શિવ પુરાણ · અધ્યાય 4.26

સૂત ઉવાચ ॥
એવં કૃતે તુ ઋષિણા સસ્ત્રીકેન દ્વિજાશ્શિવઃ ॥
આવિર્બભૂવ સ શિવઃ પ્રસન્નસ્સગણસ્તદા

અથ પ્રસન્નસ્સ શિવો વરં બ્રૂહિ મહામુને ॥
પ્રસન્નોઽહં સુભક્ત્યા ત ઇત્યુવાચ કૃપાનિધિઃ

તદા તત્સુંદરં રૂપં દૃષ્ટ્વા શંભોર્મહાત્મનઃ ॥
પ્રણમ્ય શંકરં ભક્ત્યા સ્તુતિં ચક્રે મુદાન્વિતઃ

સ્તુત્વા બહુ પ્રણમ્યેશં બદ્ધાઞ્જલિપુટઃ સ્થિતઃ ॥
નિષ્પાપં કુરુ માં દેવાબ્રવીદિતિ સ ગૌતમઃ

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય ગૌતમસ્ય મહાત્મનઃ ॥
સુપ્રસન્નતરો ભૂત્વા શિવો વાક્યમુપાદદે

શિવ ઉવાચ ॥
ધન્યોઽસિ કૃતકૃત્યોઽસિ નિષ્પાપોઽસિ સદા મુને ॥
એતૈર્દુષ્ટૈઃ કિલ ત્વં ચ ચ્છલિતોઽસિ ખિલાત્મભિઃ

ત્વદીયદર્શનાલ્લોકા નિષ્પાપાશ્ચ ભવંતિ હિ ॥
કિં પુનસ્ત્વં સપાપોઽસિ મદ્ભક્તિનિરતસ્સદા

ઉપદ્રવસ્ત્વયિ મુને યૈઃ કૃતસ્તુ દુરાત્મભિઃ ॥
તે પાપાશ્ચ દુરાચારા હત્યાવંતસ્ત એવ હિ

એતેષાં દર્શનાદન્યે પાપિષ્ઠાઃ સંભવંતુ ચ ॥
કૃતઘ્નાશ્ચ તથા જાતા નૈતેષાં નિષ્કૃતિઃ ક્વચિત્

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા શંકરસ્તસ્મૈ તેષાં દુશ્ચરિતં તદા ॥
બહૂવાચ પ્રભુર્વિપ્રાઃ સત્કદોઽસત્સુ દંડદઃ

શર્વોક્તમિતિ સ શ્રુત્વા સુવિસ્મિતમના ઋષિઃ ॥
સુપ્રણમ્ય શિવં ભક્ત્યા સાંજલિઃ પુનરબ્રવીત્

ગૌતમ ઉવાચ ॥
ઋષિભિસ્તૈર્મહેશાન હ્યુપકારઃ કૃતો મહાન્ ॥
યદ્યેવં ન કૃતં તૈસ્તુ દર્શનં તે કુતો ભવેત્

ધન્યાસ્તે ઋષયો યૈસ્તુ મહ્યં શુભતરં કૃતમ્ ॥
તદ્દુરાચરણાદેવ મમ સ્વાર્થો મહાનભૂત્

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યેવં તદ્વચશ્શ્રુત્વા સુપ્રસન્નો મહેશ્વરઃ॥
ગૌતમં પ્રત્યુવાચાશુ કૃપાદૃષ્ટ્યા વિલોક્ય ચ

શિવ ઉવાચ ॥
ઋષિ ધન્યોસિ વિપ્રેંદ્ર ઋષે શ્રેષ્ઠતરોઽસિ વૈ ॥
જ્ઞાત્વા માં સુપ્રસન્નં હિ વૃણુ ત્વં વરમુત્તમમ્

સૂત ઉવાચ ॥
ગૌતમોઽપિ વિચાર્યૈવ લોકે વિશ્રુતમિત્યુત॥
અન્યથા ન ભવેદેવ તસ્માદુક્તં સમાચરેત્

નિશ્ચિત્યૈવં મુનિશ્રેષ્ઠો ગૌતમશ્શિવભક્તિમાન્ ॥
સાંજલિર્નતશીર્ષો હિ શંકરં વાક્યમબ્રવીત્

ગૌતમ ઉવાચ ॥
સત્યં નાથ બ્રવીષિ ત્વં તથાપિ પંચભિઃ કૃતમ્ ॥
નાન્યથા ભવતીત્યત્ર યજ્જાતં જાયતાં તુ તત્

