શિવ પુરાણ · અધ્યાય 3.38

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
અર્જુનોપિ તદા તત્ર દીપ્યમાનો વ્યદૃશ્યત ॥
મન્ત્રેણ શિવરૂપેણ તેજશ્ચાતુલમાવહત્

તે સર્વે ચાર્જુનન્દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવા નિશ્ચયં ગતાઃ ॥
જયોઽસ્માકં ધુવઞ્જાતન્તેજશ્ચ વિપુલં યતઃ

ઇદઙ્કાર્ય્યન્ત્વયા સાધ્યન્નાન્યેન ચ કદાચન ॥
વ્યાસસ્ય વચનાદ્ભાતિ સફલં કુરુ જીવિતમ્

ઇતિ પ્રોચ્યાર્જુનન્તે વૈ વિરહૌત્સુક્યકાતરાઃ ॥
અનિચ્છન્તોપિ તત્રૈવ પ્રેષયામાસુરાદરાત્

દ્રૌપદી દુઃખસંયુક્તા નેત્રાશ્રૂણિ નિરુધ્ય ચ ॥
પ્રેષયન્તી શુભં વાક્યન્તદોવાચ પતિવ્રતા

દ્રૌપદ્યુવાચ ॥
વ્યાસોપદિષ્ટં યદ્રાજંસ્ત્વયા કાર્યં પ્રયત્નતઃ ॥
શુભપ્રદોઽસ્તુ તે પન્થાશ્શંકરશ્શંકરોસ્તુ વૈ

તે સર્વે ચાવસંસ્તત્ર વિસૃજ્યાર્જુનમાદરાત્ ॥
અત્યન્તદુઃખમાપન્ના મિલિત્વા પઞ્ચ એવ ચ

સ્થિતાસ્તત્ર વદન્તિ સ્મ શ્રૂયતામૃષિસત્તમ॥
દુઃખેપિ પ્રિયસંગો વૈ ન દુઃખાય પ્રજાયતે

વિયોગે દ્વિગુણન્તસ્ય દુઃખમ્ભવતિ નિત્યશઃ ॥।
તત્ર ધૈર્ય્યધરસ્યાપિ કથન્ધૈર્ય્યમ્ભવેદિહ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
કુર્વતસ્ત્વેવ તદા દુઃખમ્પાણ્ડવેષુ મુનીશ્વરઃ ॥
કૃપાસિંધુશ્ચ સ વ્યાસ ઋષિવર્ય્યસ્સમાગત

તન્તદા પાણ્ડવાસ્તે વૈ નત્વા સમ્પૂજ્ય ચાદરાત્ ॥
દત્ત્વાસનં હિ દુઃખાઢ્યાઃ કરૌ બદ્ધ્વા વચોઽબ્રુવન્

પાણ્ડવા ઊચુઃ ॥
શ્રૂયતામૃષભશ્રેષ્ઠ દુઃખદગ્ધા વયમ્પ્રભો ॥
દર્શનન્તેઽદ્ય સમ્પ્રાપ્ય હ્યાનન્દં પ્રાપ્નુમો મુને

કિયત્કાલં વસાત્રૈવ દુઃખનાશાય નઃ પ્રભો ॥
દર્શનાત્તવ વિપ્રર્ષેસ્સર્વં દુઃખં વિલીયતે

નન્દીશ્વર ઉવાચ॥
ઇત્યુક્તસ્સ ઋષિશ્રેષ્ઠો ન્યવસત્તત્સુખાય વૈ ॥
કથાભિર્વિવિધાભિશ્ચ તદ્દુઃખં નોદયંસ્તદા

વાર્તાયાં ક્રિયમાણાયાન્તેન વ્યાસેન સન્મુને ॥
સુપ્રણમ્ય વિનીતાત્મા ધર્મરાજોઽબ્રવીદિદમ્

ધર્મરાજ ઉવાચ ॥
શૃણુ ત્વં હિ ઋષિશ્રેષ્ઠ દુઃખશાન્તિર્મતા મમ ॥
પૃચ્છામિ ત્વાં મહાપ્રાજ્ઞ કથનીયન્ત્વયા પ્રભો

