શિવ પુરાણ · અધ્યાય 4.12

ઋષય ઊચુઃ ॥
સૂત જાનાસિ સકલં વસ્તુ વ્યાસપ્રસાદતઃ ॥
તવાજ્ઞાતં ન વિદ્યેત તસ્માત્પૃચ્છામહે વયમ્

લિંગં ચ પૂજ્યતે લોકે તત્ત્વયા કથિતં ચ યત્॥
તત્તથૈવ ન ચાન્યદ્વા કારણં વિદ્યતે ત્વિહ

બાણરૂપા શ્રુતા લોકે પાર્વતી શિવવલ્લભા॥
એતત્કિં કારણં સૂત કથય ત્વં યથાશ્રુતમ્

સૂત ઉવાચ ॥
કલ્પભેદકથા ચૈવ શ્રુતા વ્યાસાન્મયા દ્વિજાઃ ॥
તામેવ કથયામ્યદ્ય શ્રૂયતામૃષિસત્તમાઃ

પુરા દારુવને જાતં યદ્વૃત્તં તુ દ્વિજન્મનામ્॥
તદેવ શ્રૂયતાં સમ્યક્ કથયામિ કથાશ્રુતમ્

દારુનામવનં શ્રેષ્ઠં તત્રાસન્નૃષિસત્તમાઃ॥
શિવભક્તાસ્સદા નિત્યં શિવધ્યાનપરાયણાઃ

ત્રિકાલં શિવપૂજાં ચ કુર્વંતિ સ્મ નિરન્તરમ્ ॥
નાનાવિધૈઃ સ્તવૈર્દિવ્યૈસ્તુષ્ટુવુસ્તે મુનીશ્વરાઃ

તે કદાચિદ્વને યાતાસ્સમિધાહરણાય ચ ॥
સર્વે દ્વિજર્ષભાશ્શૈવાશ્શિવધ્યાનપરાયણાઃ

એતસ્મિન્નંતરે સાક્ષાચ્છંકરો નીલ લોહિતઃ ॥
વિરૂપં ચ સમાસ્થાય પરીક્ષાર્થં સમાગતઃ

દિગમ્બરોઽતિતેજસ્વી ભૂતિભૂષણભૂષિતઃ॥
સ ચેષ્ટામકરોદ્દુષ્ટાં હસ્તે લિંગં વિધારયન્

મનસા ચ પ્રિયં તેષાં કર્તું વૈ વનવાસિનામ્ ॥
જગામ તદ્વનં પ્રીત્યા ભક્તપ્રીતો હરઃ સ્વયમ્

તં દૃષ્ટ્વા ઋષિપત્ન્યસ્તાઃ પરં ત્રાસમુપાગતાઃ ॥
વિહ્વલા વિસ્મિતાશ્ચાન્યાસ્સમાજગ્મુસ્તથા પુનઃ

અલિલિંગુસ્તથા ચાન્યાઃ કરં ધૃત્યા તથાપરાઃ ॥
પરસ્પરં તુ સંઘર્ષાત્સંમગ્નાસ્તાઃ સ્ત્રિયસ્તદા

એતસ્મિન્નેવ સમયે ઋષિવર્યાઃ સમાગમન્॥
વિરુદ્ધં તં ચ તે દૃષ્ટ્વા દુઃખિતાઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતાઃ

તદા દુઃખમનુપ્રાપ્તાઃ કોયં કોયં તથાઽબુવન્ ॥
સમસ્તા ઋષયસ્તે વૈ શિવમાયાવિમોહિતાઃ

યદા ચ નોક્તવાન્કિંચિત્સોવધૂતો દિગમ્બરઃ ॥
ઊચુસ્તં પુરુષં ભીમં તદા તે પરમર્ષયઃ

ત્વયા વિરુદ્ધં ક્રિયતે વેદમાર્ગ વિલોપિ યત્ ॥
તતસ્ત્વદીયં તલ્લિંગં પતતાં પૃથિવીતલે

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તે તુ તદા તૈશ્ચ લિંગં ચ પતિતં ક્ષણાત્ ॥
અવધૂતસ્ય તસ્યાશુ શિવસ્યાદ્ભુતરૂપિણઃ

