શિવ પુરાણ · અધ્યાય 3.5

॥ શિવ ઉવાચ ॥
દશમે દ્વાપરે વ્યાસસ્ત્રિધામા નામતો મુનિ ॥
હિમવચ્છિખરે રમ્યે ભૃગુતુંગે નગોત્તમે

તત્રાપિ મમ પુત્રાશ્ચ ભૃગ્વાદ્યાઃ શ્રુતિસંમિતાઃ ॥
બલબન્ધુર્નરામિત્રઃ કેતુશૃંગસ્તપોધનઃ

એકાદશે દ્વાપરે તુ વ્યાસશ્ચ ત્રિવૃતો યદા ॥
ગંગાદ્વારે કલૌ નામ્ના તપોઽહં ભવિતા તદા

લમ્બોદરશ્ચ લમ્બાક્ષઃ કેશલમ્વઃ પ્રલમ્બકઃ ॥
તત્રાપિ પુત્રાશ્ચત્વારો ભવિષ્યન્તિ દૃઢવ્રતાઃ

દ્વાદશે પરિવર્ત્તે તુ શતતેજાશ્ચ વેદકૃત્ ॥
તત્રાપ્યહં ભવિષ્યામિ દ્વાપરાન્તે કલાવિહ

હેમકંચુકમાસાદ્ય નામ્ના હ્યત્રિઃ પરિપ્લુતઃ ॥
વ્યાસસ્યૈવ સાહાય્યાર્થં નિવૃત્તિપથરોષણઃ

સર્વજ્ઞઃ સમબુદ્ધિશ્ચ સાધ્યઃ શર્વસુયોગિનઃ ॥
તત્રેતિ પુત્રાશ્ચત્વારો ભવિષ્યન્તિ મહામુને

ત્રયોદશે યુગે તસ્મિન્ધર્મો નારાયણઃ સદા ॥
વ્યાસસ્તદાહં ભવિતા બલિર્નામ મહામુનિઃ

બાલખિલ્યાશ્રમે ગંધમાદને પર્વતોત્તમે ॥
સુધામા કાશ્યપશ્ચૈવ વસિષ્ઠો વિરજાઃ શુભાઃ

યદા વ્યાસસ્તુ રક્ષાખ્યઃ પર્યાયે તુ ચતુર્દશે ॥
વંશ આઙ્ગિરસે તત્ર ભવિતાહં ચ ગૌતમઃ

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ કલૌ તદા ॥
અત્રિર્દવશદશ્ચૈવ શ્રવણોથ શ્રવિષ્કટઃ

વ્યાસઃ પઞ્ચદશે ત્રય્યારુણિર્વૈ દ્વાપરે યદા ॥
તદાહં ભવિતા વેદશિરા વેદશિરસ્તથા

મહાવીર્યં તદસ્ત્રં ચ વેદશીર્ષશ્ચ પર્વતઃ ॥
હિમવત્પૃષ્ઠમાસાદ્ય સરસ્વત્યાસ્તથોત્તરે

।
તત્રાપિ મમ ચત્વારો ભવિષ્યન્તિ સુતા દૃઢાઃ ॥
કુણિશ્ચ કુણિબાહુશ્ચ કુશરીરઃ કુનેત્રકઃ

વ્યાસો યુગે ષોડશે તુ યદા દેવો ભવિષ્યતિ ॥
તદા યોગપ્રદાનાય ગોકર્ણો ભવિતા હ્યહમ્

તત્રૈવ ચ સુપુણ્યં ચ ગોકર્ણં નામ તદ્વનમ્॥
તત્રાપિ યોગિનઃ પુત્ર ભવિષ્યંતિત્યમ્બુસંમિતાઃ

કાશ્યપોપ્યુશનાશ્ચૈવ ચ્યવનોઽથ બૃહસ્પતિઃ ॥
તેપિ તેનૈવ માર્ગેણ ગમિષ્યન્તિ શિવાલયમ્

પરિવર્ત્તે સપ્તદશે વ્યાસો દેવકૃતંજયઃ ॥
ગુહાવાસીતિ નામ્નાહં હિમવચ્છિખરે શુભે

મહાલયે મહોત્તુંગે શિવક્ષેત્રં હિમાલ યમ્ ॥
ઉતથ્યો વામદેવશ્ચ મહાયોગો મહાબલઃ

પરિવર્ત્તેઽષ્ટાદશે તુ યદા વ્યાસ ઋતંજયઃ ॥
શિખાણ્ડીનામતોહં તદ્ધિમવચ્છિખરે શુભે

સિદ્ધક્ષેત્રે મહાપુણ્યે શિખણ્ડી નામ પર્વતઃ ॥
શિખણ્ડિનો વનં વાપિ યત્ર સિદ્ધનિષેવિતમ્

