શિવ પુરાણ · અધ્યાય 4.24

સૂત ઉવાચ ॥
શ્રૂયતામૃષયઃ શ્રેષ્ઠાઃ કથાં પાપપ્રણાશિનીમ્॥
કથયામિ યથા વ્યાસાત્સદ્ગુરોશ્ચ શ્રુતા મયા

પુરા ઋષિવરશ્ચાસીદ્ગૌતમો નામ વિશ્રુતઃ ॥
અહલ્યા નામ તસ્યાસીત્પત્ની પરમધાર્મિકી

દક્ષિણસ્યાં દિશિ હિ યો ગિરિર્બ્રહ્મેતિ સંજ્ઞકઃ ॥
તત્ર તેન તપસ્તપ્તં વર્ષાણામ યુતં તથા

કદાચિચ્ચ હ્યનાવૃષ્ટિરભવત્તત્ર સુવ્રતાઃ ॥
વર્ષાણાં ચ શતં રૌદ્રી લોકા દુઃખમુપાગતાઃ

આર્દ્રં ચ પલ્લવં ન સ્મ દૃશ્યતે પૃથિવીતલે ॥
કુતો જલં વિદૃશ્યેત જીવાનાં પ્રાણધારકમ્

તદા તે મુનયશ્ચૈવ મનુષ્યાઃ પશવસ્તથા ॥
પક્ષિણશ્ચ મૃગાસ્તત્ર ગતાશ્ચૈવ દિશો દશ

તાં દૃષ્ટ્વા ચર્ષયો વિપ્રાઃ પ્રાણાયામપરાયણાઃ ॥
ધ્યાનેન ચ તદા કેચિત્કાલં નિન્યુસ્સુદારુણમ્

ગૌતમોઽપિ સ્વયં તત્ર વરુણાર્થે તપશ્શુભમ્ ॥
ચકાર ચૈવ ષણ્માસં પ્રાણાયામપરાયણઃ

તતશ્ચ વરુણસ્તસ્મૈ વરં દાતું સમાગતાઃ ॥
પ્રસન્નોઽસ્મિ વરં બ્રૂહિ દદામિ ચ વચોઽબ્રવીત્

તતશ્ચ ગૌતમસ્તં વૈ વૃષ્ટિં ચ પ્રાર્થયત્તદા ॥
તતસ્સ વરુણસ્તં વૈ પ્રત્યુવાચ મુનિં દ્વિજાઃ

વરુણ ઉવાચ ॥
દેવાજ્ઞાં ચ સમુલ્લંઘ્ય કથં કુર્યામહં ચ તામ્ ॥
અન્યત્પ્રાર્થય સુજ્ઞોઽસિ યદહં કરવાણિ તે

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યેતદ્વચનં તસ્ય વરુણસ્ય મહાત્મનઃ ॥
પરોપકારી તચ્છુત્વા ગોતમો વાક્યમબ્રવીત

ગૌતમ ઉવાચ ॥
યદિ પ્રસન્નો દેવેશ યદિ દેયો વરો મમ ॥
યદહં પ્રાર્થયામ્યદ્ય કર્તવ્યં હિ ત્વયા તથા

યતસ્ત્વં જલરાશીશસ્તસ્માદ્દેયં જલં મમ ॥
અક્ષયં સર્વદેવેશ દિવ્યં નિત્યફલપ્રદમ્

સૂત ઉવાચ ॥
ઇતિ સંપ્રાર્થિતસ્તેન વરુણો ગૌતમેન વૈ ॥
ઉવાચ વચનં તસ્મૈ ગર્તશ્ચ ક્રિયતાં ત્વયા

ઇત્યુક્તે ચ કૃતસ્તેન ગર્ત્તો હસ્તપ્રમાણતઃ ॥
જલેન પૂરિતસ્તેન દિવ્યેન વરુણેન સઃ

અથોવાચ મુનિં દેવો વરુણો હિ જલાધિપઃ ॥
ગૌતમં મુનિશાર્દૂલં પરોપકૃતિશાલિનમ્

વરુણ ઉવાચ ॥
અક્ષય્યં ચ જલં તેઽસ્તુ તીર્થભૂતં મહામુને ॥
તવ નામ્ના ચ વિખ્યાતં ક્ષિતાવેતદ્ભવિષ્યતિ

