શિવ પુરાણ · અધ્યાય 4.21

॥ સૂત ઉવાચ ॥
શિવોઽપિ ચ ગણૈસ્સાર્દ્ધં જગામ હિતકામ્યયા ॥
સ્વભક્તનિકટં ગુપ્તસ્તસ્થૌ રક્ષાર્થમાદરાત્

એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર કામરૂપેશ્વરેણ ચ ॥
અત્યંતં ધ્યાનમારબ્ધં પાર્થિવસ્ય પુરસ્તદા

કેનચિત્તત્ર ગત્વા ચ રાક્ષસાય નિવેદિતમ્ ॥
રાજા કિંચિત્કરોત્યેવં ત્વદર્થં હ્યાભિચારિકમ્

સૂત ઉવાચ ॥
રાક્ષસસ્સ ચ તચ્છુત્વા ક્રુદ્ધસ્તદ્ધનનેચ્છયા ॥
ગૃહીત્વા કરવાલં ચ જગામ નૃપતિં પ્રતિ

તદ્દૃષ્ટ્વા રાક્ષસસ્તત્ર પાર્થિવાદિ સ્થિતં ચ યત્ ॥
તદર્થં તત્સ્વરૂપં ચ દૃષ્ટ્વા કિંચિત્કરોત્યસૌ

અત એનં બલાદદ્ય હન્મિ સોપસ્કરં નૃપમ્ ॥
વિચાર્યેતિ મહાક્રુદ્ધો રાક્ષસઃ પ્રાહ તં નૃપમ્

ભીમ ઉવાચ ॥
રેરે પાર્થિવ દુષ્ટાત્મન્ક્રિયતે કિં ત્વયાધુના ॥
સત્યં વદ ન હન્યાં ત્વામન્યથા હન્મિ નિશ્ચિતમ્

સૂત ઉવાચ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય કામરૂપેશ્વરશ્ચ સઃ ॥
મનસીતિ ચિચિન્તાશુ શિવવિશ્વાસપૂરિતઃ

ભવિષ્યં યદ્ભવત્યેવ નાસ્તિ તસ્ય નિવર્તકઃ ॥
પ્રારબ્ધાધીનમેવાત્ર પ્રારબ્ધસ્સ શિવઃ સ્મૃતઃ

કૃપાલુશ્શંકરશ્ચાત્ર પાર્થિવે વર્તતે ધ્રુવમ્ ॥
મદર્થં ન કરોતીહ કુતઃ કોયં ચ રાક્ષસઃ

સ્વાનુરૂપાં પ્રતિજ્ઞાં સ સત્યં ચૈવ કરિષ્યતિ ॥
સત્યપ્રતિજ્ઞો ભગવાઞ્છિવશ્ચેતિ શ્રુતૌ શ્રુતઃ

મમ ભક્તં યદા કશ્ચિત્પીડયત્યતિદારુણઃ ॥
તદાહં તસ્ય રક્ષાર્થં દુષ્ટં હન્મિ ન સંશયઃ

એવં ધૈર્ય્યં સમાલંબ્ય ધ્યાત્વા દેવં ચ શંકરમ્ ॥
પ્રાર્થયામાસ સદ્ભક્ત્યા મનસૈવ રસેશ્વરઃ

ત્વદીયોઽસ્મિ મહારાજ યથેચ્છસિ તથા કુરુ ॥
સત્યં ચ વચનં હ્યત્ર બ્રવીમિ કુરુ મે હિતમ્

એવં મનસિ સ ધ્યાત્વા સત્યપાશેન મંત્રિતઃ ॥
પ્રાહ સત્યં વચો રાજા રાક્ષસં ચાવમાનયન્

નૃપ ઉવાચ ॥
ભજામિ શંકરં દેવં સ્વભક્તપરિપાલકમ્ ॥
ચરાચરાણાં સર્વેષામીશ્વરં નિર્વિકારકમ્

સૂત ઉવાચ ॥
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા કામરૂપેશ્વરસ્ય સઃ ॥
ક્રોધેન પ્રચલદ્ગાત્રો ભીમો વચનમબ્રવીત્

॥ ભીમ ઉવાચ ॥
શંકરસ્તે મયા જ્ઞાતઃ કિં કરિષ્યતિ વૈ મમ ॥
યો મે પિતૃવ્યકેનૈવ સ્થાપિતઃ કિંકરો યથા