ઈદૃશં ચૈવ દુઃખં ચ પુરા પ્રાપ્તશ્ચ કશ્ચન॥
વયમેવ પરં દુઃખં પ્રાપ્તા વૈ નૈવ કશ્ચન

વ્યાસ ઉવાચ ॥
રાજ્ઞસ્તુ નલનામ્નો વૈ નિષધાધિપતેઃ પુરા ॥
ભવદ્દુઃખાધિકં દુઃખં જાતન્તસ્ય મહાત્મનઃ

હરિશ્ચન્દ્રસ્ય નૃપતેર્જાતં દુઃખમ્મહત્તરમ્ ॥
અકથ્યન્તદ્વિશેષેણ પરશોકાવહન્તથા

દુઃખમ્તથૈવ વિજ્ઞેયં રામસ્યાપ્યથ પાણ્ડવ ॥
યચ્છ્રુત્વા સ્ત્રીનરાણાં ચ ભવેન્મોહો મહત્તરઃ

તસ્માદ્વર્ણયિતુન્નૈવ શક્યતે હિ મયા પુનઃ ॥
શરીરં દુઃખરાશિં ચ મત્વા ત્યાજ્યન્ત્વયાધુના

યેનેદઞ્ચ ધૃતન્તેન વ્યાપ્તમેવ ન સંશયઃ ॥
પ્રથમમ્માતૃગર્ભે વૈ જન્મ દુઃખસ્ય કારણમ્

કૌમારેઽપિ મહાદુઃખં બાલલીલાનુસારિ યત્ ॥
તતોપિ યૌવને કામાન્ભુન્જાનો દુઃખરૂપિણઃ

ગતાગતૈર્દિનાનાં હિ કાર્યભારૈરનેકશઃ ॥
આયુશ્ચ ક્ષીયતે નિત્યં ન જાનાતિ હ તત્પુનઃ

અન્તે ચ મરણં ચૈવ મહાદુઃખમતઃ પરમ્ ॥
નાનાનરકપીડાશ્ચ ભુજ્યંતેજ્ઞૈર્નરૈસ્સદા

તસ્માદિદમસત્યં ચ ત્વન્તુ સત્યં સમાચર ॥
યેનૈવ તુષ્યતે શમ્ભુસ્તથા કાર્યં નરેણ ચ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
એવં વિવિધવાર્તાભિઃ કાલનિર્યાપણન્તદા ॥
ચક્રુસ્તે ભ્રાતરઃ સર્વે મનોરથપથૈઃ પુનઃ

અર્જુનોપિ સ્વયં ગચ્છન્દુર્ગાદ્રિષુ દૃઢવ્રતઃ ॥
યક્ષં લબ્ધ્વા ચ તેનૈવ દસ્યૂન્નિઘ્નન્નનેકશઃ

મનસા હર્ષસંયુક્તો જગામાચલમુત્તમમ્ ॥
તત્ર ગત્વા ચ ગંગાયાસ્સમીપં સુન્દરં સ્થલમ્

અશોકકાનનં યત્ર તિષ્ઠતિ સ્વર્ગ ઉત્તમઃ ॥
તત્ર તસ્થૌ સ્વયં સ્નાત્વા નત્વા ચ ગુરુમુત્તમમ્

યથોપદિષ્ટં વેષાદિ તથા ચૈવાકરોત્સ્વયમ્ ॥
ઇન્દ્રિયાણ્યપકૃષ્યાદૌ મનસા સંસ્થિતોઽભવત્

પુનશ્ચ પાર્થિવં કૃત્વા સુન્દરં સમસૂત્રકમ્ ॥
તદગ્રે પ્રણિદધ્યૌ સ તેજોરાશિમનુત્તમમ્

ત્રિકાલં ચૈવ સુસ્નાતઃ પૂજનં વિવિધં તદા ॥
ચકારોપાસનન્તત્ર હરસ્ય ચ પુનઃ પુનઃ

તસ્યૈવ શિરસસ્તેજો નિસ્સૃતન્તચ્ચરાસ્તદા ॥
દૃષ્ટ્વા ભયં સમાપન્નાઃ પ્રવિષ્ટશ્ચ કદા હ્યયમ્

