શિવ પુરાણ · અધ્યાય 4.28

સૂત ઉવાચ ॥
રાવણઃ રાક્ષસશ્રેષ્ઠો માની માનપરાયણઃ ॥
આરરાધ હરં ભક્ત્યા કૈલાસે પર્વતોત્તમે

આરાધિતઃ કિયત્કાલં ન પ્રસન્નો હરો યદા॥
તદા ચાન્યત્તપશ્ચક્રે પ્રાસાદાર્થે શિવસ્ય સઃ

નતશ્ચાયં હિમવતસ્સિદ્ધિસ્થાનસ્ય વૈ ગિરેઃ॥
પૌલસ્ત્યો રાવણશ્શ્રીમાન્દક્ષિણે વૃક્ષખંડકે॥૩।
ભૂમૌ ગર્તં વર કૃત્વા તત્રાગ્નિં સ્થાપ્ય સ દ્વિજાઃ॥
તત્સન્નિધૌ શિવં સ્થાપ્ય હવનં સ ચકાર હ

ગ્રીષ્મે પંચાગ્નિમધ્યસ્થો વર્ષાસુ સ્થંડિલેશયઃ ॥
શીતે જલાંતરસ્થો હિ ત્રિધા ચક્રે તપશ્ચ સઃ

ચકારૈવં બહુતપો ન પ્રસન્નસ્તદાપિ હિ ॥
પરમાત્મા મહેશાનો દુરારાધ્યો દુરાત્મભિઃ

તતશ્શિરાંસિ છિત્ત્વા ચ પૂજનં શંકરસ્ય વૈ ॥
પ્રારબ્ધં દૈત્યપતિના રાવણેન મહાત્મના

એકૈકં ચ શિરશ્છિન્નં વિધિના શિવપૂજને ॥
એવં સત્ક્રમતસ્તેન ચ્છિન્નાનિ નવ વૈ યદા

એકસ્મિન્નવશિષ્ટે તુ પ્રસન્નશ્શંકરસ્તદા ॥
આવિર્બભૂવ તત્રૈવ સંતુષ્ટો ભક્તવત્સલઃ

શિરાંસિ પૂર્વવત્કૃત્વા નીરુજાનિ તથા પ્રભુઃ ॥
મનોરથં દદૌ તસ્માદતુલં બલમુત્તમમ્

પ્રસાદં તસ્ય સંપ્રાપ્ય રાવણસ્સ ચ રાક્ષસઃ ॥
પ્રત્યુવાચ શિવં શમ્ભું નતસ્કંધઃ કૃતાંજલિઃ

રાવણ ઉવાચ ॥
પ્રસન્નો ભવ દેવેશ લંકાં ચ ત્વાં નયામ્યહમ્ ॥
સફલં કુરુ મે કામં ત્વામહં શરણં ગતઃ

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તશ્ચ તદા તેન શંભુર્વૈ રાવણેન સઃ ॥
પ્રત્યુવાચ વિચેતસ્કઃ સંકટં પરમં ગતઃ

॥ શિવ ઉવાચ ॥
શ્રૂયતાં રાક્ષસશ્રેષ્ઠ વચો મે સારવત્તયા ॥
નીયતાં સ્વગૃહે મે હિ સદ્ભક્ત્યા લિંગમુત્તમમ્

ભૂમૌ લિંગં યદા ત્વં ચ સ્થાપયિષ્યસિ તત્ર વૈ ॥
સ્થાસ્યત્યત્ર ન સંદેહો યથેચ્છસિ તથા કુરુ

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તશ્શંભુના તેન રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ।
તથેતિ તત્સમાદાય જગામ ભવનં નિજમ્

આસીન્મૂત્રોત્સર્ગકામો માર્ગે હિ શિવમાયયા॥
તત્સ્તંભિતું ન શક્તોભૂત્પૌલસ્ત્યો રાવણઃ પ્રભુઃ

દૃષ્ટ્વૈકં તત્ર વૈ ગોપં પ્રાર્થ્ય લિંગં દદૌ ચ તત્॥
મુહૂર્તકે હ્યતિક્રાંતે ગોપોભૂદ્વિકલસ્તદા

ભૂમૌ સંસ્થાપયામાસ તદ્ભારેણાતિપીડિતઃ ॥
તત્રૈવ તત્સ્થિતં લિંગં વજસારસમુદ્ભવમ્ ॥
સર્વકામપ્રદં ચૈવ દર્શનાત્પાપહારકમ્

વૈદ્યનાથેશ્વરં નામ્ના તલ્લિંગમભવન્મુને ॥
પ્રસિદ્ધં ત્રિષુ લોકેષુ ભુક્તિમુક્તિપ્રદં સતામ્