તદ્બલં હિ સમાશ્રિત્ય વિજેતું ત્વં સમીહસે ॥
તર્હિ ત્વયા જિતં સર્વં નાત્ર કાર્યા વિચારણા

યાવન્મયા ન દૃષ્ટો હિ શંકરસ્ત્વત્પ્રપાલકઃ ॥
તાવત્ત્વં સ્વામિનં મત્વા સેવસે નાન્યથા ક્વચિત્

મયા દૃષ્ટે ચ તત્સર્વં સ્ફુટં સ્યાત્સર્વથા નૃપ ॥
તસ્માત્ત્વં વૈ શિવસ્યેદં રૂપં દૂરતરં કુરુ

અન્યથા હિ ભયં તેઽદ્ય ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥
સ્વામિનસ્તે કરં તીક્ષ્ણં દાસ્યેઽહં ભીમવિક્રમઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા કામરૂપેશ્વરો નૃપઃ ॥
દૃઢં શંકરવિશ્વાસો દ્રુતં વાક્યમુવાચ તમ્

રાજોવાચ ॥
અહં ચ પામરો દુષ્ટો ન મોક્ષ્યે શંકરં પુનઃ ॥
સર્વોત્કૃષ્ટશ્ચ મે સ્વામી ન માં મુંચતિ કર્હિચિત્

સૂત ઉવાચ ॥
એવં વચસ્તદા શ્રુત્વા તસ્ય રાજ્ઞશ્શિવાત્મનઃ ॥
તં પ્રહસ્ય દ્રુતં ભીમો ભૂપતિં રાક્ષસોઽબ્રવીત્

॥ ભીમ ઉવાચ ॥
મત્તો ભિક્ષયતે નિત્યં સ કિં જાનાતિ સ્વાકૃતિમ્ ॥
યોગિનાં કા ચ નિષ્ઠા વૈ ભક્તાનાં પ્રતિપાલને

ઇતિ કૃત્વા મતિં ત્વં ચ દૂરતો ભવ સર્વથા॥
અહં ચ તવ સ સ્વામી યુદ્ધં વૈ કરવાવહે

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તસ્ય નૃપશ્રેષ્ઠશ્શંભુભક્તો દૃઢવ્રતઃ ॥
પ્રત્યુવાચાભયો ભીમં દુઃખદં જગતાં સદા

રાજોવાચ ॥
શૃણુ રાક્ષસ દુષ્ટાત્મન્મયા કર્તું ન શક્યતે ॥
ત્વયા વિક્રિયતે તર્હિ કુતસ્ત્વં શક્તિમાનસિ

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તસ્સૈન્યમાદાય રાજાનં પરિભર્ત્સ્ય તમ્ ॥
કરાલં કરવાલં ચ પાર્થિવે પ્રાક્ષિપત્તદા

પશ્ય ત્વં સ્વામિનોઽદ્યૈવ બલં ભક્તસુખાવહમ્ ॥
ઇત્યુવાચ વિહસ્યૈવ રાક્ષસૈસ્સ મહાબલઃ

કરવાલઃ પાર્થિવં ચ યાવત્સ્પૃશતિ નો દ્વિજાઃ ॥
યાવચ્ચ પાર્થિવાત્તસ્માદાવિરાસીત્સ્વયં હરઃ

પશ્ય ભીમેશ્વરોહં ચ રક્ષાર્થં પ્રકટોઽભવમ્ ॥
મમ પૂર્વવ્રતં હ્યેતદ્રક્ષ્યો ભક્તો મયા સદા

એતસ્માત્પશ્ય મે શીઘ્રં બલં ભક્તસુખાવહમ્ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સ પિનાકેન કરવાલો દ્વિધા કૃતઃ

પુનશ્ચૈવ ત્રિશૂલં સ્વં ચિક્ષિપે તેન રક્ષસા ॥
તચ્છૂલં શતધા નીતમપિ દુષ્ટસ્ય શંભુના

પુનશ્શક્તિશ્ચ નિઃક્ષિપ્તા તેન શંભૂપરિ દ્વિજાઃ ॥
શંભુના સાપિ બાણૈસ્સ્વૈર્લક્ષધા ચ કૃતા દ્રુતમ્

પટ્ટિશશ્ચ તતસ્તેન નિઃક્ષિપ્તો હિ શિવોપરિ ॥
શિવેન સ ત્રિશૂલેન તિલશશ્ચ કૃતં ક્ષણાત્