વાચઃશ્રવા રુચીકશ્ચ સ્યાવાસ્યશ્ચ યતીશ્વરઃ ॥
એતે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ તત્રાપિ ચ તપોધનાઃ

એકોનવિંશે વ્યાસસ્તુ ભરદ્વાજો મહામુનિઃ ॥
તદાપ્યહં ભવિષ્યામિ જટી માલી ચ નામતઃ

હિમવચ્છિખરે તત્ર પુત્રા મેઽમ્બુધિસંહિતાઃ ॥
હિરણ્યનામા કૌશલ્યો લોકાક્ષી પ્રધિમિસ્તથા

પરિવર્ત્તે વિંશતિમે ભવિતા વ્યાસ ગૌતમઃ ॥
તત્રાટ્ટહાસનામાહમટ્ટહાસપ્રિયા નરાઃ

તત્રૈવ હિમવત્પૃષ્ઠે અટ્ટહાસો મહાગિરિઃ ॥
દેવમાનુષયક્ષેન્દ્રસિદ્ધચારણસેવિતઃ

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિ ષ્યન્તિ સુયોગિનઃ॥
સુમન્તુર્બબરિર્વિદ્વાન્ કબંધઃ કુશિકન્ધરઃ

એકવિંશે યુગે તસ્મિન્ વ્યાસો વાચઃશ્રવા યદા॥
તદાહં દારુકો નામ તસ્માદ્દારુવનં શુભમ્

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ સુયોગિનઃ ॥
પ્લક્ષો દાર્ભાયણિશ્ચૈવ કેતુમાન્ ગૌતમસ્તથા

દ્વાવિંશે પરિવર્તે તુ વ્યાસઃ શુષ્માયણો યદા ॥
તદાપ્યહં ભવિષ્યામિ વારાણસ્યાં મહામુનિઃ

નામ્ના વૈ લાંગલી ભીમો યત્ર દેવાઃ સવાસવાઃ ॥
દ્રક્ષ્યંતિ માં કલૌ તસ્મિન્ભવં ચૈવ હલાયુધમ્

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યંતિ સુધાર્મિકાઃ ॥
ભલ્લવી મધુપિંગશ્ચ શ્વેતકેતુસ્તથૈવ ચ

પરિવર્તે ત્રયોવિંશે તૃણબિન્દુર્યદા મુનિઃ ॥
શ્વેતો નામ તદાહં વૈ ગિરૌ કાલંજરે શુભે

તત્રાપિ મમ તે પુત્રા ભવિષ્યન્તિ તપસ્વિનઃ ॥
ઉશિકો બૃહદશ્વશ્ચ દેવલઃ કવિરેવ ચ

પરિવર્તે ચતુર્વિંશે વ્યાસો યક્ષો યદા વિભુઃ ॥
શૂલી નામ મહાયોગી તદ્યુગે નૈમિષે તદા

તત્રાપિ મમ તે શિષ્યા ભવિષ્યન્તિ તપસ્વિનઃ ॥
શાલિહોત્રોઽગ્નિવેશશ્ચ યુવનાશ્વઃ શરદ્વસુઃ

પંચવિંશે યદા વ્યાસઃ શક્તિર્નામ્ના ભવિષ્યતિ ॥
તદાપ્યહં મહાયોગી દણ્ડી મુણ્ડીશ્વરઃ પ્રભુઃ

તત્રાપિ મમ તે શિષ્યા ભવિષ્યન્તિ તપસ્વિનઃ ॥
છગલઃ કુણ્ડકર્ણશ્ચ કુમ્ભાણ્ડશ્ચ પ્રવાહકઃ

વ્યાસઃ પરાશરો યર્હિ ષડ્વિંશે ભવિતાપ્યહમ્ ॥
પુરં ભદ્રવટં પ્રાપ્ય સહિષ્ણુર્નામ નામતઃ

તત્રાપિ મમ તે શિષ્યા ભવિષ્યન્તિ તપસ્વિનઃ ॥
ઉલૂકો વિદ્યુતશ્ચૈવ શમ્બૂકો હ્યાશ્વલાયનઃ

સપ્તવિંશે યદા વ્યાસો જાતૂકર્ણ્યો ભવિષ્યતિ ॥
પ્રભાસતીર્થમાશ્રિત્ય સોમશર્મા તદાપ્યહમ્