પુનસ્તે ચ વિચાર્યૈવં કથનીયં બિડૌજસે॥
ઇત્યુક્ત્વા તુ ગતાસ્તે વૈ શક્રસ્યાન્તિકમઞ્જસા

ચરા ઊચુઃ ॥
દેવો વાઽથ ઋષિશ્ચૈવ સૂર્યો વાથ વિભાવસુઃ ॥
તપશ્ચરતિ દેવેશ ન જાનીમો વને ચ તમ્

તસ્યૈવ તેજસા દગ્ધા આગતાસ્તવ સન્નિધૌ ॥
નિવેદિતઞ્ચરિત્રં તત્ક્રિયતામુચિતન્તુ યત્

નન્દીશ્વર ઉવાચ॥
ઇત્યુક્તસ્તૈશ્ચરૈસ્સર્વં જ્ઞાત્વા પુત્રચિકીર્ષિતમ્ ॥
સગોત્રપાન્વિસૃજ્યૈવ તત્ર ગન્તું મનો દધે

સ વૃદ્ધબ્રાહ્મણો ભૂત્વા બ્રહ્મચારી શચીપતિઃ ॥
જગામ તત્ર વિપ્રેન્દ્ર પરીક્ષાર્થં હિ તસ્ય વૈ

તમાગતન્તદા દૃષ્ટ્વાકાર્ષીત્પૂજાશ્ચ પાણ્ડવઃ॥
સ્થિતોગ્રે ચ સ્તુતિં કૃત્વા ક્વાયાતોસિ વદાધુના

ઇત્યુક્તસ્તેન દેવેશો ધૈર્ય્યાર્થન્તસ્ય પ્રીતિતઃ ॥
પરીક્ષાગર્વિતં વાક્યં પાણ્ડવન્તં તતોઽબ્રવીત્

બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥
નવે વયસિ વૈ તાત કિન્તપસ્યસિ સામ્પ્રતમ્ ॥
મુક્ત્યર્થં વા જયાર્થં કિં સર્વથૈતત્તપસ્તવ

નન્દીશ્વર ઉવાચ॥
ઇતિ પૃષ્ટસ્તદા તેન સર્વં સંવેદિતમ્પુનઃ ॥
તચ્છ્રુત્વા સ પુનર્વાક્યમુવાચ બ્રાહ્મણસ્તદા ॥૪૩।
બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥
યુક્તં ન ક્રિયતે વીર સુખં પ્રાપ્તું ચ યત્તપઃ ॥
ક્ષાત્રધર્મેણ ક્રિયતે મુક્ત્યર્થં કુરુસત્તમ

ઇન્દ્રસ્તુ સુખદાતા વૈ મુક્તિદાતા ભવેન્ન હિ ॥
તસ્માત્ત્વં સર્વથા શ્રેષ્ઠ કર્તુમર્હસિ સત્તપઃ॥
નન્દીશ્વર ઉવાચ॥
ઇદન્તદ્વચનં શ્રુત્વા ક્રોધં ચક્રેઽર્જુનસ્તદા॥
પ્રત્યુવાચ વિનીતાત્મા તદનાદૃત્ય સુવ્રતઃ।૪૬॥
અર્જુન ઉવાચ ॥
રાજ્યાર્થં ન ચ મુક્ત્યર્થ કિમર્થં ભાષસે ત્વિદમ્ ॥
વ્યાસસ્ય વચનેનૈવ ક્રિયતે તપ ઈદૃશમ્

ઇતો ગચ્છ બ્રહ્મચારિન્મા પાતયિતુમિચ્છસિ ॥
પ્રયોજનં કિમત્રાસ્તિ તવ વૈ બ્રહ્મચારિણઃ

નન્દીશ્વર ઉવાચ॥
ઇત્યુક્તઃ સ પ્રસન્નોભૂત્સુન્દરં રૂપમદ્ભુતમ્ ॥
સ્વોપસ્કરણસંયુક્તં દર્શયામાસ વૈ નિજમ્