તલ્લિંગં ચાગ્નિવત્સર્વં યદ્દદાહ પુરા સ્થિતમ્ ॥
યત્રયત્ર ચ તદ્યાતિ તત્રતત્ર દહેત્પુનઃ

પાતાલે ચ ગતં તશ્ચ સ્વર્ગે ચાપિ તથૈવ ચ ॥
ભૂમૌ સર્વત્ર તદ્યાતં ન કુત્રાપિ સ્થિરં હિ તત્

લોકાશ્ચ વ્યાકુલા જાતા ઋષયસ્તેતિદુઃખિતાઃ ॥
ન શર્મ લેભિરે કેચિદ્દેવાશ્ચ ઋષયસ્તથા

ન જ્ઞાતસ્તુ શિવો યૈસ્તુ તે સર્વે ચ સુરર્ષયઃ॥
દુઃખિતા મિલિતાશ્શીઘ્રં બ્રહ્માણં શરણં યયુઃ

તત્ર ગત્વા ચ તે સર્વે નત્વા સ્તુત્વા વિધિં દ્વિજાઃ ॥
તત્સર્વમવદન્વૃત્તં બ્રહ્મણે સૃષ્ટિકારિણે

બ્રહ્મા તદ્વચનં શ્રુત્વા શિવમાયાવિમોહિતાન્ ॥
જ્ઞાત્વા તાઞ્ચ્છંકરં નત્વા પ્રોવાચ ઋષિસત્તમાન્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
જ્ઞાતારશ્ચ ભવન્તો વૈ કુર્વતે ગર્હિતં દ્વિજાઃ ॥
અજ્ઞાતારો યદા કુર્યુઃ કિં પુનઃ કથ્યતે પુનઃ

વિરુદ્ધ્યૈવં શિવં દેવં કુશલં કસ્સમીહતે ॥
મધ્યાહ્નસમયે યો વૈ નાતિથિં ચ પરામૃશેત્

તસ્યૈવ સુકૃતં નીત્વા સ્વીયં ચ દુષ્કૃતં પુનઃ॥
સંસ્થાપ્ય ચાતિથિર્યાતિ કિં પુનઃ શિવમેવ વા

યાવલ્લિંગં સ્થિરં નૈવ જગતાં ત્રિતયે શુભમ્ ॥
જાયતે ન તદા ક્વાપિ સત્યમેતદ્વદામ્યહમ્

ભવદ્ભિશ્ચ તથા કાર્યં યથા સ્વાસ્થ્યં ભવેદિહ ॥
શિવલિંગસ્ય ઋષયો મનસા સંવિચાર્ય્યતામ્

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તાસ્તે પ્રણમ્યોચુર્બ્રહ્માણમૃષયશ્ચ વૈ ॥
કિમસ્માભિર્વિધે કાર્યં તત્કાર્યં ત્વં સમાદિશ

ઇત્યુક્તશ્ચ મુનીશૈસ્તૈસ્સર્વલોકપિતામહઃ ॥
મુનીશાંસ્તાંસ્તદા બ્રહ્મા સ્વયં પ્રોવાચ વૈ તદા

બ્રહ્મોવાચ ॥
આરાધ્ય ગિરિજાં દેવીં પ્રાર્થયન્તુ સુરાશ્શિવમ્ ॥
યોનિરૂપા ભવેચ્ચેદ્વૈ તદા તત્સ્થિરતાં વ્રજેત્

તદ્વિધિમ્પ્રવદામ્યદ્ય સર્વે શૃણુત સત્તમાઃ ॥
તામેવ કુરુત પ્રેમ્ણા પ્રસન્ના સા ભવિષ્યતિ

કુમ્ભમેકં ચ સંસ્થાપ્ય કૃત્વાષ્ટદલમુત્તમમ્ ॥
દૂર્વાયવાંકુરૈસ્તીર્થોદકમાપૂરયેત્તતઃ

વેદમંત્રૈસ્તતસ્તં વૈ કુંભં ચૈવાભિમંત્રયેત્ ॥
શ્રુત્યુક્તવિધિના તસ્ય પૂજાં કૃત્વા શિવં સ્મરન્

તલ્લિંગં તજ્જલેનાભિષેચયેત્પરમર્ષયઃ ॥
શતરુદ્રિયમંત્રૈસ્તુ પ્રોક્ષિતં શાંતિમાપ્નુયાત્

