શિવ પુરાણ · અધ્યાય 4.33

સૂત ઉવાચ ॥
પુત્રં દૃષ્ટ્વા કનિષ્ઠાયા જ્યેષ્ઠા દુઃખમુપાગતા ॥
વિરોધં સા ચકારાશુ ન સહંતી ચ તત્સુખમ્

સર્વે પુત્રપ્રસૂતિં તાં પ્રશશંસુર્નિરન્તરમ્ ॥
તયા તત્સહ્યતે ન સ્મ શિશો રૂપાદિકં તથા

સુપ્રિયં તનયં તં ચ પિત્રોસ્સદ્ગુણભાજનમ્ ॥
દૃષ્ટ્વાઽભવત્તદા તસ્યા હૃદયં તપ્તમગ્નિવત્

એતસ્મિન્નંતરે વિપ્રાઃ કન્યાં દાતું સમાગતાઃ ॥
વિવાહં તસ્ય તત્રૈવ ચકાર વિધિવચ્ચ સઃ

સુધર્મા ઘુશ્મયા સાર્દ્ધમાનન્દં પરમં ગતઃ ॥
સર્વે સંબંધિનસ્તસ્યાં ઘુશ્માયાં માનમાદધુઃ

તં દૃષ્ટ્વા સા સુદેહા હિ મનસિ જ્વલિતા તદા ॥
અત્યન્તં દુઃખમાપન્ના હા હતાસ્મીતિ વાદિની

સુધર્મ્મા ગૃહમાગત્ય વધૂં પુત્રં વિવાહિતમ્ ॥
ઉત્સાહં દર્શયામાસ પ્રિયાભ્યાં હર્ષયન્નિવ

અભવદ્ધર્ષિતા ઘુષ્મા સુદેહા દુઃખમાગતા ॥
ન સહંતી સુખં તચ્ચ દુઃખં કૃત્વાપતદ્ભુવિ

ઘુશ્માઽવદદ્વધૂપુત્રૌ ત્વદીયૌ ન મદીયકૌ ॥
વધૂઃ પુત્રશ્ચ તાં પ્રીત્યા પ્રસૂં શ્વશ્રમમન્યત

ભર્ત્તા પ્રિયાં તાં જ્યેષ્ઠાં ચ મેને નૈવ કનિષ્ઠિકામ્ ॥
તથાપિ સા તદા જ્યેષ્ઠા સ્વાન્તર્મલવતી હ્યભૂત્

એકસ્મિન્દિવસે જ્યેષ્ઠા સા સુદેહા ચ દુઃખિની ॥
હૃદયે સંચિચિન્તેતિ દુઃખશાંતિઃ કથં ભવેત્

સુદેહોવાચ ॥
મદીયો હૃદયાગ્નિશ્ચ ઘુશ્માનેત્રજલેન વૈ ॥
ભવિષ્યતિ ધ્રુવં શાંતો નાન્યથા દુઃખજેન હિ

અતોઽહં મારયામ્યદ્ય તત્પુત્રં પ્રિયવાદિનમ્ ॥
અગ્રે ભાવિ ભવેદેવં નિશ્ચયઃ પરમો મમ

સૂત ઉવાચ ॥
કદર્ય્યાણાં વિચારશ્ચ કૃત્યાકૃત્યે ભવેન્નહિ॥
કઠોરઃ પ્રાયશો વિપ્રાઃ સાપત્નો ભાવ આત્મહા

એકસ્મિન્દિવસે જ્યેષ્ઠા સુપ્તં પુત્રં વધૂયુતમ્ ॥
ચિચ્છિદે નિશિ ચાંગેષુ ગૃહીત્વા છુરિકાં ચ સા

સર્વાંગં ખણ્ડયામાસ રાત્રૌ ઘુશ્માસુતસ્ય સા ॥
નીત્વા સરસિ તત્રૈવાક્ષિપદ્દૃપ્તા મહાબલા

યત્ર ક્ષિપ્તાનિ લિંગાનિ ઘુશ્મયા નિત્યમેવ હિ॥
તત્ર ક્ષિપ્ત્વા સમાયાતા સુષ્વાપ સુખમાગતા

પ્રાતશ્ચૈવ સમુત્થાય ઘુશ્મા નિત્યં તથાકરોત્॥।
સુધર્મા ચ સ્વયં શ્રેષ્ઠો નિત્યકર્મ સમાચરત્

