શિવ પુરાણ · અધ્યાય 3.42

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
અવતારાઞ્છૃણુ વિભોર્દ્વાદશપ્રમિતાન્પરાન્ ॥
જ્યોતિર્લિઙ્ગસ્વરૂપાન્વૈ નાનોતિ કારકાન્મુને

સૌરાષ્ટ્રે સોમનાથશ્ચ શ્રીશૈલે મલ્લિકાર્જુનઃ ॥
ઉજ્જયિન્યાં મહાકાલ ઓંકારે ચામરેશ્વરઃ

કેદારો હિમવ ત્પૃષ્ટે ડાકિન્યામ્ભીમશંકરઃ ॥
વારાણસ્યાં ચ વિશ્વેશસ્ત્ર્યમ્બકો ગૌતમીતટે

વૈદ્યનાથશ્ચિતાભૂમૌ નાગેશો દારુકાવને ॥
સેતુબન્ધે ચ રામેશો ઘુશ્મેશશ્ચ શિવાલયે

અવતારદ્વાદશકમેતચ્છમ્ભોઃ પરાત્મનઃ ॥
સર્વાનન્દકરં પુંસાન્દર્શનાત્સ્પર્શનાન્મુને

તત્રાદ્યસ્સોમનાથો હિ ચન્દ્રદુઃખક્ષયંકરઃ॥
ક્ષયકુષ્ઠાદિરોગાણાં નાશકઃ પૂજનાન્મુને

શિવાવતારસ્સોમેશો લિંગરૂપેણ સંસ્થિતઃ॥
સૌરાષ્ટ્રે શુભદેશે ચ શશિના પૂજિતઃ પુરા

ચંદ્રકુણ્ડં ચ તત્રૈવ સર્વપાપવિનાશકમ્ ॥
તત્ર સ્નાત્વા નરો ધીમાન્સર્વરોગૈઃ પ્રમુચ્યતે

સોમેશ્વરં મહાલિંગં શિવસ્ય પરમાત્મકમ્॥
દૃષ્ટ્વા પ્રમુચ્યતે પાપાદ્ભુક્તિં મુક્તિં ચ વિન્દતિ

મલ્લિકાર્જુનસંજ્ઞશ્ચાવતારશ્શંકરસ્ય વૈ ॥
દ્વિતીયઃ શ્રીગિરૌ તાત ભક્તાભીષ્ટફલપ્રદઃ

સંસ્તુતો લિંગરૂપેણ સુતદર્શનહેતુતઃ ॥
ગતસ્તત્ર મહાપ્રીત્યા સ શિવઃ સ્વગિરેર્મુને

જ્યોતિર્લિંગં દ્વિતીયન્તદ્દર્શનાત્પૂજનાન્મુને ॥
મહાસુખકરં ચાન્તે મુક્તિદન્નાત્ર સંશયઃ

મહાકાલાભિધસ્તાતાવતારશ્શંકરસ્ય વૈ ॥
ઉજ્જયિન્યાં નગર્ય્યાં ચ બભૂવ સ્વજનાવનઃ

દૂષણાખ્યાસુરં યસ્તુ વેદધર્મપ્રમર્દકમ્ ॥।
ઉજ્જયિન્યાં ગતં વિપ્રદ્વેષિણં સર્વનાશનમ્

વેદવિપ્રસુતધ્યાતો હુઙ્કારેણૈવ સ દ્રુતમ્ ॥
ભસ્મસાત્કૃતવાંસ્તં ચ રત્નમાલ નિવાસિનમ્

તં હત્વા સ મહાકાલો જ્યોતિર્લિંગસ્વરૂપતઃ ॥
દેવૈસ્સ પ્રાર્થિતોઽતિષ્ઠત્સ્વભક્તપરિપાલકઃ

।
મહાકાલાહ્વયં લિંગં દૃષ્ટ્વાભ્યર્ચ્ય પ્રયત્નતઃ ॥
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ લભતે પરતો ગતિમ્

ઓઙ્કારઃ પરમેશાનો ધૃતઃ શમ્ભો પરાત્મનઃ ॥
અવતારશ્ચતુર્થો હિ ભક્તાભીષ્ટફલપ્રદઃ

વિધિના સ્થાપિતો ભક્ત્યા સ્વલિંગાત્પાર્થિવાન્મુને ॥
પ્રાદુર્ભૂતો મહાદેવો વિન્ધ્યકામપ્રપૂરકઃ

દેવૈસ્સંપ્રાર્થિતસ્તત્ર દ્વિધારૂપેણ સંસ્થિતઃ ॥
ભુક્તિમુક્તિપ્રદો લિંગરૂપો વૈ શક્તવત્સલ

