શિવ પુરાણ · અધ્યાય 4.5

સૂત ઉવાચ ॥
કાલંજરે ગિરૌ દિવ્યે નીલકણ્ઠો મહેશ્વરઃ ॥
લિંગરૂપસ્સદા ચૈવ ભક્તાનન્દપ્રદઃ સદા

મહિમા તસ્ય દિવ્યોસ્તિ શ્રુતિસ્મૃતિપ્રકીતિતઃ ॥
તીર્થં તદાખ્યયા તત્ર સ્નાનાત્પાતકનાશકૃત્

રેવાતીરે યાનિ સન્તિ શિવલિંગાનિ સુવ્રતાઃ ॥
સર્વસૌખ્યકરાણીહ તેષાં સંખ્યા ન વિદ્યતે

સા ચ રુદ્રસ્વરૂપા હિ દર્શનાત્પાપહારિકા ॥
તસ્યાં સ્થિતાશ્ચ યે કેચિત્પાષાણાઃ શિવરૂપિણઃ

તથાપિ ચ પ્રવક્ષ્યામિ યથાન્યાનિ મુનીશ્વરાઃ ॥
પ્રધાનશિવલિંગાનિ ભુક્તિમુક્તિપ્રદાનિ ચ

આર્તેશ્વરસુનામા હિ વર્તતે પાપહારકઃ ॥
પરમેશ્વર ઇતિ ખ્યાતઃ સિંહેશ્વર ઇતિ સ્મૃતઃ

શર્મેશશ્ચ તથા ચાત્ર કુમારેશ્વર એવ ચ ॥
પુણ્ડરીકેશ્વરઃ ખ્યાતો મણ્ડપેશ્વર એવ ચ

તીક્ષ્ણેશનામા તત્રાસીદ્દર્શનાત્પાપહારકઃ ॥
ધુંધુરેશ્વરનામાસીત્પાપહા નર્મદાતટે

શૂલેશ્વર ઇતિ ખ્યાતસ્તથા કુંભેશ્વરઃ સ્મૃતઃ ॥
કુબેરેશ્વરનામાપિ તથા સોમેશ્વરઃ સ્મૃતઃ

નીલકણ્ઠો મંગલેશો મંગલાયતનો મહાન્ ॥
મહાકપીશ્વરો દેવઃ સ્થાપિતો હિ હનૂમતા

તતશ્ચ નંદિકો દેવો હત્યાકોટિનિવારકઃ ॥
સર્વકામાર્થદશ્ચૈવ મોક્ષદો હિ પ્રકીર્તિત.

નન્દીકેશં ચ યશ્ચૈવ પૂજયેત્પરયા મુદા ॥
નિત્યં તસ્યાખિલા સિદ્ધિર્ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

તત્ર તીરે ચ યઃ સ્નાતિ રેવાયાં મુનિસત્તમાઃ ॥
તસ્ય કામાશ્ચ સિધ્યન્તિ સર્વં પાપં વિનશ્યતિ

ઋષય ઊચુઃ॥
એવં તસ્ય ચ માહાત્મ્યં કથં તત્ર મહામતે ॥
નન્દિકેશસ્ય કૃપયા કથ્યતાં ચ ત્વયાધુના

સૂત ઉવાચ ॥
સમ્યક્પૃષ્ટં ભવદ્ભિશ્ચ કથયામિ યથાશ્રુતમ્॥
શૌનકાદ્યાશ્ચ મુનયઃ સર્વે હિ શૃણુતાદરાત્

પુરા યુધિષ્ઠિરેણૈવ પૃષ્ટશ્ચ ઋષિસત્તમઃ ॥
યથોવાચ તથા વચ્મિ ભવત્સ્નેહાનુસારતઃ

રેવાયાઃ પશ્ચિમે તીરે કર્ણિકી નામ વૈ પુરી ॥
વિરાજતે સુશોભાઢ્યા ચતુર્વર્ણસમાકુલા

તત્ર દ્વિજવરઃ કશ્ચિદુત્તસ્ય? કુલસમ્ભવઃ ॥
કાશ્યાં ગતશ્ચ પુત્રાભ્યામર્પયિત્વા સ્વપત્નિકામ્

તત્રૈવ સ મૃતો વિપ્રઃ પુત્રાભ્યાં ચ શ્રુતન્તદા॥
તદીયં ચૈવ તત્કૃત્યં ચક્રાતે પુત્રકાવુભૌ