તત્રાપિ મમ તે શિષ્યા ભવિષ્યંતિ તપસ્વિનઃ ॥
અક્ષપાદઃ કુમારશ્ચોલૂકો વત્સસ્તથૈવ ચ

અષ્ટાવિંશે દ્રાપરે તુ પરાશરસુતો હરિઃ॥
યદા વ્યાસો ભવિષ્યામિ નામ્ના દ્વૈપાયનઃ પ્રમુઃ

તદા ષષ્ઠેન ચાંશેન કૃષ્ણઃ પુરુષસત્તમઃ ॥
વસુદેવસુતઃ શ્રેષ્ઠો વાસુદેવો ભવિષ્યતિ

તદાપ્યહં ભવિષ્યામિ યોગાત્મા યોગમાયયા ॥
લોકવિસ્માપનાર્થાય બ્રહ્મચારિશરીરકઃ

શ્મશાને મૃતમુત્સૃજ્ય દૃષ્ટ્વા કાયમનામયમ્॥
બ્રાહ્મણાનાં હિતાર્થાય પ્રવિષ્ટો યોગમાયયા

દિવ્યાં મેરુગુહાં પુણ્યાં ત્વયા સાર્દ્ધં ચ વિષ્ણુના॥
ભવિષ્યામિ તદા બ્રહ્મઁલ્લકુલી નામનામતઃ

કાયાવતાર ઇત્યેવં સિદ્ધક્ષેત્રં પરં તદા॥
ભવિષ્યતિ સુવિખ્યાતં યાવદ્ભૂમિર્ધરિષ્યતિ

તત્રાપિ મમ તે શિષ્યા ભવિષ્યન્તિ તપસ્વિનઃ ॥
કુશિકશ્ચૈવ ગર્ગશ્ચ મિત્રઃ કૌરુષ્ય એવ ચ

યોગિનો બ્રાહ્મણા વેદપારગા ઊર્દ્ધ્વરેતસઃ ॥
પ્રાપ્ય માહેશ્વરં યોગં ગમિષ્યંતિ શિવં પુરમ્

વૈવસ્વતેઽન્તરે સમ્યક્ પ્રોક્તા હિ પરમાત્મના ॥
યોગેશ્વરાવતારાશ્ચ સર્વાવર્તેષુ સુવ્રતાઃ

વ્યાસાશ્ચૈવાષ્ટવિંશત્કા દ્વાપરેદ્વાપરે વિભો॥
યોગેશ્વરાવતારશ્ચ પ્રારંભે ચ કલૌ કલૌ

યોગેશ્વરાવતારાણાં યોગમાર્ગપ્રવર્દ્ધકાઃ ॥
મહાશૈવાશ્ચ ચત્વારઃ શિષ્યાઃ પ્રત્યેકમવ્યયા

એતે પાશુપતાઃ શિષ્યા ભસ્મોદ્ધૂલિતવિગ્રહાઃ ॥
રુદ્રાક્ષમાલાભરણાસ્ત્રિપુણ્ડ્રાંકિતમસ્તકાઃ

શિષ્યા ધર્મરતાઃ સર્વે વેદવેદાંગપારગાઃ ॥
લિંગાર્ચનરતા નિત્યં બાહ્યાભ્યન્તરતઃ સ્થિતાઃ

ભક્ત્યા મયિ ચ યોગેન ધ્યાનનિષ્ઠા જિતેન્દ્રિયાઃ ॥
સંખ્યયા દ્વાદશાધિક્ય શતં ચ ગણિતા બુધૈઃ

ઇત્યેતદ્વૈ મયા પ્રોક્તમવતારેષુ લક્ષણમ્ ॥
મન્વાદિકૃષ્ણપર્યન્તમષ્ટાવિંશદ્યુગક્રમાત્

તત્ર શ્રુતિસમૂહાનાં વિધાનં બ્રહ્મલક્ષણમ્ ॥
ભવિષ્યતિ તદા કલ્પે કૃષ્ણદ્વૈપાયનો યદા

ઇત્યેવમુક્ત્વા બ્રહ્માણમનુગૃહ્ય મહેશ્વરઃ ॥
પુનઃ સંપ્રેક્ષ્ય દેવેશસ્તત્રૈવાન્તરધીયત

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે તૃતીયાયાં શતરુદ્રસંહિતાયાં શિવાવતારોપાખ્યાન એકોનવિંશતિશિવાવતારવર્ણનં નામ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ

ઇતિ દ્વિચત્વારિંશાવતારાઃ