જ્યોતિર્લિંગમિદં શ્રેષ્ઠં દર્શનાત્પૂજનાદપિ ॥
સર્વપાપહરં દિવ્યં ભુક્તિવર્દ્ધનમુત્તમમ્

તસ્મિઁલિંગે સ્થિતે તત્ર સર્વલોકહિતાય વૈ ॥
રાવણઃ સ્વગૃહં ગત્વા વરં પ્રાપ્ય મહોત્તમમ્ ॥
પ્રિયાયૈ સર્વમાચખ્યૌ સુખેનાતિ મહાસુરઃ

તચ્છ્રુત્વા સકલા દેવાશ્શક્રાદ્યા મુનયસ્તથા ॥
પરસ્પરં સમામન્ત્ર્ય શિવાસક્તધિયોઽમલાઃ

તસ્મિન્કાલે સુરાસ્સર્વે હરિબ્રહ્માદયો મુને ॥
આજગ્મુસ્તત્ર સુપ્રીત્યા પૂજાં ચક્રુર્વિશેષતઃ

પ્રત્યક્ષં તં તદા દૃષ્ટ્વા પ્રતિષ્ઠાપ્ય ચ તે સુરાઃ ॥
વૈદ્યનાથેતિ સંપ્રોચ્ય નત્વા નુત્વા દિવં યયુઃ

ઋષય ઊચુઃ ॥
તસ્મિઁલ્લિંગે સ્થિતે તત્ર રાવણે ચ ગૃહં ગતે ॥
કિં કિ ચરિત્રમભૂત્તાત તતસ્તદ્વદ વિસ્તરાત્

સૂત ઉવાચ ॥
રાવણોપિ ગૃહં ગત્વા વરં પ્રાપ્ય મહોત્તમમ્॥
પ્રિયાયૈ સર્વમાચખ્યૌ મુમોદાતિ મહાસુરઃ

તચ્છ્રુત્વા સકલં દેવાશ્શક્રાદ્યા મુનયસ્તથા ॥
પરસ્પરં સુમૂચુસ્તે સમુદ્વિગ્ના મુનીશ્વરાઃ

દેવાદય ઊચુઃ ॥
રાવણોયં દુરાત્મા હિ દેવદ્રોહી ખલઃ કુધીઃ ॥
શિવાદ્વરં ચ સંપ્રાપ્ય દુઃખં દાસ્યતિ નોઽપિ સઃ

કિં કુર્મઃ ક્વ ચ ગચ્છામઃ કિં ભવિષ્યતિ વા પુનઃ ॥
દુષ્ટશ્ચ દક્ષતાં પ્રાપ્તઃ કિંકિં નો સાધયિષ્યતિ

ઇતિ દુઃખં સમાપન્નાશ્શક્રાદ્યા મુનયસ્સુરાઃ॥
નારદં ચ સમાહૂય પપ્રચ્છુર્વિકલાસ્તદા

દેવા ઊચુઃ ॥
સર્વં કાર્ય્યં સમર્થોસિ કર્તું ત્વં મુનિસત્તમ ॥
ઉપાયં કુરુ દેવર્ષે દેવાનાં દુઃખનાશને

રાવણોયં મહાદુષ્ટઃ કિંકિ નૈવ કરિષ્યતિ ॥
ક્વ યાસ્યામો વયં ચાત્ર દુષ્ટેનાપીડિતા વયમ્

નારદ ઉવાચ ॥
દુઃખં ત્યજત ભો દેવા યુક્તિં કૃત્વા ચ યામ્યહમ્ ॥
દેવકાર્યં કરિષ્યામિ કૃપયા શંકરસ્ય વૈ

સૂત ઉવાચ॥
ઇત્યુક્ત્વા સ તુ દેવર્ષિરગમદ્રાવણાલયમ્ ॥
સત્કારં સમનુપ્રાપ્ય પ્રીત્યોવાચાખિલં ચ તત્

નારદ ઉવાચ ॥
રાક્ષસોત્તમ ધન્યસ્ત્વં શૈવવર્ય્યસ્તપોમનાઃ ॥
ત્વાં દૃષ્ટ્વા ચ મનો મેદ્ય પ્રસન્નમતિ રાવણ

સ્વવૃત્તં બ્રૂહ્યશેષેણ શિવારાધનસંભવમ્॥
ઇતિ પૃષ્ટસ્તદા તેન રાવણો વાક્યમબ્રવીત્

રાવણ ઉવાચ ॥
ગત્વા મયા તુ કૈલાસે તપોર્થં ચ મહામુને ॥
તત્રૈવ બહુકાલં વૈ તપસ્તપ્તં સુદારુણમ્