પત્ની ચ પાલયામાસ પુત્રૌ પુત્રહિતૈષિણી ॥
પુત્રૌ ચ વર્જયિત્વા ચ વિભક્તં વૈ ધનં તયા

સ્વીયં ચ રક્ષિતં કિંચિદ્ધનં મરણહેતવે ॥
તતશ્ચ દ્વિજપત્ની હિ કિયત્કાલં મૃતા ચ સા

કદાચિત્ક્રિયમાણા સા વિવિધં પુણ્યમાચરત્ ॥
ન મૃતા દૈવયોગેન દ્વિજપત્ની ચ સા દ્વિજાઃ

યદા પ્રાણાન્ન મુમુચે માતા દૈવાત્તયોશ્ચ સા ॥
તદ્દૃષ્ટ્વા જનનીકષ્ટં પુત્રકાવૂચતુસ્તદા

પુત્રાવૂચતુઃ ॥
કિં ન્યૂનં વિદ્યતે માતઃ કષ્ટં યદ્વિદ્યતે મહત્ ॥
વ્રિયતાં તદૃતં પ્રીત્યા તદાવાં કરવાવહે

સૂત ઉવાચ ॥
તચ્છ્રુત્વોક્તં તયા તત્ર ન્યૂનં તુ વિદ્યતે બહુ ॥
તદેવ ક્રિયતે ચેદ્વૈ સુખેન મરણં ભવેત્

જ્યેષ્ઠપુત્રશ્ચ યસ્તસ્યાસ્તેનોક્તં કથ્યતાન્ત્વયા ॥
કરિષ્યામિ તદેતદ્ધિ તયા ચ કથિતન્તદા

દ્વિજપત્ન્યુવાચ ॥
શૃણુ પુત્ર વચઃ પ્રીત્યા પુરાસીન્મે મનઃ સ્પૃહા ॥
કાશ્યાં ગંતું તથા નાસીદિદાનીં મ્રિયતે પુનઃ

મમાસ્થીનિ ત્વયા પુત્ર ક્ષેપણીયાન્યતન્દ્રિતમ્ ॥
ગંગાજલે શુભં તેદ્ય ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તે ચ તયા માત્રા સ જ્યેષ્ઠતનયોબ્રવીત્ ॥
માતરં માતૃભક્તિસ્તુ સુવ્રતાં મરણોન્મુખીમ્

॥ પુત્ર ઉવાચ ॥
માતસ્ત્વયા સુખેનૈવ પ્રાણાસ્ત્યાજ્યા ન સંશયઃ ॥
તવ કાર્યં પુરા કૃત્વા પશ્ચાત્કાર્યં મદીયકમ્

ઇતિ હસ્તે જલં દત્ત્વા યાવત્પુત્રો ગૃહં ગતઃ ॥
તાવત્સા ચ મૃતા તત્ર હરસ્મરણતત્પરા

તસ્યાશ્ચૈવ તુ યત્કૃત્યં તત્સર્વં સંવિધાય સઃ ॥
માસિકં કર્મ કૃત્વા તુ ગમનાય પ્રચક્રમે

દ્વયોઃ શ્રેષ્ઠતમો યો વૈ સુવાદો નામ વિશ્રુતઃ ॥
તદસ્થીનિ સમાદાય નિસ્સૃતસ્તીર્થકામ્યયા

સંગૃહ્ય સેવકં કંચિત્તેનૈવ સહિતસ્તદા ॥
આશ્વાસ્ય ભાર્ય્યાપુત્રાઁશ્ચ માતુઃ પ્રિયચિકીર્ષયા

શ્રાદ્ધદાનાદિકં ભોજ્યં કૃત્વા વિધિમનુત્તમમ્ ॥
મંગલસ્મરણં કૃત્વા નિર્જગામ ગૃહાદ્દ્વિજઃ

તદ્દિને યોજનં ગત્વા વિંશતિ ગ્રામકે શુભે ॥
ઉવાસાસ્તં ગતે ભાનૌ ગૃહે વિપ્રસ્ય કસ્યચિત્

ચક્રે સન્ધ્યાદિસત્કર્મ સ દ્વિજો વિધિપૂર્વકમ્ ॥
સ્તવાદિ કૃતવાંસ્તત્ર શંભોરદ્ભુતકર્મણઃ

સેવકેન તદા યુક્તો બ્રાહ્મણઃ સંસ્થિતસ્તદા ॥
યામિની ચ ગતા તત્ર મુહૂર્તદ્વયસંમિતા

એતસ્મિન્નંતરે તત્રૈકમાશ્ચર્ય્યમભૂત્તદા ॥
શૃણુતાદરતસ્તચ્ચ મુનયો વો વદામ્યહમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે ચતુર્થ્યાં કોટિરુદ્રસંહિતાયાં નન્દિકેશ્વરમાહાત્મ્યે બ્રાહ્મણીમરણવર્ણનં નામ પંચમોઽધ્યાયઃ