શિવ પુરાણ · અધ્યાય 4.22

સૂત ઉવાચ ॥
અતઃપરં પ્રવક્ષ્યામિ શ્રૂયતામૃષિસત્તમાઃ ॥
વિશ્વેશ્વરસ્ય માહાત્મ્યં મહાપાતકનાશનમ્

યદિદં દૃશ્યતે કિંચિજ્જગત્યાં વસ્તુમાત્રકમ્॥
ચિદાનન્દ સ્વરૂપં ચ નિર્વિકારં સનાતનમ્

તસ્યૈવ કૈવલ્યરતેર્દ્વિતીયેચ્છા તતોભવત્ ॥
સ એવ સગુણો જાતશ્શિવ ઇત્યભિધીયતે

સ એવ હિ દ્વિધા જાતઃ પુંસ્ત્રીરૂપપ્રભેદતઃ ॥
યઃ પુમાન્સ શિવઃ ખ્યાતઃ સ્ત્રીશક્તિસ્સા હિ કથ્યતે

ચિદાનન્દેસ્વરૂપાભ્યાં પુરુષાવપિ નિર્મિતૌ

અદૃષ્ટાભ્યાં તદા તાભ્યાં સ્વભાવાન્મુનિસત્તમાઃ ॥
તાવદૃષ્ટ્વા તદા તૌ ચ સ્વમાતૃપિતરૌ દ્વિજાઃ

મહાસંશયમાપન્નૌ પ્રકૃતિઃ પુરુષશ્ચ તૌ ॥
તદા વાણી સમુત્પન્ના નિર્ગુણાત્પરમાત્મનઃ ॥
તપશ્ચૈવ પ્રકર્તવ્યં તતસ્સૃષ્ટિરનુત્તમા

પ્રકૃતિપુરુષાબૂચતુઃ ॥
તપસસ્તુ સ્થલંનાસ્તિ કુત્રાવાભ્યાં પ્રભોઽધુના॥
સ્થિત્વા તપઃ પ્રકર્તવ્યં તવ શાસનતશ્શિવ

તતશ્ચ તેજસસ્સારં પંચક્રોશાત્મકં શુભમ્॥
સર્વોપકરણૈર્યુક્તં સુંદરં નગરં તથા

નિર્માય પ્રેષિતં તત્સ્વં નિર્ગુણેન શિવેન ચ॥
અંતરિક્ષે સ્થિતં તચ્ચ પુરુષસ્ય સમીપતઃ

તદધિષ્ઠાય હરિણા સૃષ્ટિકામનયા તતઃ ॥
બહુકાલં તપસ્તપ્તં તદ્ધ્યાનમવલંબ્ય ચ

શ્રમેણ જલધારશ્ચ વિવિધાશ્ચાભવંસ્તદા ॥
તાભિર્વ્યાપ્તં ચ તચ્છૂન્યં નાન્યત્કિંચિદદૃશ્યત

તતશ્ચ વિષ્ણુના દૃષ્ટં કિમેતદ્દૃશ્યતેઽદ્ભુતમ્॥
ઇત્યાશ્ચર્યં તદા દૃષ્ટ્વા શિરસઃ કમ્પનં કૃતમ્

તતશ્ચ પતિતઃ કર્ણાન્મણિશ્ચ પુરતઃ પ્રભો ॥
તદ્બભૂવ મહત્તીર્થં નામતો મણિકર્ણિકા

જલૌઘે પ્લાવ્યમાના સા પંચક્રોશી યદાભવત ॥
નિર્ગુણેન શિવેનાશુ ત્રિશૂલેન ધૃતા તદા

વિષ્ણુસ્તત્રૈવ સુષ્વાપ પ્રકૃત્યા સ્વસ્ત્રિયા સહ ॥
તન્નાભિકમલાજ્જાતો બ્રહ્મા શંકરશાસનાત્

શિવાજ્ઞાં સ સમાસાદ્ય સૃષ્ટિચક્રેઽદ્ભુતા તદા ॥
ચતુર્દ્દશમિતા લોકા બ્રહ્માંડે યત્ર નિર્મિતાઃ

યોજનાનાં ચ પંચાશત્કોટિસંખ્યાપ્રમાણતઃ॥
બ્રહ્માંડસ્યૈવ વિસ્તારો મુનિભિઃ પરિકીર્તિતઃ

બ્રહ્માંડે કર્મણા બદ્ધા પ્રાણિનો માં કથં પુનઃ ॥
પ્રાપ્સ્યંતીતિ વિચિન્ત્યૈતત્પંચક્રોશી વિમોચિતા

ઇયં ચ શુભદા લોકે કર્મ નાશકરી મતા ॥
મોક્ષપ્રકાશિકા કાશી જ્ઞાનદા મમ સુપ્રિયા

અવિમુક્તં સ્વયં લિંગં સ્થાપિતં પરમાત્મના॥
ન કદાચિત્ત્વયા ત્યાજ્યમિદં ક્ષેત્રં મમાંશક

