શિવ પુરાણ · અધ્યાય 3.32

શૃણુ તાત પ્રવક્ષ્યામિ શિવસ્ય પરમાત્મનઃ॥
સુરેશ્વરાવતારસ્તે ધૌમ્યાગ્રજ હિતાવહમ્

વ્યાઘ્રપાદસુતો ધીમાનુપમન્યુસ્સતામ્પ્રિયઃ ॥
જન્માન્તરેણ સંસિદ્ધઃ પ્રાપ્તો મુનિકુમારતામ્

ઉવાસ માતુલગૃહે સ માત્રા શિશુરે વ હિ ॥
ઉપમન્યુર્વ્યાઘ્રપાદિસ્સ્યાદ્દરિદ્રશ્ચ દૈવતઃ

કદાચિત્ક્ષીરમત્યલ્પમ્પીતવાન્માતુલાશ્રમે॥
યયાચે માતરમ્પ્રીત્યા બહુશો દુગ્ધ લાલસઃ

તચ્છ્રુત્વા પુત્રવચનં તન્માતા ચ તપસ્વિની॥
સાંતઃ પ્રવિશ્યાથ તદા શુભોપાયમરીરચત્

ઉઞ્છવૃત્ત્યર્જિતાન્બીજાન્પિષ્ટ્વાલોડ્ય જલેન તાન્ ॥
ઉપલાલ્ય સુતન્તસ્મૈ સા દદૌ કૃત્રિમમ્પયઃ

પીત્વા ચ કૃત્રિમં દુગ્ધં માત્રા દત્તં સ બાલકઃ ॥
નૈતત્ક્ષીરમિતિ પ્રાહ માતરં ચારુદત્પુનઃ

શ્રુત્વા સુતસ્ય રુદિતં પ્રાહ સા દુઃખિતા સુતમ॥
સંમાર્જ્ય નેત્રે પુત્રસ્ય કરાભ્યાં કમલાકૃતિઃ

માતોવાચ॥ક્ષીરમત્ર કુતોઽસ્માકં વને નિવસતાં સદા॥
પ્રસાદેન વિના શમ્ભોઃ પયઃ પ્રાપ્તિર્ભવેન્નહિ

પૂર્વજન્મનિ યત્કૃત્યં શિવમુ દ્દિશ્ય હે સુત॥
તદેવ લભ્યતે નૂનન્નાત્ર કાર્યા વિચારણા॥
ઇતિ માતૃવચશ્શ્રુન્વા વ્યાઘ્રપાદિસ્સ બાલકઃ॥3.32.૧૦।
પ્રત્યુવાચ વિશોકાત્મા માતરં માતૃવત્સલઃ

શોકેનાલમિમં માતઃ શંભુર્યદ્યસ્તિ શઙ્કરઃ॥
ત્યજ શોકં મહાભાગે સર્વં ભદ્રમ્ભવિષ્યતિ

શૃણુ માતર્વચો મેઽયમહાદેવોઽસ્તિ ચેત્ક્વચિત્॥
ચિરાદ્વા હ્યચિરાદ્વાપિ ક્ષીરોદં સાધયામ્યહમ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ॥
ઇત્યુક્ત્વા સ શિશુઃ પ્રીત્યા શિવં મેઽસ્ત્વિત્યુદીર્ય્ય ચ ॥
વિસૃજ્ય તાં સુપ્રણમ્ય તપઃ કર્ત્તું પ્રચક્રમે।૧૪॥
હિમવત્પર્વતગતઃ વાયુભક્ષસ્સમાહિતઃ ॥
અષ્ટેષ્ટકાભિઃ પ્રાસાદં કૃત્વા લિંગં ચ મૃન્મયમ્

તત્રાવાહ્ય શિવં સામ્બં ભક્ત્યા પઞ્ચાક્ષરેણ હ ॥
પત્રપુષ્પાદિભિર્વન્યૈસ્સમાનર્ચ શિશુઃ સ વૈ

ધ્યાત્વા શિવં ચ તં સામ્બં જપન્પઞ્ચાક્ષરમ્મનુમ્ ॥
સમભ્યર્ચ્ય ચિરં કાલં ચચાર પરમન્તપઃ

તપસા તસ્ય બાલસ્ય હ્યુપમન્યોર્મહાત્મનઃ ॥
ચરાચરં ચ ભુવનં પ્રદીપિતમભૂન્મુને

એતસ્મિન્નન્તરે શંભુર્વિષ્ણ્વાદ્યૈઃ પ્રાર્થિતઃ પ્રભુઃ ॥
પરીક્ષિતું ચ તદ્ભક્તિં શક્રરૂપોઽભવત્તદા