યદિ પ્રસન્નો દેવેશ ગંગા ચ દીયતાં મમ॥
કુરુ લોકોપકારં હિ નમસ્તેઽસ્તુ નમોઽસ્તુ તે

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા વચનં તસ્ય ધૃત્વા વૈ પાદપંકજમ્ ॥
નમશ્ચકાર દેવેશં ગૌતમો લોકકામ્યયા

તતસ્તુ શંકરો દેવઃ પૃથિવ્યાશ્ચ દિવશ્ચ સઃ ॥
સારં ચૈવ સમુદ્ધૃત્ય રક્ષિતં પૂર્વમેવ તત્ । ૨૧ ॥
વિવાહે બ્રહ્મણા દત્તમવશિષ્ટં ચ કિંચન ॥
તત્તસ્મૈ દત્તવાઞ્ચ્છંભુર્મુનયે ભક્તવત્સલઃ

ગંગાજલં તદા તત્ર સ્ત્રીરૂપમભવત્પરમ્ ॥
તસ્યાશ્ચૈવ ઋષિશ્રેષ્ઠઃ સ્તુતિં કૃત્વા નતિં વ્યધાત્ ॥

ગૌતમ ઉવાચ ॥
ધન્યાસિ કૃતકૃત્યાસિ પાવિતં ભુવનં ત્વયા ॥
માં ચ પાવય ગંગે ત્વં પતતં નિરયે ધ્રુવમ્

સૂત ઉવાચ ॥
શંભુશ્ચાપિ તદોવાચ સર્વેષાં હિતકૃચ્છૃણુ ॥
ગંગે ગૌતમમેનં ત્વં પાવયસ્વ મદાજ્ઞયા

॥ સૂત ઉવાચ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય શંભોશ્ચ ગૌતમસ્ય ચ ॥
ઉવાચૈવ શિવં ગંગા શિવભક્તિર્હિ પાવની

ગંગોવાચ ॥
ઋષિં તુ પાવયિત્વાહં પરિવારયુતં પ્રભો ॥
ગમિષ્યામિ નિજસ્થાનં વચસ્સત્યં બ્રવીમિ હ

સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ઇત્યુક્તો ગંગયા તત્ર મહેશો ભક્તવત્સલઃ ॥
લોકોપકરણાર્થાય પુનર્ગગાં વચોઽબ્રવીત્

શિવ ઉવાચ ॥
ત્વયા સ્થાતવ્યમત્રૈવ વ્રજેદ્યાવત્કલિર્યુગઃ ॥
વૈવસ્વતો મનુર્દેવિ હ્યષ્ટાવિંશત્તમો ભવેત્

સૂત ઉવાચ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય સ્વામિનશ્શંકરસ્ય તત્ ॥
પ્રત્યુવાચ પુનર્ગંગા પાવની સા સરિદ્વરા

ગંગોવાચ ॥
માહાત્મ્યમધિકં ચેત્સ્યાન્મમ સ્વામિન્મહેશ્વર ॥
સર્વેભ્યશ્ચ તદા સ્થાસ્યે ધરાયાં ત્રિપુરાન્તકઃ

કિં ચાન્યચ્ચ શૃણુ સ્વામિન્વપુષા સુન્દરેણ હ ॥
તિષ્ઠ ત્વં મત્સમીપે વૈ સગણસાંબિકઃ પ્રભો

સૂત ઉવાચ ॥
એવં તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા શંકરો ભક્તવત્સલઃ ॥
લોકોપકરણાર્થાય પુનર્ગંગાં વચોબ્રવીત્

શિવ ઉવાચ ॥
ધન્યાસિ શ્રૂયતાં ગંગે હ્યહં ભિન્નસ્ત્વયા ન હિ ॥
તથાપિ સ્થીયતે હ્યત્ર સ્થીયતાં ચ ત્વયાપિ હિ

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યેવં વચનં શ્રુત્વા સ્વામિનઃ પરમેશિતુઃ ॥
પ્રસન્નમાનસા ભૂત્વા ગંગા ચ પ્રત્યપૂજયત્

એતસ્મિન્નંતરે દેવા ઋષયશ્ચ પુરાતનાઃ ॥
સુતાર્થાન્યપ્યનેકાનિ ક્ષેત્રાણિ વિવિધાનિ ચ

આગત્ય ગૌતમં સર્વે ગંગાં ચ ગિરિશં તથા ॥
જયજયેતિ ભાષંતઃ પૂજયામાસુરાદરાત્

તતસ્તે નિર્જરા સર્વે તેષાં ચક્રુઃ સ્તુતિં મુદા ॥
કરાન્ બદ્ધ્વા નતસ્કંધા હરિબ્રહ્માદયસ્તદા

