શિવ પુરાણ · અધ્યાય 3.4

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
સનત્કુમાર સર્વજ્ઞ ચરિતં શાંકરં મુદા ॥
રુદ્રેણ કથિતં પ્રીત્યા બ્રહ્મણે સુખદં સદા

શિવ ઉવાચ ॥
સપ્તમે ચૈવ વારાહે કલ્પે મન્વન્તરાભિધે ॥
કલ્પેશ્વરોઽથ ભગવાન્સર્વં લોકપ્રકાશનઃ

મર્નોર્વૈવસ્વતસ્યૈવ તે પ્રપુત્રો ભવિષ્યતિ॥
તદા ચતુર્યુગાશ્ચૈવ તસ્મિન્મન્વન્તરે વિધે

અનુગ્રહાર્થં લોકાનાં બ્રાહ્મણાનાં હિતાય ચ॥
ઉત્પશ્યામિ વિધે બ્રહ્મન્દ્વાપરાખ્યયુગાન્તિકે

યુગપ્રવૃત્ત્યા ચ તદા તસ્મિંશ્ચ પ્રથમે યુગે ॥
દ્વાપરે પ્રથમે બ્રહ્મન્યદા વ્યાસઃ સ્વયંપ્રભુઃ

તદાહં બ્રાહ્મણાર્થાય કલૌ તસ્મિન્યુગાન્તિકે॥
ભવિષ્યામિ શિવાયુક્તઃ શ્વેતો નામ મહામુનિઃ

હિમવચ્છિખરે રમ્યે છાગલે પર્વતોત્તમે॥
તદા શિષ્યાઃ શિખાયુક્તા ભવિષ્યન્તિ વિધે મમ

શ્વેતઃ શ્વેતશિખશ્ચૈવ શ્વેતાશ્વઃ શ્વેતલોહિતઃ ॥
ચત્વારો ધ્યાનયોગાત્તે ગમિષ્યન્તિ પુરં મમ

તતો ભક્તા ભવિષ્યન્તિ જ્ઞાત્વા માં તત્ત્વતોઽવ્યયમ્॥
જન્મમૃત્યુજરાહીનાઃ પરબ્રહ્મસમાધયઃ

દ્રષ્ટું શક્યો નરૈર્નાહમૃતે ધ્યાનાત્પિતામહ ॥
દાનધર્માદિભિર્વત્સ સાધનૈઃ કર્મહેતુભિઃ

દ્વિતીયે દ્વાપરે વ્યાસઃ સત્યો નામ પ્રજાપતિઃ ॥
યદા તદા ભવિષ્યામિ સુતારો નામતઃ કલૌ

તત્રાપિ મે ભવિષ્યન્તિ શિષ્યા વેદવિદો દ્વિજાઃ ॥
દુન્દુભિઃ શતરૂપશ્ચ હૃષીકઃ કેતુમાંસ્તથા

ચત્વારો ધ્યાનયોગાત્તે ગમિષ્યન્તિ પુરં મમ ॥
તતો મુક્તા ભવિષ્યન્તિ જ્ઞાત્વા માં તત્ત્વતોઽવ્યયમ્

તૃતીયે દ્વાપરે ચૈવ યદા વ્યાસસ્તુ ભાર્ગવઃ ॥
તદાપ્યહં ભવિષ્યામિ દમનસ્તુ પુરાન્તિકે

તત્રાપિ ચ ભવિષ્યન્તિ ચત્વારો મમ પુત્રકાઃ ॥
વિશોકશ્ચ વિશેષશ્ચ વિપાપઃ પાપનાશનઃ

શિષ્યૈઃ સાહાય્યં વ્યાસસ્ય કરિષ્યે ચતુરાનન ॥
નિવૃત્તિમાર્ગં સુદૃઢં વર્ત્તયિષ્યે કલાવિહ

ચતુર્થે દ્વાપરે ચૈવ યદા વ્યાસોંઽગિરાઃ સ્મૃતઃ ॥
તદાપ્યહં ભવિષ્યામિ સુહોત્રો નામ નામતઃ

તત્રાપિ મમ તે પુત્રાશ્ચત્વારો યોગસાધકાઃ ॥
ભવિષ્યંતિ મહાત્માનસ્તન્નામાનિ બ્રુવે વિધે

સુમુખો દુર્મુખશ્ચૈવ દુદર્ભો દુરતિક્રમઃ ॥
શિષ્યૈઃ સાહાય્યં વ્યાસસ્ય કરિષ્યેઽહં તદા વિધે

પઞ્ચમે દ્વાપરે ચૈવ વ્યાસસ્તુ સવિતા સ્મૃતઃ ॥
તદા યોગી ભવિષ્યામિ કંકો નામ મહાતપાઃ

તત્રાપિ મમ તે પુત્રાશ્ચત્વારો યોગસાધકાઃ ॥
ભવિષ્યન્તિ મહાત્માનસ્તન્નામાનિ શૃણુષ્વ મે

સનકઃ સનાતનશ્ચૈવ પ્રભુર્યશ્ચ સનન્દનઃ ॥
વિભુઃ સનત્કુમારશ્ચ નિર્મલો નિરહંકૃતિઃ

તત્રાપિ કંકનામાહં સાહાય્યં સવિતુર્વિધે ॥
વ્યાસસ્ય હિ કરિષ્યામિ નિવૃત્તિપથવર્દ્ધકઃ