શિવા શચીસ્વરૂપાભૂદ્ગણાઃ સર્વેઽભવન્સુરાઃ॥
ઐરાવતગજો નન્દી સર્વમેવ ચ તન્મયમ્

।
તતઃ સામ્બઃ શિવઃ શક્રસ્વરૂપસ્સગણો દ્રુતમ્॥
જગામાનુગ્રહં કર્તુમુપમન્યોસ્તદાશ્રમમ્ ॥
પરીક્ષિતું ચ તદ્ભક્તિં શક્રરૂપધરો હરઃ ॥
પ્રાહ ગંભીરયા વાચા બાલકન્તં મુનીશ્વર

સુરેશ્વર ઉવાચ॥
તુષ્ટોઽસ્મિ તે વરં બ્રૂહિ તપસાનેન સુવ્રત ॥
દદામિ ચેચ્છિતાન્કામાન્સર્વાન્નાત્રાસ્તિ સંશયઃ

એવમુક્તઃ સ વૈ તેન શક્રરૂપેણ શમ્ભુના ॥
વરયામિ શિવે ભક્તિમિત્યુવાચ કૃતાઞ્જલિ

તન્નિશમ્ય હરિઃ પ્રાહ માં ન જાનાસિ લેખપમ્ ॥
ત્રૈલોક્યાધિપતિં શક્રં સર્વદેવનમસ્કૃતમ્

મદ્ભક્તો ભવ વિપ્રર્ષે મામેવાર્ચય સર્વદા ॥
દદામિ સર્વં ભદ્રન્તે ત્યજ રુદ્રં ચ નિર્ગુણમ્

રુદ્રેણ નિર્ગુણેનાલં કિન્તે કાર્યં ભવિષ્યતિ ॥
દેવજાતિબહિર્ભૂતો યઃ પિશાચત્વમાગતઃ

નન્દીશ્વર ઉવાચ॥
તચ્છ્રુત્વા સ મુનેઃ પુત્રો જપન્પઞ્ચાક્ષરમ્મનુમ્ ॥
મન્યમાનો ધર્મવિઘ્નમ્પ્રાહ તં કર્તુમાગતમ્

ઉપમન્યુરુવાચ ॥
ત્વયૈવં કથિતં સર્વં ભવનિન્દા રતેન વૈઃ॥
પ્રસંગાદ્દેવદેવસ્ય નિર્ગુણત્વં પિશાચતા

ત્વં ન જાનાસિ વૈ રુદ્રં સર્વદેવેશ્વરેશ્વરમ્ ॥
બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાનાં જનકમ્પ્રકૃતેઃ પરમ્

સદસદ્વ્યક્તમવ્યક્તં યમાહુર્બ્રહ્મવાદિનઃ ॥
નિત્યમેકમનેકં ચ વરં તસ્માદ્વૃણોમ્યહમ્

હેતુવાદવિનિર્મુક્તં સાંખ્યયોગાર્થદમ્પરમ્॥
યમુશન્તિ હિ તત્ત્વજ્ઞા વરન્તસ્માદ્વૃણોમ્યહમ્

નાસ્તિ શમ્ભોઃ પરન્તત્ત્વં સર્વકારણકારણાત્॥
બ્રહ્મવિષ્ણ્વાદિ દેવાનાં શ્રેષ્ઠાદ્ગણપરાદ્વિભોઃ

નાહં વૃણે વરં ત્વત્તો ન વિષ્ણોર્બ્રહ્મણોઽપિ વા ॥
નાન્યસ્માદમરાદ્વાપિ શઙ્કરો વરદોઽસ્તુ મે।૩૪॥
બહુનાત્ર કિમુક્તેન વચ્મિ તત્ત્વં મતં સ્વકમ્ ॥
ન પ્રાર્થયે પશુપતેરન્યં દેવાદિકં સ્ફુટમ્

।
મદ્ભાવં શૃણુ ગોત્રારે મયાદ્યાનુમિતન્ત્વિદમ્ ॥
ભવાન્તરે કૃતં પાપં શ્રુતા નિન્દા ભવસ્ય ચેત્

શ્રુત્વા નિન્દામ્ભવસ્યાથ તત્ક્ષણાદેવ સંત્યજેત્ ॥
સ્વદેહં તન્નિહત્યાશુ શિવલોકં સ ગચ્છતિ

આસ્તાં તાવન્મમેચ્છેયં ક્ષીરમ્પ્રતિ સુરાધમ ॥
નિહત્ય ત્વાં શિવાસ્ત્રેણ ત્યજામ્યેતત્કલેવરમ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
એવમુક્ત્વોપમન્યુસ્તં મર્તું વ્યવસિતઃ સ્વયમ્ ॥
ક્ષીરે વાચ્છામપિ ત્યક્ત્વા નિહન્તું શક્રમુદ્યતઃ

