શિવ પુરાણ · અધ્યાય 3.37

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
શૃણુ પ્રાજ્ઞ કિરાતાખ્યમવતારમ્પિનાકિનઃ ॥
મૂકં ચ હતવાન્પ્રીતો યોઽર્જુનાય વરન્દદૌ

સુયોધનજિતાસ્તે વૈ પાણ્ડવાઃ પ્રવરાશ્ચ તે॥
દ્રૌપદ્યા ચ તયા સાધ્વ્યા દ્વૈતાખ્યં વનમાયયુઃ

તત્રૈવ સૂર્ય્યદત્તાં વૈ સ્થાલીં ચાશ્રિત્ય તે તદા ॥
કાલં ચ વાહયામાસુસ્સુખેન કિલ પાણ્ડવાઃ

છલાર્થં પ્રેરિતસ્તેન દુર્વાસા મુનિપુઙ્ગવઃ ॥
સુયોધનેન વિપ્રેન્દ્ર પાણ્ડવાન્તિકમાદરાત્

છાત્રૈઃ સ્વૈર્વાયુતૈસ્સાર્દ્ધં યયાચે તત્ર તાન્મુદા ॥
ભોજ્યં ચિત્તેપ્સિતં વૈ સ તેભ્યશ્ચૈવ સમાગતઃ

સ્વીકૃત્ય પાણ્ડવૈસ્તૈસ્તૈઃ સ્નાનાર્થં પ્રેષિતાસ્તદા ॥
દુર્વાસઃપ્રમુખાશ્ચૈવ મુનયશ્ચ તપસ્વિનઃ

અથ તે પાણ્ડવાઃ સર્વે અન્નાભાવાન્મુનીશ્વર ॥
દુઃખિતાશ્ચ તદા પ્રાણાંસ્ત્યક્તું ચિત્તે સમાદધુઃ

દ્રૌપદ્યા ચ સ્મૃતઃ કૃષ્ણ આગતસ્તત્ક્ષણાદપિ ॥
શાકં ચ ભક્ષયિત્વા તુ તેષાં તૃપ્તિં સમાદધત્

દુર્વાસાશ્ચ તદા શિષ્યાંસ્તૃપ્તાઞ્જ્ઞાત્વા યયૌ પુનઃ ॥
પાણ્ડવાઃ કૃચ્છ્રનિર્મુક્તાઃ કૃષ્ણસ્ય કૃપયા તદા

અથ તે પાણ્ડવાઃ કૃષ્ણં પપ્રચ્છુઃ કિમ્ભવિષ્યતિ ॥
બલવાઞ્છત્રુરુત્પન્નઃ કિં કાર્ય્યન્તદ્વદ પ્રભો

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇતિ પૃષ્ઠસ્તદા તૈસ્તુ શ્રીકૃષ્ણઃ પાણ્ડવૈર્મુને ॥
સ્મૃત્વા શિવપદામ્ભોજૌ પાણ્ડવાનિદમબ્રવીત્

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥
શ્રૂયતાં પાણ્ડવાઃ શ્રેષ્ઠાઃ શ્રુત્વા કર્તવ્યમેવ હિ ॥
મદ્વૃત્તાન્તં વિશેષેણ શિવસેવાસમન્વિતમ્

દ્વારકાં ચ મયા ગત્વા શત્રૂણાં વિજિગીષયા॥
વિચાર્ય્ય ચોપદેશાંશ્ચ ઉપમન્યોર્મહાત્મનઃ

મયા હ્યારાધિતઃ શમ્ભુઃ પ્રસન્નઃ પરમેશ્વરઃ ॥
બટુકે પર્વતશ્રેષ્ઠે સપ્તમાસં સુસેવિતઃ

ઇષ્ટાન્કામાનદાન્મહ્યં વિશ્વેશશ્ચ સ્વયં સ્થિતઃ ॥
તત્પ્રભાવાન્મયા સર્વસામર્થ્યં લબ્ધમુત્તમમ્

ઇદાનીં સેવ્યતે દેવો ભુક્તિમુક્તિ ફલપ્રદઃ ॥
યૂયં સેવત તં શમ્ભુમપિ સર્વસુખાવહમ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વાન્તર્દધે કૃષ્ણ આશ્વાસ્યાથ ચ પાણ્ડવાન્ ॥
દ્વારકામગમચ્છીઘ્રં સ્મરચ્છિવપદામ્બુજમ્