શક્રરૂપન્તદા દૃષ્ટ્વા લજ્જિતશ્ચાર્જુનસ્તદા॥
સ ઇન્દ્રસ્તં સમાશ્વાસ્ય પુનરેવ વચોબ્રવીત્

ઇંદ્ર ઉવાચ ॥
વરં વૃણીષ્વ હે તાત ધનંજય મહામતે ॥
યદિચ્છસિ મનોભીષ્ટન્નાદેયં વિદ્યતે તવ

તચ્છ્રુત્વા શક્રવચનમ્પ્રત્યુવાચાર્જુનસ્તદા ॥
વિજયન્દેહિ મે તાત શત્રુક્લિષ્ટસ્ય સર્વથા

શક્ર ઉવાચ ॥
બલિષ્ઠાશ્શત્રવસ્તે ચ દુર્યોધનપુરઃસરાઃ ॥
દ્રોણો ભીમશ્ચ કર્ણશ્ચ સર્વે તે દુર્જયા ધુવમ્

અશ્વત્થામા દ્રોણપુત્રો રૌદ્રોંશો દુર્જયોઽતિ સઃ ॥
મયા સાધ્યા ભવેયુસ્તે સર્વથા સ્વહિતં શૃણુ

એતદ્વીર જપં કર્તું ન શક્તઃ કશ્ચનાધુના ॥
વર્તતે હિ શિવોવર્યસ્તસ્માચ્છમ્ભોર્જયોઽ ધુના

શંકરઃ સર્વલોકેશશ્ચરાચરપતિઃ સ્વરાટ્ ॥
સર્વં કર્તું સમર્થોસ્તિ ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદઃ

અહં મન્યે ચ બ્રહ્માદ્યા વિષ્ણુઃ સર્વવરપ્રદઃ ॥
અન્યે જિગીષવો યે ચ તે સર્વે શિવપૂજકાઃ

અદ્યપ્રભૃતિ તન્મન્ત્રં હિત્વા ભક્ત્યા શિવં ભજ ॥
પાર્થિવેન વિધાનેન ધ્યાનેનૈવ શિવસ્ય ચ

ઉપચારૈરનેકૈશ્ચ સર્વભાવેન ભારત ॥
સિદ્ધિઃ સ્યાદચલા તેદ્ય નાત્ર કાર્યા વિચારણા

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ચ ચરાન્સર્વાન્સમાહૂયાબ્રવીદિદમ્ ॥
સાવધાનેન વૈ સ્થેયમેતત્સંરક્ષણે સદા

પ્રબોધ્ય સ્વચરાનિન્દ્રોઽર્જુનસંરક્ષણાદિકમ્ ॥
વાત્સલ્યપૂર્ણહૃદયઃ પુનરૂચે કપિધ્વજમ્

ઇન્દ્ર ઉવાચ॥
રાજ્યં ત્વયા પ્રમાદાદ્વૈ ન કર્તવ્યં કદાચન ॥
શ્રેયસે ભદ્ર વિદ્યેયં ભવેત્તવ પરન્તપ

ધૈર્યં ધાર્ય સાધકેન સર્વથા રક્ષકઃ શિવઃ॥
સંપત્તીશ્ચ ફલન્તુલ્યં દાસ્યતે નાત્ર સંશયઃ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇતિ દત્ત્વા વરન્તસ્ય ભારતસ્ય સુરેશ્વરઃ ॥
સ્મરઞ્છિવપદામ્ભોજઞ્જગામ ભવનં સ્વકમ્

અર્જુનોપિ મહાવીરસ્સુપ્રણમ્ય સુરેશ્વરમ્ ॥
તપસ્તેપે સંયતાત્મા શિવમુદ્દિશ્ય તદ્વિધમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે તૃતીયાયાં શતરુદ્રસંહિતાયાં કિરાતાવતારવર્ણનપ્રસંગેઽર્જુનતપોવર્ણનં નામાષ્ટત્રિંશોઽધ્યાયઃ