ હિ ॥
સ્ત્રિયો મૂલં હિ પાપાનાં તથા ત્વમપિ વેત્થ હ

સમાજ્ઞાતાનર્થવતઃ પ્રતિરૂપાન્ યથેપ્સિતાન્ ॥
યતીનન્તરમાસાદ્ય નાલં નાર્ય્યઃ પ્રતીક્ષિતુમ્

અસદ્ધર્મસ્ત્વયં સ્ત્રીણામસ્માકં ભવતિ પ્રભો॥
પાપીયસો નરાન્ યદ્વૈ લજ્જાં ત્યક્ત્વા ભજામહે

સ્ત્રિયં ચ યઃ પ્રાર્થયતે સન્નિકર્ષં ચ ગચ્છતિ ॥
ઈષચ્ચ કુરુતે સેવાં તમેવેચ્છતિ યોષિતઃ

અનર્થિત્વાન્મનુષ્યાણાં ભયાત્પતિજનસ્ય ચ ॥
મર્યાદાયામમર્યાદાઃ સ્ત્રિયસ્તિષ્ઠંતિ ભર્તૃષુ

નાસાં કશ્ચિદમાન્યોઽસ્તિ નાસાં વયસિ નિશ્ચયઃ ॥
સુરૂપં વા કુરૂપં વા પુમાંસમુપભુંજતે

ન ભયાદથ વાક્રોશાન્નાર્થહેતોઃ કથંચન ॥
ન જ્ઞાતિકુલસમ્બન્ધાસ્ત્રિયસ્તિષ્ઠંતિ ભર્તૃષુ

યૌવને વર્તમાનાનામિષ્ટાભરણવાસસામ્ ॥
નારીણાં સ્વૈરવૃત્તીનાં સ્પૃહયન્તિ કુલસ્ત્રિયઃ

યા હિ શશ્વદ્બહુમતા રક્ષ્યન્તે દયિતાઃ સ્ત્રિયઃ ॥
અપિ તાઃ સમ્પ્રસજ્જન્તે કુબ્જાન્ધજડવામને

પંગુષ્વપિ ચ દેવર્ષે યે ચાન્યે કુત્સિતા નરાઃ॥
સ્ત્રીણામગમ્યો લોકેષુ નાસ્તિ કશ્ચિન્મહામુને

યદિ પુંસાં ગતિર્બ્રહ્મન્કથંચિન્નોપપદ્યતે ॥
અપ્યન્યોન્યં પ્રવર્તન્તે ન ચ તિષ્ઠન્તિ ભર્તૃષુ

અલાભાત્પુરુષાણાં ચ ભયાત્પરિજનસ્ય ચ ॥
વધબન્ધભયાચ્ચૈવ તા ભગ્નાશા હિ યોષિતઃ

ચલસ્વભાવ દુશ્ચેષ્ટા દુર્ગાહ્યા ભવતસ્તથા॥
પ્રાજ્ઞસ્ય પુરુષસ્યેહ યથા રતિપરિગ્રહાત્

નાગ્નિસ્તુષ્યતિ કાષ્ઠાનાં નાપગાનાં મહોદધિ ॥
નાન્તકસ્સર્વભૂતાનાં ન પુંસાં વામલોચનાઃ

ઇદમન્યચ્ચ દેવર્ષે રહસ્યં સર્વયોષિતામ્ ॥
દૃષ્ટ્વૈવ પુરુષં સદ્યો યોનિઃ પ્રક્લિદ્યતે સ્ત્રિયાઃ

સુસ્નાતં પુરુષં દૃષ્ટ્વા સુગન્ધં મલવર્જિતમ્ ॥
યોનિઃ પ્રક્લિદ્યતે સ્ત્રીણાં દૃતેઃ પાત્રાદિવોદકમ્

કાયાનામપિ દાતારં કર્ત્તારં માનસાંત્વયોઃ ॥
રક્ષિતારં ન મૃષ્યંતિ ભર્તારં પરમં સ્ત્રિયઃ

ન કામભોગાત્પરમાન્નાલંકારાર્થસંચયાત્ ॥
તથા હિતં ન મન્યન્તે યથા રતિપરિગ્રહાત્

અન્તકશ્શમનો મૃત્યુઃ પાતાલં વડવામુખમ્ ॥
ક્ષુરધારા વિષં સર્પો વહ્નિરિત્યેકતઃ સ્ત્રિયઃ

યતશ્ચ ભૂતાનિ મહાંતિ પંચ યતશ્ચ લોકો વિહિતો વિધાત્રા ॥
યતઃ પુમાંસઃ પ્રમદાશ્ચ નિર્મિતાઃ સદૈવ દોષઃ પ્રમદાસુ નારદ

સનત્કુમાર ઉવાચ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્યા નારદસ્તુષ્ટમાનસઃ॥
તથ્યં મત્વા તતસ્તદ્વૈ વિરક્તોભૂદ્ધિ તાસુ ચ

ઇત્યુક્તઃ સ્ત્રી સ્વભાવસ્તે પંચચૂડોક્ત આદરાત્ ॥
વૈરાગ્યકારણં વ્યાસ કિમન્યચ્છ્રોતુમર્હસિ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે પઞ્ચમ્યામુમાસંહિતાયાં સ્ત્રીસ્વભાવવર્ણનં નામ ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