પાણ્ડવા અથ ભિલ્લં ચ પ્રેષયામાસુરોજસા ॥
ગુણાનાં ચ પરીક્ષાર્થં તસ્ય દુર્યોધનસ્ય ચ

સોપિ સર્વં ચ તત્રત્યન્દુર્યોધનગુણોદયમ્ ॥
સમીચીનં ચ તજ્જ્ઞાત્વાપુનઃ પ્રાપ પ્રભૂન્પ્રતિ

તદુક્તન્તે નિશમ્યૈવં દુખમ્પ્રાપુર્મુનીશ્વર ॥
પરસ્પરં સમૂચુસ્તે પાણ્ડવા અતિદુઃખિતાઃ

કિઙ્કર્તવ્યં ક્વ ગન્તવ્યમસ્માભિરધુના યુધિ॥
સમર્થા અપિ વૈ સર્વે સત્યપાશેન યન્ત્રિતાઃ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
એતસ્મિન્સમયે વ્યાસો ભસ્મભૂષિતમસ્તકઃ ॥
રુદ્રાક્ષાભરણશ્ચાયાજ્જટાજૂટવિભૂષિતઃ

પઞ્ચાક્ષરં જપન્મંત્રં શિવપ્રેમસમાકુલઃ ॥
તેજસાં ચ સ્વયંરાશિસ્સાક્ષાદ્ધર્મ ઇવાપરઃ

તન્દૃષ્ટ્વા તે તદા પ્રીતા ઉત્થાય પુરતઃ સ્થિતાઃ ॥
દત્ત્વાસનં તદા તસ્મૈ કુશાજિનસુશોભિતમ્

તત્રોપવિષ્ટં તં વ્યાસં પૂજયન્તિ સ્મ હર્ષિતાઃ॥
સ્તુતિં ચ વિવિધાં કૃત્વા ધન્યાઃ સ્મ ઇતિ વાદિનઃ

તપશ્ચૈવ સુસન્તપ્તં દાનાનિ વિવિધાનિ ચ ॥
તત્સર્વં સફલં જાતં તૃપ્તાસ્તે દર્શનાત્પ્રભો

દુઃખં ચ દૂરતો જાતન્દર્શનાત્તે પિતામહ ॥
દુષ્ટૈશ્ચૈવ મહાદુઃખં દત્તં નઃ ક્રૂરકર્મભિઃ

શ્રીમતાન્દર્શને જાતે દુઃખં ચૈવ ગમિષ્યતિ ॥
કદાચિન્ન ગતં તત્ર નિશ્ચયોયં વિચારિતઃ

મહતામાશ્રમે પ્રાપ્તે સમર્થે સર્વકર્મણિ ॥
યદિ દુઃખં ન ગચ્છેતુ દૈવમેવાત્ર કારણમ્

નિશ્ચયેનૈવ ગચ્છેતુ દારિદ્યં દુઃખકારણમ્ ॥
મહતાં ચ સ્વભાવોયં કલ્પવૃક્ષસમો મતઃ

તદ્ગુણાનેવ ગણયેન્મહતો વસ્તુમાત્રતઃ ॥
આશ્રયસ્ય વશાદેવ પુંસો વૈ જાયતે પ્રભો

લઘુત્વં ચ મહત્ત્વં ચ નાત્ર કાર્ય્યા વિચારણા ॥
ઉત્તમાનાં સ્વભાવોયં યદ્દીનપ્રતિપાલનમ્

રંકસ્ય લક્ષણં લોકે હ્યતિશ્રેયસ્કરં મતમ્ ॥
પુરોઽસ્ય પરયત્નો વૈ સુજનાનાં ચ સેવનમ્

અતઃ પરં ચ ભાગ્યં વૈ દોષશ્ચૈવ ન દીયતામ્ ॥
એતસ્માત્કારણાત્સ્વામિંસ્ત્વયિ દૃષ્ટો શુભન્તદા