।
અત્ર દત્તં હુતં તપ્તં સુરાણાં યજનં કૃતમ્ ॥
પિતૄણાં ચ કૃતં શ્રાદ્ધં સર્વમેવાક્ષયં ભવેત્

સૂત ઉવાચ॥
ઇત્યુક્તાંતર્દ્દધે દેવસ્સ્તુતસ્તેન મહર્ષિણા॥
ગૌતમોઽપિ સુખં પ્રાપ કૃત્વાન્યોપકૃતિં મુનિઃ

મદ્દત્તો હ્યાશ્રયઃ પુંસાં મહત્ત્વાયોપજાયતે ॥
મહાંતસ્તત્સ્વરૂપં ચ પશ્યંતિ નેતરેઽશુભાઃ

યાદૃઙ્નરં ચ સેવેત તાદૃશં ફલમશ્નુતે॥
મહતસ્સેવયોચ્ચ ત્વં ક્ષુદ્રસ્ય ક્ષુદ્રતાં તથા

સિંહસ્ય મંદિરે સેવા મુક્તાફલકરી મતા ॥
શૃગાલમંદિરે સેવા ત્વસ્થિલાભકરી સ્મૃતા

ઉત્તમાનાં સ્વભાવોયં પરદુઃખાસહિષ્ણુતા ॥
સ્વયં દુખં ચ સંપ્રાપ્તં મન્યતેન્યસ્ય વાર્યતે

વૃક્ષાશ્ચ હાટકં ચૈવ ચંદનં ચેક્ષુકસ્તથા ॥
એતે ભુવિ પરાર્થે ચ દક્ષા એવં ન કેચન

દયાલુરમદસ્પર્શ ઉપકારી જિતેન્દ્રિયઃ ॥
એતૈશ્ચ પુણ્યસ્તમ્ભૈસ્તુ ચતુર્ભિર્ધાર્ય્યતે મહી

તતશ્ચ ગૌતમસ્તત્ર જલં પ્રાપ્ય સુદુર્લભમ્ ॥
નિત્યનૈમિત્તિકં કર્મ ચકાર વિધિવત્તદા

તતો વ્રીહીન્યવાંશ્ચૈવ નીવારાનપ્યનેકધા॥
વાપયામાસ તત્રૈવ હવનાર્થં મુનીશ્વરઃ

ધાન્યાનિ વિવિધાનીહ વૃક્ષાશ્ચ વિવિધાસ્તથા ॥
પુષ્પાણિ ચ ફલાન્યેવ હ્યાસંસ્તત્રાયનેકશઃ

તચ્છુત્વા ઋષયશ્ચાન્યે તત્રાયા તાસ્સહસ્રશઃ ॥
પશવઃ પક્ષિણશ્ચાન્યે જીવાશ્ચ બહવોઽગમન્

તદ્વનં સુન્દરં હ્યાસીત્પૃથિવ્યાં મંડલે પરમ્ ॥
તદક્ષયકરાયોગાદનાવૃષ્ટિર્ન દુઃખદા

ઋષયોઽપિ વને તત્ર શુભકર્મપરાયણાઃ ॥
વાસં ચક્રુરનેકે ચ શિષ્યભાર્ય્યાસુતાન્વિતાઃ

ધાન્યા નિ વાપયામાસુઃ કાલક્રમણહેતવે॥
આનંદસ્તદ્વને હ્યાસીત્પ્રભાવાદ્ગૌતમસ્ય ચ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે ચતુર્થ્યાં કોટિરુદ્રસં હિતાયાં ત્ર્યંબકેશ્વરમાહાત્મ્યે ગૌતમપ્રભાવવર્ણનં નામ ચતુર્વિશોઽધ્યાયઃ