તતશ્શિવગણાનાં ચ રાક્ષસાનાં પરસ્પરમ્ ॥
યુદ્ધમાસીત્તદા ઘોરં પશ્યતાં દુઃખકાવહમ્

તતશ્ચ પૃથિવી સર્વા વ્યાકુલા ચાભવત્ક્ષણાત્ ॥
સમુદ્રાશ્ચ તદા સર્વે ચુક્ષુભુસ્સમહીધરાઃ

દેવાશ્ચ ઋષયસ્સર્વે બભૂવુર્વિકલા અતિ ॥
ઊચુઃ પરસ્પરં ચેતિ વ્યર્થં વૈ પ્રાર્થિતશ્શિવઃ

નારદશ્ચ સમાગત્ય શંકરં દુઃખદાહકમ્ ॥
પ્રાર્થયામાસ તત્રૈવ સાંજલિર્નતમસ્તકઃ

નારદ ઉવાચ ॥
ક્ષમ્યતાં ક્ષમ્યતાં નાથ ત્વયા વિભ્રમકારક ॥
તૃણેકશ્ચ કુઠારો વૈ હન્યતાં શીઘ્રમેવ હિ

ઇતિ સંપ્રાર્થિતશ્શંભુઃ સર્વાન્રક્ષોગણાન્પ્રભુઃ ॥
હુંકારેણૈવ ચાસ્ત્રેણ ભસ્મસાત્કૃતવાંસ્તદા

સર્વે તે રાક્ષસા દગ્ધાઃ શંકરેણ ક્ષણં મુને ॥
બભૂવુસ્તત્ર સર્વેષાં દેવાનાં પશ્યતાદ્ભુતમ્

દાવાનલગતો વહ્નિર્યથા ચ વનમાદહેત્ ॥
તથા શિવેન ક્રુદ્ધેન રાક્ષસાનાં બલં ક્ષણાત્

ભીમસ્યૈવ ચ કિં ભસ્મ ન જ્ઞાતં કેનચિત્તદા ॥
પરિવારયુતો દગ્ધો નામ ન શ્રૂયતે ક્વચિત્

તતશ્શિવસ્ય કૃપયા શાંતિં પ્રાપ્તા મુનીશ્વરાઃ ॥
દેવાસ્સર્વે ચ શક્રાદ્યાસ્સ્વાસ્થ્યં પ્રાપાખિલં જગત્

ક્રોધજ્વાલા મહેશસ્ય નિસ્સસાર વનાદ્વનમ્ ॥
રાક્ષસાનાં ચ તદ્ભસ્મ સર્વં વ્યાપ્તં વનેઽખિલમ્

તતશ્ચૌષધયો જાતા નાનાકાર્યકરાસ્તથા ॥
રૂપાન્તરં તતો નૄણાં ભવેદ્વેષાંતરં તથા

ભૂતપ્રેતપિશાચાદિ દૂરતશ્ચ તતો વ્રજેત્ ॥
તન્ન કાર્યં ચ યચ્ચૈવ તતો ન ભવતિ દ્વિજાઃ

તતઃ પ્રાર્થિતશ્શમ્ભુર્મુનિભિશ્ચ વિશેષતઃ ॥
સ્થાતવ્યં સ્વામિના હ્યત્ર લોકાનાં સુખહેતવે

અયં વૈ કુત્સિતો દેશ અયોધ્યાલોકદુઃખદઃ ॥
ભવંતં ચ તદા દૃષ્ટ્વા કલ્યાણં સંભવિષ્યતિ

ભીમશંકરનામા ત્વં ભવિતા સર્વસાધકઃ ॥
એતલ્લિંગં સદા પૂજ્યં સર્વાપદ્વિનિવારકમ્

સૂત ઉવાચ॥
ઇત્યેવં પ્રાર્થિતશ્શમ્ભુર્લોકાનાં હિતકારકઃ ॥
તત્રૈવાસ્થિતવાન્પ્રીત્યા સ્વતન્ત્રો ભક્તવત્સલઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે ચતુર્થ્યાં કોટિરુદ્રસંહિતાયાં ભીમેશ્વરજ્યોતિર્લિઙ્ગોત્પત્તિમાહાત્મ્યવર્ણનં નામૈકવિંશોઽધ્યાયઃ