ત્વદાગમનમાત્રેણ સન્તુષ્ટાનિ મનાંસિ નઃ ॥
દિશોપદેશં યેનાશુ દુઃખં નષ્ટમ્ભવેચ્ચ નઃ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યેતદ્વચનં શ્રુત્વા પાણ્ડવાનાં મહામુનિઃ ॥
પ્રસન્નમાનસો ભૂત્વા વ્યાસશ્ચૈવાબ્રવીદિદમ્

હે પાણ્ડવાશ્ચ યૂયં વૈ ન કષ્ટં કર્તુમર્હથ ॥
ધન્યાઃ સ્થ કૃતકૃત્યાઃ સ્થ સત્યં નૈવ વિલોપિતમ્

સુજનાનાં સ્વભાવોયં પ્રાણાન્તેઽપિ સુશોભનઃ ॥
ધર્મં ત્યજન્તિ નૈવાત્ર સત્યં સફલભાજનમ્

અસ્માકં ચૈવ યૂયં ચ તે ચાપિ સમતાઙ્ગતાઃ ॥
તથાપિ પક્ષપાતો વૈ ધર્મિષ્ઠાનાં મતો બુધૈઃ

ધૃતરાષ્ટ્રેન દુષ્ટેન પ્રથમં ચ હ્યચક્ષુષા ॥
ધર્મસ્ત્યક્તઃ સ્વયં લોભાદ્યુષ્માકં રાજ્યમાહૃતમ્

તસ્ય યૂયં ચ તે ચાપિ પુત્રા એવ ન સંશયઃ॥
પિતર્ય્યુપરતે બાલા અનુકંપ્યા મહાત્મનઃ

પશ્ચાત્પુત્રશ્ચ તેનૈવ વારિતો ન કદાચન ॥
અનર્થો નૈવ જાયેત યચ્ચૈવં ચ કૃતન્તદા

અતઃ પરં ચ યજ્જાતં તજ્જાતં નાન્યથાભવેત્ ॥
અયન્દુષ્ટો ભવન્તશ્ચ ધર્મિષ્ઠાઃ સત્યવાદિનઃ

તસ્માદન્તે ચ તસ્યૈવાશુભં હિ ભવિતા ધુવમ્ ॥
યચ્ચૈવ વાપિતં બીજં તત્પ્રરોહો ભવેદિહ

તસ્માદ્દુઃખં ન કર્તવ્યં ભવદ્ભિઃ સર્વથા ધ્રુવમ્ ॥
ભવિષ્યતિ શુભં વો હિ નાત્ર કાર્ય્યા વિચારણા

॥ નન્દીશ્વર ઉવાચ॥
ઇત્યુક્ત્વા પાણ્ડવાઃ સર્વે તેન વ્યાસેન પ્રીણિતાઃ॥
યુધિષ્ઠિરમુખાસ્તે ચ પુનરેવાબ્રુવન્વચઃ

પાણ્ડવા ઊચુઃ ॥
સત્યમુક્તન્ત્વયા નાથ દુષ્ટૈર્દુઃખં નિરંતરમ્ ॥
દુષ્ટાત્મભિર્વને ચાપિ દીયતે હિ મુહુર્મુહુઃ

તન્નાશયાશુભમ્મેદ્ય કિંચિદ્દેયં શુભં વિભો ॥
કૃષ્ણેન કથિતં પૂર્વમારાધ્યશ્શઙ્કરસ્સદા

પ્રમાદશ્ચ કૃતોઽસ્માભિસ્તદ્વચશ્શિથિલીકૃતમ્॥
સ દેવમાર્ગસ્તુ પુનરિદાનીમુપદિશ્યતામ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ॥
ઇત્યેતદ્વચનં શ્રુત્વા વ્યાસો હર્ષસમન્વિતઃ ॥
ઉવાચ પાણ્ડવાન્પ્રીત્યા સ્મૃત્વા શિવપદાંબુજમ્

વ્યાસ ઉવાચ ॥
શ્રૂયતાં વચનં મેદ્ય પાંડવા ધર્મબુદ્ધયઃ ॥
સત્યમુક્તં તુ કૃષ્ણેન મયા સંસેવ્યતે શિવઃ

ભવદ્ભિઃ સેવ્યતાં પ્રીત્યા સુખં સ્યાદતુલં સદા ॥
સર્વદુઃખં ભવત્યેવ શિવાઽસેવાત એવ હિ