પરિવર્તે પુનઃ ષષ્ઠે દ્વાપરે લોકકારકઃ ॥
કર્તા વેદવિભાગસ્ય મૃત્યુર્વ્યાસો ભવિષ્યતિ

તદાઽપ્યહં ભવિષ્યામિ લોકાક્ષિર્નામ નામતઃ ॥
વ્યાસસ્ય સુસાહા ય્યાર્થં નિવૃત્તિપથવર્દ્ધનઃ

તત્રાપિ શિષ્યાશ્ચત્વારો ભવિષ્યન્તિ દૃઢવ્રતાઃ ॥
સુધામા વિરજાશ્ચૈવ સંજયો વિજયસ્તથા

સપ્તમે પરિવર્તે તુ યદા વ્યાસઃ શતક્રતુઃ ॥
તદાપ્યહં ભવિષ્યામિ જૈગીષવ્યો વિભુર્વિધે

યોગં સંદ્રઢયિષ્યામિ મહાયોગવિચક્ષણઃ ॥
કાશ્યાં ગુહાન્તરે સંસ્થો દિવ્યદેશે કુશાસ્તરિઃ

સાહાય્યં ચ કરિષ્યામિ વ્યાસસ્ય હિ શતક્રતોઃ ॥
ઉદ્ધરિષ્યામિ ભક્તાંશ્ચ સંસારભયતો વિધે

તત્રાપિ મમ ચત્વારો ભવિષ્યન્તિ સુતા યુગે ॥
સારસ્વતશ્ચ યોગીશો મેઘવાહઃ સુવાહનઃ

અષ્ટમે પરિવર્તે હિ વસિષ્ઠો મુનિસત્તમઃ ॥
કર્ત્તા વેદવિભાગસ્ય વેદવ્યાસો ભવિષ્યતિ

તત્રાપ્યહં ભવિષ્યામિ નામતો દધિવાહનઃ ॥
વ્યાસસ્ય હિ કરિષ્યામિ સાહાય્યં યોગવિત્તમ

કપિલશ્ચાસુરિઃ પઞ્ચશિખઃ શાલ્વલપૂર્વકઃ ॥
ચત્વારો યોગિનઃ પુત્રા ભવિષ્યન્તિ સમા મમ

નવમે પરિવર્તે તુ તસ્મિન્નેવ યુગે વિધે ॥
ભવિષ્યતિ મુનિશ્રેષ્ઠો વ્યાસઃ સારસ્વતાહ્વયઃ

વ્યાસસ્ય ધ્યાયતસ્તસ્ય નિવૃત્તિપથવૃદ્ધયે ॥
તદાપ્યહં ભવિષ્યામિ ઋષભો નામતઃ સ્મૃતઃ

પરાશરશ્ચ ગર્ગશ્ચ ભાર્ગવો ગિરિશસ્તથા ॥
ચત્વારસ્તત્ર શિષ્યા મે ભવિષ્યન્તિ સુયોગિનઃ

તૈઃ સાકં દ્રઢયિષ્યામિ યોગમાર્ગં પ્રજાપતે ॥
કરિષ્યામિ સાહાય્યં વૈ વેદવ્યાસસ્ય સન્મુને

તેન રૂપેણ ભક્તાનાં બહૂનાં દુઃખિનાં વિધે ॥
ઉદ્ધારં ભવતોઽહં વૈ કરિષ્યામિ દયાકરઃ

સોઽવતારો વિધે મે હિ ઋષભાખ્યસ્સુયોગકૃત્ ॥
સારસ્વતવ્યાસમનઃ કર્ત્તા નાનોતિકારકઃ

અવતારેણ મે યેન ભદ્રાયુર્નૃપબાલકઃ ॥
જીવિતો હિ મૃતઃ ક્ષ્વેડદોષતો જનકોજ્ઝિતઃ

પ્રાપ્તેઽથ ષોડશે વર્ષે તસ્ય રાજશિશોઃ પુનઃ ॥
યયૌ તદ્વેશ્મ સહસા ઋષભઃ સ મદાત્મકઃ

પૂજિતસ્તેન સ મુનિઃ સદ્રૂપશ્ચ કૃપાનિધિઃ ॥
ઉપાદિદેશ તદ્ધર્માન્રાજ્યયોગાન્પ્રજાપતે

તતઃ સ કવચં દિવ્યં શંખં ખઙ્ગં ચ ભાસ્વરમ્ ॥
દદૌ તસ્મૈ પ્રસન્નાત્મા સર્વશત્રુવિનાશનમ્

તદઙ્ગ ભસ્મનામૃશ્ય કૃપયા દીનવત્સલઃ ॥
સ દ્વાદશસહસ્રસ્ય ગજાનાં ચ બલં દદૌ

ઇતિ ભદ્રાયુષં સમ્યગનુશ્વાસ્ય સમાતૃકમ્॥
યયૌ સ્વૈરગતસ્તસ્યાં પૂજિતસ્ત્વૃષભઃ પ્રભુઃ

ભદ્રાયુરપિ રાજર્ષિર્જિત્વા રિપુગણાન્વિધે ॥
રાજ્યં ચકાર ધર્મેણ વિવાહ્ય કીર્ત્તિમાલિનીમ્

ઇત્થં પ્રભાવં ઋષભોઽવતારઃ શઙ્કરસ્ય મે ॥
સતાં ગતિર્દીનબન્ધુર્નવમઃ કથિતસ્તવ

ઋષભસ્ય ચરિત્રં હિ પરમં પાવનં મહત્ ॥
સ્વર્ગ્યં યશસ્યમાયુષ્યં શ્રોતવ્યં ચ પ્રયત્નતઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે તૃતીયાયાં શતરુદ્રસંહિતાયામૃષભચરિત્રવર્ણનં નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