ગિરિજાં યોનિરૂપાં ચ બાણં સ્થાપ્ય શુભં પુનઃ ॥
તત્ર લિંગં ચ તત્સ્થાપ્યં પુનશ્ચૈવાભિમંત્રયેત્

સુગન્ધૈશ્ચન્દનૈશ્ચૈવ પુષ્પધૂપાદિભિસ્તથા ॥
નૈવેદ્યાદિકપૂજાભિસ્તોષયેત્પરમેશ્વરમ્

પ્રણિપાતૈઃ સ્તવૈઃ પુણ્યૈર્વાદ્યૈર્ગાનૈસ્તથા પુનઃ ॥
તતઃ સ્વસ્ત્યયનં કૃત્વા જયેતિ વ્યાહરેત્તથા

પ્રસન્નો ભવ દેવેશ જગદાહ્લાદકારક ॥
કર્તા પાલયિતા ત્વઞ્ચ સંહર્તા ત્વં નિરક્ષરઃ

જગદાદિર્જગદ્યોનિર્જગદન્તર્ગતોપિ ચ ॥
શાન્તો ભવ મહેશાન સર્વાંલ્લોકાંશ્ચ પાલય

એવં કૃતે વિધૌ સ્વાસ્થ્યં ભવિષ્યતિ ન સંશય ॥
વિકારો ન ત્રિલોકેસ્મિન્ભવિષ્યતિ સુખં સદા

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તાસ્તે દ્વિજા દેવાઃ પ્રણિપત્ય પિતામહમ્ ॥
શિવં તં શરણં પ્રાપ્તસ્સર્વલોકસુખેપ્સયા

પૂજિતઃ પરયા ભક્ત્યા પ્રાર્થિતઃ શંકરસ્તદા ॥
સુપ્રસન્નસ્તતો ભૂત્વા તાનુવાચ મહેશ્વરઃ

મહેશ્વર ઉવાચ ॥
હે દેવા ઋષયઃ સર્વે મદ્વચઃ શૃણુતાદરાત્ ॥
યોનિરૂપેણ મલ્લિંગં ધૃતં ચેત્સ્યાત્તદા સુખમ્

પાર્વતીં ચ વિના નાન્યા લિંગં ધારયિતું ક્ષમા॥
તયા ધૃતં ચ મલ્લિંગં દ્રુતં શાન્તિં ગમિષ્યતિ

સૂત ઉવાચ॥
તચ્છ્રુત્વા ઋષિભિર્દેવૈસ્સુપ્રસન્નૈર્મુનીશ્વરાઃ ॥
ગૃહીત્વા ચૈવ બ્રહ્માણં ગિરિજા પ્રાર્થિતા તદા

પ્રસન્નાં ગિરિજાં કૃત્વા વૃષભધ્વજમેવ ચ ॥
પૂર્વોક્તં ચ વિધિં કૃત્વા સ્થાપિતં લિંગમુત્તમમ્

મંત્રોક્તેન વિધાનેન દેવાશ્ચ ઋષયસ્તથા ॥
ચક્રુઃ પ્રસન્નાં ગિરિજાં શિવં ચ ધર્મહેતવે

સમાનર્ચુર્વિશેષેણ સર્વે દેવર્ષયઃ શિવમ્ ॥
બ્રહ્મા વિષ્ણુઃ પરે ચૈવ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

સુપ્રસન્નઃ શિવો જાતઃ શિવા ચ જગદમ્બિકા॥
ધૃતં તયા ચ તલ્લિંગં તેન રૂપેણ વૈ તદા

લોકાનાં સ્થાપિતે લિંગે કલ્યાણં ચાભવત્તદા ॥
પ્રસિદ્ધં ચૈવ તલ્લિંગં ત્રિલોક્યામભવદ્દ્વિજાઃ

હાટકેશમિતિ ખ્યાતં તચ્છિવાશિવમિત્યપિ॥
પૂજનાત્તસ્ય લોકાનાં સુખં ભવતિ સર્વથા

ઇહ સર્વસમૃદ્ધિઃ સ્યાન્નાનાસુખવહાધિકા ॥
પરત્ર પરમા મુક્તિર્નાત્ર કાર્યા વિચારણા

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે ચતુર્થ્યાં કોટિરુદ્રસંહિતાયાં લિંગસ્વરૂપકારણવર્ણનં નામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