॥ નંદીશ્વર ઉવાચ ॥
અથ પંચસુ તેષ્વેવ વિચાર્ય્ય શિવપૂજને ॥
અર્જુનં યોગ્યમુચ્ચાર્ય વ્યાસો મુનિવરસ્તથા

તપઃસ્થાનં વિચાર્ય્યૈવં તતસ્સ મુનિસત્તમઃ ॥
પાણ્ડવાન્ધર્મસન્નિષ્ઠાન્પુનરેવાબ્રવીદિદમ્

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥
શ્રૂયતામ્પાણ્ડવાસ્સર્વે કથયામિ હિતં સદા ॥
શિવં સર્વં પરં દૃષ્ટ્વા પરં બ્રહ્મ સતાઙ્ગતિમ્

બ્રહ્માદિત્રિપરાર્દ્ધાન્તં યત્કિંચિદ્દૃશ્યતે જગત્ ॥
તત્સર્વં શિવરૂપં ચ પૂજ્યન્ધ્યેયં ચ તત્પુનઃ

સર્વેષાં ચૈવ સેષ્યોસૌ શઙ્કરસ્સર્વદુઃખહા ॥
શિવઃ સ્વલ્પેન કાલેન સંપ્રસીદતિ ભક્તિતઃ

સુપ્રસન્નો મહેશો હિ ભક્તેભ્યઃ સકલપ્રદઃ ॥
ભુક્તિં મુક્તિમિહામુત્ર યચ્છતીતિ સુનિશ્ચિતમ્

તસ્માત્સેવ્યસ્સદા શભ્ભુર્ભુક્તિમુક્તિફલેપ્સુભિઃ ॥
પુરુષશ્શઙ્કરઃ સાક્ષાદ્દુષ્ટહન્તા સતાંગતિઃ

પરન્તુ પ્રથમં શક્રવિદ્યાં દૃઢમના જપેત્ ॥
ક્ષત્રિયસ્ય પરાખ્યસ્ય ચેદમેવ સમાહિતમ્

અતોર્જુનશ્ચ પ્રથમં શક્રવિદ્યાં જપેદ્દૃઢઃ ॥
કરિષ્યતિ પરીક્ષામ્પ્રાક્ સંતુષ્ટસ્તદ્ભવિષ્યતિ

સુપ્રસન્નશ્ચ વિઘ્નાનિ સંહરિષ્યતિ સર્વદા ॥
પુનશ્ચૈવં શિવસ્યૈવ વરં મન્ત્રં પ્રદાસ્યતિ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વાર્જુનમાહૂયોપેન્દ્રવિદ્યામુપાદિશત્ ॥
સ્નાત્વા ચ પ્રાઙ્મુખો ભૂત્વા જગ્રાહાર્જુન ઉગ્રધીઃ

પાર્થિવસ્ય વિધાનં ચ તસ્મૈ મુનિવરો દદૌ ॥
પ્રત્યુવાચ ચ તં વ્યાસો ધનંજયમુદારધીઃ

વ્યાસ ઉવાચ ॥
ઇતો ગચ્છાધુના પાર્થ ઇન્દ્રકીલે સુશોભને ॥
જાહ્નવ્યાશ્ચ સમીપે વૈ સ્થિત્વા સમ્યક્ તપઃ કુરુ

અદૃશ્યા ચૈવ વિદ્યા સ્યાત્સદા તે હિતકારિણી ॥
ઇત્યાશિષન્દદૌ તસ્મૈ તતઃ પ્રોવાચ તાન્મુનિઃ

ધર્મ્મમાસ્થાય સર્વં વૈ તિષ્ઠન્તુ નૃપસત્તમાઃ ॥
સિદ્ધિઃ સ્યાત્સર્વથા શ્રેષ્ઠા નાત્ર કાર્યા વિચારણા

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇતિ દત્ત્વાશિષન્તેભ્યઃ પાણ્ડવેભ્યો મુનીશ્વરઃ ॥
સ્મૃત્વા શિવપદામ્ભોજં વ્યાસશ્ચાન્તર્દધે ક્ષણાત્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે તૃતીયાયાં શતરુદ્રસંહિતાયાં કિરાતાવતારવર્ણનપ્રસંગેઽર્જુનાય વ્યાસોપદેશવર્ણનં નામ સપ્તત્રિંશોઽધ્યાયઃ