।
ગંગા પ્રસન્ના તેભ્યશ્ચ ગિરિશશ્ચોચતુસ્તદા॥
વરં બ્રૂત સુરશ્રેષ્ઠા દદ્વો વઃ પ્રિયકામ્યયા

દેવા ઊચુઃ ॥
યદિ પ્રસન્નો દેવેશ પ્રસન્ના ત્વં સરિદ્વરે ॥
સ્થાતવ્યમત્ર કૃપયા નઃ પ્રિયાર્થં તથા નૃણામ્

॥ ગંગોવાચ ॥
યૂયં સર્વપ્રિયાર્થં ચ તિષ્ઠથાત્ર ન કિં પુનઃ ॥
ગૌતમં ક્ષાલયિત્વાહં ગમિષ્યામિ યથાગતમ્

ભવત્સુ મે વિશેષોત્ર જ્ઞેયશ્ચૈવ કથં સુરાઃ ॥
તત્પ્રમાણં કૃતં ચેત્સ્યાત્તદા તિષ્ઠામ્યસંશયમ્

॥ સર્વે ઊચુઃ ॥
સિંહરાશૌ યદા સ્યાદ્વૈ ગુરુસ્સર્વસુહૃત્તમઃ ॥
તદા વયં ચ સર્વે ત્વાગમિષ્યામો ન સંશયઃ

એકાદશ ચ વર્ષાણિ લોકાનાં પાતકં ત્વિહ ॥
ક્ષાલિતં યદ્ભવેદેવં મલિનાસ્સ્મઃ સરિદ્વરે

તસ્યૈવ ક્ષાલનાય ત્વાયાસ્યામસ્સર્વથા પ્રિયે ॥
ત્વત્સકાશં મહાદેવિ પ્રોચ્યતે સત્યમાદરાત્

અનુગ્રહાય લોકાનામસ્માકં પ્રિયકામ્યયા॥
સ્થાતવ્યં શંકરેણાપિ ત્વયા ચૈવ સરિદ્વરે

યાવત્સિંહે ગુરુશ્ચૈવ સ્થાસ્યામસ્તાવદેવ હિ ॥
ત્વયિ સ્નાનં ત્રિકાલં ચ શંકરસ્ય ચ દર્શનમ્

કૃત્વા સ્વપાપં નિખિલં વિમોક્ષ્યામો ન સંશયઃ ॥
સ્વદેશાંશ્ચ ગમિષ્યામો ભવચ્છાસનતો વયમ્

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યેવં પ્રાર્થિતસ્તૈસ્તુ ગૌતમેન મહર્ષિણા ॥
સ્થિતોઽસૌ શંકરઃ પ્રીત્યા સ્થિતા સા ચ સરિદ્વરા

સા ગંગા ગૌતમી નામ્ના લિંગં ત્ર્યંબકમીરિતમ્ ॥
ખ્યાતા ખ્યાતં બભૂવાથ મહાપાતકનાશનમ્

તદ્દિનં હિ સમારભ્ય સિંહસ્થે ચ બૃહસ્પતૌ ॥
આયાંતિ સર્વતીર્થાનિ ક્ષેત્રાણિ દેવતાનિ ચ

સરાંસિ પુષ્કરાદીનિ ગંગાદ્યાસ્સરિતસ્તથા ॥
વાસુદેવાદયો દેવાઃ સંતિ વૈ ગોતમીતટે

યાવત્તત્ર સ્થિતાનીહ તાવત્તેષાં ફલં ન હિ ॥
સ્વપ્રદેશે સમાયાતાસ્તર્હ્યેતેષાં ફલં ભવેત્

જ્યોતિર્લિંગમિદં પ્રોક્તં ત્ર્યંબકં નામ વિશ્રુતમ્॥
સ્થિતં તટે હિ ગૌતમ્યા મહાપાતકનાશનમ્

યઃ પશ્યેદ્ભક્તિતો જ્યોતિર્લિંગં ત્ર્યંબકનામકમ્ ॥
પૂજયેત્પ્રણમેત્સ્તુત્વા સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

જ્યોતિર્લિંગં ત્ર્યંબકં હિ પૂજિતં ગૌતમેન હ ॥
સર્વકામપ્રદં ચાત્ર પરત્ર પરમુક્તિદમ્

ઇતિ વશ્ચ સમાખ્યાતં યત્પૃષ્ટોઽહં મુનીશ્વરાઃ ॥
કિમન્યદિચ્છથ શ્રોતું તદ્ બ્રૂયાં વો ન સંશયઃ

ઇતિ શ્રી શિવમહાપુરાણે ચતુર્થ્યાં કોટિરુદ્રસંહિતાયાં
ત્ર્યંબકેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ ષડ્વિંશોઽધ્યાયઃ