ઇત્યુક્ત્વા ચ ત્રિશૂલાત્સ્વાદવતાર્ય્ય હરસ્સ્વયમ્ ॥
મોચયામાસ ભુવને મર્ત્યલોકે હિ કાશિકામ્

બ્રહ્મણશ્ચ દિને સા હિ ન વિનશ્યતિ નિશ્ચિતમ્ ॥
તદા શિવસ્ત્રિશૂલેન દધાતિ મુનયશ્ચ તામ્

પુનશ્ચ બ્રહ્મણા સૃષ્ટૌ કૃતાયાં સ્થાપ્યતે દ્વિજાઃ ॥
કર્મણા કર્ષણાચ્ચૈવ કાશીતિ પરિપઠ્યતે

અવિમુક્તેશ્વરં લિંગં કાશ્યાં તિષ્ઠતિ સર્વદા॥
મુક્તિદાતૃ ચ લોકાનાં મહાપાતકિનામપિ

અન્યત્ર પ્રાપ્યતે મુક્તિસ્સારૂપ્યાદિર્મુનીશ્વરાઃ ॥
અત્રૈવ પ્રાપ્યતે જીવૈઃ સાયુજ્યા મુક્તિરુત્તમા

યેષાં ક્વાપિ ગતિર્નાસ્તિ તેષાં વારાણસી પુરી॥
પંચક્રોશી મહાપુણ્યા હત્યાકોટિવિનાશની

અમરા મરણં સર્વે વાંછતીહ પરે ચ કે ॥
ભુક્તિમુક્તિપ્રદા ચૈષા સર્વદા શંકરપ્રિયા

બ્રહ્મા ચ શ્લાઘતે ચામૂં વિષ્ણુસ્સિદ્ધાશ્ચ યોગિનઃ ॥
મુનયશ્ચ તથૈવાન્યે ત્રિલોકસ્થા જનાઃ સદા

કાશ્યાશ્ચ મહિમાનં વૈ વક્તું વર્ષશતૈરપિ॥
શક્નોમ્યહં ન સર્વં હિ યથાશક્તિ બ્રુવે તતઃ

કૈલાસસ્ય પતિર્યો વૈ હ્યંતસ્સત્ત્વો બહિસ્તમાઃ ॥
કાલાગ્નિર્નામતઃ ખ્યાતો નિર્ગુણો ગુણવાન્ભવઃ ॥
પ્રણિપાતૈરનેકૈશ્ચ વચનં ચેદમબ્રવીત્ ॥

॥ રુદ્ર ઉવાચ ॥
વિશ્વેશ્વર મહેશાન ત્વદીયોઽસ્મિ ન સંશયઃ ॥
કૃપાં કુરુ મહાદેવ મયિ ત્વં સામ્બ આત્મજે

સ્થાતવ્યં ચ સદાત્રૈવ લોકાનાં હિતકામ્યયા ॥
તારયસ્વ જગન્નાથ પ્રાર્થયામિ જગત્પતે

સૂત ઉવાચ॥
અવિમુક્તેઽપિ દાન્તાત્મા તં સંપ્રાર્થ્ય પુનઃ પુનઃ ॥
નેત્રાશ્રૂણિ પ્રમુચ્યૈવ પ્રીતઃ પ્રોવાચ શંકરમ્

અવિમુક્ત ઉવાચ ॥
દેવદેવ મહાદેવ કાલામયસુભેષજ॥
ત્વં ત્રિલોકપતિસ્સત્યં સેવ્યો બ્રહ્માચ્યુતાદિભિઃ

કાશ્યાં પુર્યાં ત્વયા દેવ રાજધાની પ્રગૃહ્યતામ્ ॥
મયા ધ્યાનતયા સ્થેયમચિંત્ય સુખહેતવે

મુક્તિદાતા ભવાનેવ કામદશ્ચ ન ચાપરઃ ॥
તસ્માત્ત્વમુપકારાય તિષ્ઠોમાસહિતસ્સદા

જીવાન્ભવાબ્ધેરખિલાંસ્તારય ત્વં સદાશિવ ॥
ભક્તકાર્ય્યં કુરુ હર પ્રાર્થયામિ પુનઃપુનઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યેવં પ્રાર્થિતસ્તેન વિશ્વનાથેન શંકરઃ॥
લોકાનામુપકારાર્થં તસ્થૌ તત્રાપિ સર્વરાટ્

યદ્દિનં હિ સમારભ્ય હરઃ કાશ્યામુપાગતઃ ॥
તદારભ્ય ચ સા કાશી સર્વશ્રેષ્ઠતરાભવત્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે ચતુર્થ્યાં કોટિરુદ્રસંહિતાયાં વિશ્વેશ્વરમાહાત્મ્યે કાશ્યાં રુદ્રાગમનવર્ણનંનામ દ્વાવિંશોઽધ્યાયઃ