પ્રણવે ચૈવ ચોંકારનામાસીલ્લિંગમુત્તમમ્ ॥
પરમેશ્વરનામાસીત્પાર્થિવશ્ચ મુનીશ્વર

ભક્તાભીષ્ટપ્રદો જ્ઞેયો યોપિ દૃષ્ટોર્ચિતો મુને ॥
જ્યોતિર્લિંગે મહાદિવ્યે વર્ણિતે તે મહામુને

કેદારેશોવતારસ્તુ પંચમઃ પરમશ્શિવઃ ॥
જ્યોતિર્લિંગસ્વરૂપેણ કેદારે સંસ્થિતસ્ય ચ

નરનારાયણાખ્યૌ યાવવતારૌ હરેર્મુને ॥
તત્પ્રાર્થિતશ્શિવસ્તત્સ્થૈઃ કેદારે હિમભૂધરે

તાભ્યાં ચ પૂજિતો નિત્યં કેદારેશ્વરસંજ્ઞકઃ ॥
ભક્તાભીષ્ટપ્રદઃ શમ્ભુર્દર્શનાદર્ચનાદપિ

અસ્ય ખણ્ડસ્ય સ સ્વામી સર્વેશોપિ વિશેષતઃ ॥
સર્વકામપ્રદસ્તાત સોવતારશ્શિવસ્ય વૈ

ભીમશંકરસંજ્ઞસ્તુ ષષ્ઠઃ શમ્ભોર્મહાપ્રભોઃ ॥
અવતારો મહાલીલો ભીમાસુરવિનાશનઃ

સુદક્ષિણાભિધમ્ભક્તઙ્કામરૂપેશ્વરન્નૃપમ્॥
યો રરક્ષાદ્ભુતં હત્વાસુરન્તં ભક્તદુઃખદમ્

ભીમશઙ્કરનામા સ ડાકિન્યાં સંસ્થિતસ્સ્વયમ્ ॥
જ્યોતિર્લિંગસ્વરૂપેણ પ્રાર્થિતસ્તેન શંકરઃ

વિશ્વેશ્વરાવતારસ્તુ કાશ્યાં જાતો હિ સપ્તમઃ ॥
સર્વબ્રહ્માણ્ડરૂપશ્ચ ભુક્તિમુક્તિપ્રદો મુને

પૂજિતસ્સર્વદેવૈશ્ચ ભક્ત્યા વિષ્ણ્વાદિભિસ્સદા ॥
કૈલાસપતિના ચાપિ ભૈરવેણાપિ નિત્યશઃ

જ્યોતિર્લિંગસ્વરૂપેણ સંસ્થિતસ્તત્ર મુક્તિદઃ ॥
સ્વયં સિદ્ધસ્વરૂપો હિ તથા સ્વપુરિ સ પ્રભુઃ

કાશીવિશ્વેશયોર્ભક્ત્યા તન્નામજપકારકાઃ ॥
નિર્લિપ્તાઃ કર્મભિર્ન્નિત્યં કેવલ્યપદભાગિનઃ

ત્ર્યંબકાખ્યોઽવતારો યઃ સોષ્ટમો ગૌતમીતટે ॥
પ્રાર્થિતો ગૌતમેનાવિર્બભૂવ શશિમૌલિનઃ

ગૌતમસ્ય પ્રાર્થનયા જ્યોતિર્લિંગ સ્વરૂપતઃ ॥
સ્થિતસ્તત્રાચલઃ પ્રીત્યા તન્મુનેઃ પ્રીતિકામ્યયા

તસ્ય સન્દર્શનાત્સ્પર્શાદ્દર્શનાચ્ચ મહેશિતુઃ ॥
સર્વે કામાઃ પ્રસિધ્યન્તિ તતો મુક્તિર્ભવેદહો

શિવાનુગ્રહતસ્તત્ર ગંગા નામ્ના તુ ગૌતમી ॥
સંસ્થિતા ગૌતમપ્રીત્યા પાવની શંકરપ્રિયા

।
વૈદ્યનાથાવતારો હિ નવમસ્તત્ર કીર્તિતઃ ॥
આવિર્ભૂતો રાવણાર્થં બહુલીલાકરઃ પ્રભુઃ

તદાનયનરૂપં હિ વ્યાજં કૃત્વા મહેશ્વરઃ ॥
જ્યોતિર્લિંગસ્વરૂપેણ ચિતાભૂમૌ પ્રતિષ્ઠિતઃ

વૈદ્યનાથેશ્વરો નામ્ના પ્રસિદ્ધોભૂજ્જગત્ત્રયે ॥
દર્શનાત્પૂજનાદ્ભક્ત્યા ભુક્તિમુક્તિપ્રદઃ સ હિ