યદા ન શંકરસ્તુષ્ટસ્તતશ્ચ પરિવર્તિતમ્ ॥
આગત્ય વૃક્ષખંડે વૈ પુનસ્તપ્તં મયા મુને

ગ્રીષ્મે પંચાગ્નિમધ્યે તુ વર્ષાસુ સ્થંડિલેશયઃ ॥
શીતે જલાંતરસ્થો હિ કૃતં ચૈવ ત્રિધા તપઃ

એવં મયા કૃતં તત્ર તપોત્યુગ્રં મુનીશ્વર ॥
તથાપિ શંકરો મહ્યં ન પ્રસન્નોઽભવન્મનાક્

તદા મયા તુ ક્રુદ્ધેન ભૂમૌ ગર્તં વિધાય ચ ॥
તત્રાગ્નિં સમાધાય પાર્થિવં ચ પ્રકલ્પ્ય ચ

ગંધૈશ્ચ ચંદનૈશ્ચૈવ ધૂપૈશ્ચ વિવિધૈસ્તદા ॥
નૈવેદ્યૈઃ પૂજિતશ્શમ્ભુરારાર્તિકવિધાનતઃ

પ્રણિપાતૈઃ સ્તવૈઃ પુણ્યૈસ્તોષિતશ્શંકરો મયા॥
ગીતૈર્નૃત્યૈશ્ચ વાદ્યૈશ્ચ મુખાંગુલિસમર્પણૈઃ

એતૈશ્ચ વિવિધૈશ્ચાન્યૈરુપાયૈર્ભૂરિભિર્મુને ॥
શાસ્ત્રોક્તેન વિધાનેન પૂજિતો ભગવાન્ હરઃ

ન તુષ્ટઃ સન્મુખો જાતો યદા ચ ભગવાન્હરઃ ॥
તદાહં દુઃખિતોભૂવં તપસોઽપ્રાપ્ય સત્ફલમ્

ધિક્ શરીરં બલં ચૈવ ધિક્ તપઃ કરણં મમ ॥
ઇત્યુક્ત્વા તુ મયા તત્ર સ્થાપિતેગ્નૌ હુતં બહુ

પુનશ્ચેતિ વિચાર્યૈવ ત્વક્ષામ્યગ્નૌ નિજાં તનુમ્ ॥
સંછિન્નાનિ શિરાંસ્યેવ તસ્મિન્ પ્રજ્વલિતે શુચૌ

સુચ્છિત્વૈકૈકશસ્તાનિ કૃત્વા શુદ્ધાનિ સર્વશઃ ॥
શંકરાયાર્પિતાન્યેવ નવસંખ્યાનિ વૈ મયા

યાવચ્ચ દશમં છેત્તું પ્રારબ્ધમૃષિસત્તમ ॥
તાવદાવિરભૂત્તત્ર જ્યોતીરૂપો હરસ્સ્વયમ્

મામેતિ વ્યાહરત્ પ્રીત્યા દ્રુતં વૈ ભક્તવત્સલઃ ॥
પ્રસન્નશ્ચ વરં બ્રૂહિ દદામિ મનસેપ્સિતમ્

ઇત્યુક્તે ચ તદા તેન મયા દૃષ્ટો મહેશ્વરઃ ॥
પ્રાણતસ્સંસ્તુતશ્ચૈવ કરૌ બદ્ધ્વા સુભક્તિતઃ

તદા વૃતં મયૈતચ્ચ દેહિ મે હ્યતુલં બલમ્ ॥
યદિ પ્રસન્નો દેવેશ દુર્લ્લભં કિં ભવેન્મમ

શિવેન પરિતુષ્ટેન સર્વં દત્તં કૃપાલુના ॥
મહ્યં મનોભિલષિતં ગિરા પ્રોચ્ય તથાસ્ત્વિતિ

અમોઘયા સુદૃષ્ટ્યા વૈ વૈદ્યવદ્યોજિતાનિ મે ॥
શિરાંસિ સંધયિત્વા તુ દૃષ્ટાનિ પરમાત્મના

।
એવંકૃતે તદા તત્ર શરીરં પૂર્વવન્મમ ॥
જાતં તસ્ય પ્રસાદાચ્ચ સર્વં પ્રાપ્તં ફલં મયા

તદા ચ પ્રાર્થિતો મે સંસ્થિતોસૌ વૃષભધ્વજઃ॥
વૈદ્યનાથેશ્વરો નામ્ના પ્રસિદ્ધોભૂજ્જગત્ત્રયે