એતસ્મિન્નંતરે સા ચ જ્યેષ્ઠા કાર્યં ગૃહસ્ય વૈ ॥
ચકારાનન્દસંયુક્તા સુશાંતહૃદયાનલા

પ્રાતઃકાલે સમુત્થાય વધૂશ્શય્યાં વિલોક્ય સા॥
રુધિરાર્દ્રાં દેહખંડૈર્યુક્તાં દુઃખમુપાગતા

શ્વશ્રૂં નિવેદયામાસ પુત્રસ્તે ચ કુતો ગતઃ॥
શય્યા ચ રુધિરાર્દ્રા વૈ દૃશ્યંતે દેહખંડકાઃ

હા હતાસ્મિ કૃતં કેન દુષ્ટં કર્મ શુચિવ્રતે॥
ઇત્યુચ્ચાર્ય રુરોદાતિવિવિધં તત્પ્રિયા ચ સા

જ્યેષ્ઠા દુઃખં તદાપન્ના હા હતાસ્મિ કિલેતિ ચ ॥
બહિર્દુઃખં ચકારાસૌ મનસા હર્ષસંયુતા

ઘુશ્મા ચાપિ તદા તસ્યા વધ્વા દુખં નિશમ્ય સા॥
ન ચચાલ વ્રતાત્તસ્માન્નિત્યપાર્થિવપૂજનાત્

મનશ્ચૈવોત્સુકં નૈવ જાતં તસ્યા મનાગપિ॥
ભર્તાપિ ચ તથૈવાસીદ્યાવદ્વ્રતવિધિર્ભવેત્

મધ્યાહ્ને પૂજનાંતે ચ દૃષ્ટ્વા શય્યાં ભયાવહામ્॥
તથાપિ ન તદા કિઞ્ચિત્કૃતં દુઃખં હિ ઘુશ્મયા

યેનૈવ ચાર્પિતશ્ચાયં સ વૈ રક્ષાં કરિષ્યતિ ॥
ભક્તપ્રિયસ્સ વિખ્યાતઃ કાલકાલસ્સતાં ગતિઃ

યદિ નો રક્ષિતા શંભુરીશ્વરઃ પ્રભુરેકલઃ ॥
માલાકાર ઇવાસૌ યાન્યુઙ્ક્તે તાન્વિયુનક્તિ ચ

અદ્ય મે ચિંતયા કિં સ્યાદિતિ તત્ત્વં વિચાર્ય સા ॥
ન ચકાર તદા દુઃખં શિવે ધૈર્યં સમાગતા

પાર્થિવાંશ્ચ ગૃહીત્વા સા પૂર્વવત્સ્વસ્થમાનસા ॥
શંભોર્નામાન્યુચ્ચરંતી જગામ સરસસ્તટે

।
ક્ષિપ્ત્વા ચ પાર્થિવાંસ્તત્ર પરાવર્ત્તત સા યદા ॥
તદા પુત્રસ્તડાગસ્થો દૃશ્યતે સ્મ તટે તયા

પુત્ર ઉવાચ ॥
માતરેહિ મિલિષ્યામિ મૃતોઽહં જીવિતોઽધુના ॥
તવ પુણ્યપ્રભાવાદ્ધિ કૃપયા શંકરસ્ય વૈ

॥ સૂત ઉવાચ ॥
જીવિતં તં સુતં દૃષ્ટ્વા ઘુષ્મા સા તત્પ્રસૂર્દ્વિજાઃ ॥
પ્રહૃષ્ટ્વા નાભવત્તત્ર દુઃખિતા ન યથા પુરા

એતસ્મિન્સમયે તત્ર સ્વાવિરાસીચ્છિવો દ્રુતમ્ ॥
જ્યોતિરૂપો મહેશશ્ચ સંતુષ્ટઃ પ્રત્યુવાચ હ

શિવ ઉવાચ ॥
પ્રસન્નોઽસ્મિ વરં બ્રૂહિ દુષ્ટયા મારિતો હ્યયમ્ ॥
એનાં ચ મારયિષ્યામિ ત્રિશૂલેન વરાનને

॥ સૂત ઉવાચ ॥
પુરા તદા વરં વવ્રે સુપ્રણમ્ય શિવં નતા ॥
રક્ષણીયા ત્વયા નાથ સુદેહેયં સ્વસા મમ

શિવ ઉવાચ ॥
અપકારઃ કૃતસ્તસ્યામુપકારઃ કથં ત્વયા ॥
ક્રિયતે હનનીયા ચ સુદેહા દુષ્ટકારિણી

ઘુશ્મોવાચ ॥
તવ દર્શનમાત્રેણ પાતકં નૈવ તિષ્ઠતિ ॥
ઇદાનીં ત્વાં ચ વૈ દૃષ્ટ્વા તત્પાપં ભસ્મતાં વ્રજેત્