વૈદ્યનાથેશ્વરશિવમાહાત્મ્યમનુશાસનમ્ ॥
પઠતાં શૃણ્વતાં ચાપિ ભુક્તિમુક્તિપ્રદં મુને

નાગેશ્વરાવતારસ્તુ દશમઃ પરિકીર્તિતઃ ॥
આવિર્ભૂતઃ સ્વભક્તાર્થં દુષ્ટાનાં દણ્ડદસ્સદા

હત્વા દારુકનામાનં રાક્ષસન્ધર્મઘાતકમ્ ॥
સ્વભક્તં વૈશ્યનાથં ચ પ્રારક્ષત્સુપ્રિયાભિધમ્

લોકાનામુપકારાર્થં જ્યોતિર્લિંગસ્વરૂપધૃક્॥
સન્તસ્થૌ સાંબિકશ્શમ્ભુર્બહુલીલાકરઃ પરઃ

તદ્દૃષ્ટ્વા શિવલિંગન્તુ મુને નાગેશ્વરાભિધમ્ ॥
વિનશ્યન્તિ દ્રુતં ચાર્ચ્ય મહાપાતકરાશયઃ

।
રામેશ્વરાવતારસ્તુ શિવસ્યૈકાદશઃ સ્મૃતઃ ॥
રામચન્દ્રપ્રિયકરો રામસંસ્થાપિતો મુને

દદૌ જયવરં પ્રીત્યા યો રામાય સુતોષિતઃ ॥
આવિર્ભૂતસ્ય લિંગસ્તુ શંકરો ભક્તવત્સલઃ

રામેણ પ્રાર્થિતોઽત્યર્થં જ્યોતિર્લિંગસ્વરૂપતઃ ॥
સન્તસ્થૌ સેતુબન્ધે ચ રામસંસેવિતો મુને

રામેશ્વરસ્ય મહિમાદ્ભુતોઽભૂદ્ભુવિ ચાતુલઃ ॥
ભુક્તિમુક્તિપ્રદશ્ચૈવ સર્વદા ભક્તકામદઃ

તં ચ ગંગાજલેનૈવ સ્નાપયિષ્યતિ યો નરઃ ॥
રામેશ્વરં ચ સદ્ભક્ત્યા સ જીવન્મુક્ત એવ હિ

ઇહ ભુક્ત્વાખિલાન્ભોગાન્દેવતાદુર્લ્લભાનપિ॥
અતઃ પ્રાપ્ય પરં જ્ઞાનં કૈવલ્યં મોક્ષમાપ્નુયાત્

ઘુશ્મેશ્વરાવતારસ્તુ દ્વાદશશ્શંકરસ્ય હિ ॥
નાનાલીલાકરો ઘુશ્માનન્દદો ભક્તવત્સલઃ

દક્ષિણસ્યાન્દિશિ મુને દેવશૈલસમીપતઃ ॥
આવિર્બભૂવ સરસિ ઘુશ્માપ્રિયકરઃ પ્રભુઃ

સુદેહ્યમારિતં ઘુશ્માપુત્રં સાકલ્યતો મુને ॥
તુષ્ટસ્તદ્ભક્તિતશ્શમ્ભુર્યોરક્ષદ્ભક્તવત્સલઃ

તત્પ્રાર્થિતસ્સ વૈ શમ્ભુસ્તડાગે તત્ર કામદાઃ॥
જ્યોતિર્લિંગ સ્વરૂપેણ તસ્થૌ ઘુશ્મેશ્વરાભિધઃ ॥૫૫।
તન્દૃષ્ટ્વા શિવલિંગન્તુ સમભ્યર્ચ્ય ચ ભક્તિતઃ॥
ઇહ સર્વસુખમ્ભુક્ત્વા તતો મુક્તિં ચ વિન્દતિ

ઇતિ તે હિ સમાખ્યાતા જ્યોતિર્લિંગાવલી મયા॥
દ્વાદશપ્રમિતા દિવ્યા ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયિની

એતાં જ્યોતિર્લિંગકથાં યઃ પઠેચ્છૃણુયાદપિ॥
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો ભુક્તિં મુક્તિં ચ વિન્દતિ

શતરુદ્રાભિદા ચેયમ્વર્ણિતા સંહિતા મયા॥
શતાવતારસત્કીર્તિસ્સર્વકામફલપ્રદા

ઇમાં યઃ પઠતે નિત્યં શૃણુયાદ્વા સમાહિતઃ ॥
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ તતો મુક્તિં લભેદ્ધ્રુવમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે તૃતીયાયાં શતરુદ્રસંહિતાયાં સનત્કુમાર .નન્દીશ્વરસંવાદે દ્વાદશજ્યોતિર્લિંગાવતારવર્ણનં નામ દ્વિચત્વારિંશોધ્યાયઃ