દર્શનાત્પૂજનાજ્જ્યોતિર્લિંગરૂપો મહેશ્વરઃ ॥
ભુક્તિમુક્તિપ્રદો લોકે સર્વેષાં હિતકારકઃ

જ્યોતિર્લિંગમહં તદ્વૈ પૂજયિત્વા વિશેષતઃ ॥
પ્રણિપત્યાગતશ્ચાત્ર વિજેતું ભુવનત્રયમ્

સૂત ઉવાચ ॥
તદીયં તદ્વચઃ શ્રુત્વા દેવર્ષિર્જાતસંભ્રમઃ ॥
વિહસ્ય ચ મનસ્યેવ રાવણં નારદોઽબ્રવીત્

નારદ ઉવાચ ॥
શ્રૂયતાં રાક્ષસશ્રેષ્ઠ કથયામિ હિતં તવ ॥
ત્વયા તદેવ કર્ત્તવ્યં મદુક્તં નાન્યથા ક્વચિત્

ત્વયોક્તં યચ્છિવેનૈવ હિતં દત્તં મમાધુના ॥
તત્સર્વં ચ ત્વયા સત્યં ન મન્તવ્યં કદાચન

અયં વૈ વિકૃતિં પ્રાપ્તઃ કિં કિં નૈવ બ્રવીતિ ચ ॥
સત્યં નૈવ ભવેત્તદ્વૈ કથં જ્ઞેયં પ્રિયોસ્તિ મે

ઇતિ ગત્વા પુનઃ કાર્ય્યં કુરુ ત્વં હ્યહિતાય વૈ॥
કૈલાસોદ્ધરણે યત્નઃ કર્તવ્યશ્ચ ત્વયા પુનઃ

યદિ ચૈવોદ્ધૃતશ્ચાયં કૈલાસો હિ ભવિષ્યતિ ॥
તદૈવ સફલં સર્વં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

પૂર્વવત્સ્થાપયિત્વા ત્વં પુનરાગચ્છ વૈ સુખમ્ ॥
નિશ્ચયં પરમં ગત્વા યથેચ્છસિ તથા કુરુ

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તસ્સ હિતં મેને રાવણો વિધિમોહિત॥
સત્યં મત્વા મુનેર્વાક્યં કૈલાસમગમત્તદા

ગત્વા તત્ર સમુદ્ધારં ચક્રે તસ્ય ગિરેસ્સ ચ ॥
તત્રસ્થં ચૈવ તત્સર્વં વિપર્યસ્તં પરસ્પરમ્

ગિરીશોપિ તદા દૃષ્ટ્વા કિં જાતમિતિ સોબ્રવીત્॥
ગિરિજા ચ તદા શંભું પ્રત્યુવાચ વિહસ્ય તમ્

ગિરિજોવાચ॥
સચ્છિશ્યસ્ય ફલં જાતં સમ્યગ્જાતં તુ શિષ્યતઃ॥
શાન્તાત્મને સુવીરાય દત્તં યદતુલં બલમ્

સૂત ઉવાચ ॥
ગિરિજાયાશ્ચ સાકૂતં વચઃ શ્રુત્વા મહેશ્વરઃ ॥
કૃતઘ્નં રાવણં મત્વા શશાપ બલદર્પિતમ્

મહાદેવ ઉવાચ ॥
રે રે રાવણ દુર્ભક્ત મા ગર્વં વહ દુર્મતે ॥
શીઘ્રં ચ તવ હસ્તાનાં દર્પઘ્નશ્ચ ભવેદિહ

સૂત ઉવાવ ॥
ઇતિ તત્ર ચ યજ્જાતં નારદઃ શ્રુતવાંસ્તદા ॥
રાવણોપિ પ્રસન્નાત્માઽગાત્સ્વધામ યથાગતમ્

નિશ્ચયં પરમં કૃત્વા બલી બલવિમોહિતઃ ॥
જગદ્વશં હિ કૃતવાન્રાવણઃ પરદર્પહા

શિવાજ્ઞયા ચ પ્રાપ્તેન દિવ્યાસ્ત્રેણ મહૌજસા॥
રાવણસ્ય પ્રતિ ભટો નાલં કશ્ચિદભૂત્તદા

ઇત્યેતચ્ચ સમાખ્યાતં વૈદ્યનાથેશ્વરસ્ય ચ ॥
માહાત્મ્યં શૃણ્વતાં પાપં નૃણાં ભવતિ ભસ્મસાત્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે ચતુર્થ્યાં કોટિરુદ્રસંહિતાયાં વૈદ્યનાથેશ્વરજ્યોતિર્લિંગમાહાત્મ્યવર્ણનં નામાષ્ટાવિંશોઽધ્યાયઃ