અપકારેષુ યશ્ચૈવ હ્યુપકારં કરોતિ ચ ॥
તસ્ય દર્શનમાત્રેણ પાપં દૂરતરં વ્રજેત્

ઇતિ શ્રુતં મયા દેવ ભગવદ્વાક્યમદ્ભુતમ્ ॥
તસ્માચ્ચૈવં કૃતં યેન ક્રિયતાં ચ સદાશિવ

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તસ્તુ તયા તત્ર પ્રસન્નોઽત્યભવત્પુનઃ ॥
મહેશ્વરઃ કૃપાસિંધુઃ સમૂચે ભક્તવત્સલઃ

શિવ ઉવાચ॥
અન્યદ્વરં બ્રૂહિ ઘુશ્મે દદામિ ચ હિતં તવ ॥
ત્વદ્ભક્ત્યા સુપ્રસન્નોઽસ્મિ નિર્વિકારસ્વભાવતઃ

સૂત ઉવાચ ॥
સોવાચ તદ્વચશ્શ્રુત્વા યદિ દેયો વરસ્ત્વયા ॥
લોકાનાં ચૈવ રક્ષાર્થમત્ર સ્થેયં મદાખ્યયા

તદોવાચ શિવસ્તત્ર સુપ્રસન્નો મહેશ્વરઃ ॥
સ્થાસ્યેઽત્ર તવ નામ્નાહં ઘુશ્મેશાખ્યસ્સુખપ્રદઃ

ઘુશ્મેશાખ્યં સુપ્રસિદ્ધં લિંગં મે જાયતાં શુભમ્ ॥
ઇદં સરસ્તુ લિંગાનામાલયં જાયતાં સદા

તસ્માચ્છિવાલયં નામ પ્રસિદ્ધં ભુવનત્રયે ॥
સર્વકામપ્રદં હ્યેતદ્દર્શનાત્સ્યાત્સદા સરઃ

તવ વંશે શતં ચૈકં પુરુષાવધિ સુવ્રતે ॥
ઈદૃશાઃ પુત્રકાઃ શ્રેષ્ઠા ભવિષ્યંતિ ન સંશયઃ

સુસ્ત્રીકાસ્સુધનાશ્ચૈવ સ્વાયુષ્યાશ્ચ વિચક્ષણાઃ ॥
વિદ્યાવંતો હ્યુદારાશ્ચ ભુક્તિમુક્તિફલાપ્તયે

શતમેકોત્તરં ચૈવ ભવિષ્યંતિ ગુણાધિકાઃ ॥
ઈદૃશો વંશવિસ્તારો ભવિષ્યતિ સુશોભનઃ

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ચ શિવસ્તત્ર લિંગરૂપોઽભવત્તદા ॥
ઘુશ્મેશો નામ વિખ્યાતઃ સરશ્ચૈવ શિવાલયમ્

સુધર્મા સ ચ ઘુશ્મા ચ સુદેહા ચ સમાગતાઃ ॥
પ્રદક્ષિણં શિવસ્યાશુ શતમેકોત્તરં દધુઃ

પૂજાં કૃત્વા મહેશસ્ય મિલિત્વા ચ પરસ્પરમ્ ॥
હિત્વા ચાંતર્મલં તત્ર લેભિરે પરમં સુખમ્

પુત્રં દૃષ્ટ્વા સુદેહા સા જીવિતં લજ્જિતાભવત્ ॥
તૌ ક્ષમાપ્યાચરદ્વિપ્રા નિજપાપાપહં વ્રતમ્

ઘુશ્મેશાખ્યમિદં લિંગમિત્થં જાતં મુનીશ્વરાઃ ॥
તં દૃષ્ટ્વા પૂજયિત્વા હિ સુખં સંવર્દ્ધતે સદા

ઇતિ વશ્ચ સમાખ્યાતા જ્યોતિર્લિંગાવલી મયા ॥
દ્વાદશપ્રમિતા સર્વકામદા ભુક્તિ મુક્તિદા

એતજ્જ્યોતિર્લિંગકથાં યઃ પઠેચ્છૃણુયાદપિ ॥
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો ભુક્તિં મુક્તિં ચ વિંદતિ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે ચતુર્થ્યાં કોટિરુદ્રસહિતાયાં ધુશ્મેશજ્યોતિર્લિંગોત્પત્તિમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ ત્રયસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ

ઇતિ દ્વાદશજ્યોતિર્લિંગમાહાત્મ્યં સમાપ્તમ્ ॥