ભસ્માદાય તદાધારાદઘોસ્ત્રાભિમન્ત્રિતમ્ ॥
વિસૃજ્ય શક્રમુદ્દિશ્ય નનાદ સ મુનિસ્તદા

સ્મૃત્વા સ્વેષ્ટપદદ્વન્દ્વં સ્વદેહં દગ્ધુમુદ્યતઃ ॥
આગ્નેયીં ધારણાં બિભ્રદુપમન્યુરવસ્થિતઃ

એવં વ્યવસિતે વિપ્રે ભગવાઞ્છક્રરૂપવાન્ ॥
વારયામાસ સૌમ્યેન ધારણાન્તસ્ય યોગિનઃ

તદ્વિસૃષ્ટમઘોરાસ્ત્રં નન્દીશ્વરનિયો ગતઃ ॥
જગૃહે મન્યતઃ ક્ષિપ્તં નન્દી શંકરવલ્લભમ્

સ્વરૂપમેવ ભગવાનાસ્થાય પરમેશ્વરઃ ॥
દર્શયામાસ વિપ્રાય બાલેન્દુ કૃતશેખરમ્

ક્ષીરાર્ણવસહસ્ર્ં ચ દધ્યાદેવરર્ણવન્તથા ॥
ભક્ષ્યભોજ્યાર્ણવન્તસ્મૈ દર્શયામાસ સ પ્રભુઃ

એવં સ દદૃશે શમ્ભુદેવ્યા સાર્દ્ધં વૃષોપરિ॥
ગણેશ્વરૈસ્ત્રિશૂલાદ્યૈર્દિવ્યાસ્ત્રૈરપિ સંવૃતઃ

દિવિ દુન્દુભયો નેદુ પુષ્પવૃષ્ટિઃ પપાત હ ॥
વિષ્ણુબ્રહ્મેન્દ્રપ્રમુખૈર્દેવૈશ્છન્ના દિશો દશ

અથોપમન્યુરાનન્દસમુદ્રોર્મિભિરાવૃતઃ ॥
પપાત દણ્ડવદ્ભૂમૌ ભક્તિનમ્રેણ ચેતસા

એતસ્મિન્સમયે તત્ર સસ્મિતો ભગવાન્ભવઃ ॥
એહ્યેહીતિ સમાહૂય મૂર્ધ્ન્યાઘ્રાય દદૌ વરાન્

શિવ ઉવાચ ॥
વત્સોપમન્યો તુષ્ટોઽસ્મિ ત્વદાચરણતો વરાત્ ॥
દૃઢભક્તોઽસિ વિપ્રર્ષે મયા જિજ્ઞાસિતોઽધુના

ભક્ષ્યભોગાન્યથાકામં બાન્ધવૈર્ભુંક્ષ્વ સર્વદા ॥
સુખી ભવ સદા દુઃખનિર્મુક્તો ભક્તિમાન્મમ

ઉપમન્યો મહાભાગ તવામ્બૈષા હિ પાર્વતી ॥
મયા પુત્રીકૃતો હ્યદ્ય કુમારત્વં સનાતનમ્

દુગ્ધદધ્યાજ્યમધુનામર્ણવાશ્ચ સહસ્રશઃ ॥
ભક્ષ્યભોજ્યાદિવસ્તૂનામર્ણવાશ્ચાખિલા સ્તથા

તુભ્યં દત્તા મયા પ્રીત્યા ત્વં ગૃહ્ણીષ્વ મહામુને ॥
અમરત્વન્તથા દક્ષ ગાણપત્યં ચ શાશ્વતમ્

પિતાહન્તે મહાદેવો માતા તે જગદમ્બિકા॥
વરાન્વરય સુપ્રીત્યા મનોભિલષિતાન્પરાન્

અજરશ્ચામરશ્ચૈવ ભવ ત્વં દુઃખવર્જિત॥
યશસ્વી વરતેજસ્વી દિત્ત્વજ્ઞાની મહાપ્રભુઃ

અથ શમ્ભુઃ પ્રસન્નાત્મા સ્મૃત્વા તસ્ય તપો મહત્ ॥
પુનર્દશ વરાન્દિવ્યાન્મુનયે હયૂપમન્યવે

વ્રતં પાશુપતં જ્ઞાનં વ્રતયોગં ચ તત્ત્વતઃ ॥
દદૌ તસ્મૈ પ્રવક્તૃત્વં પાટવં ચ નિજં પદમ્ં

એવન્દત્ત્વા મહાદેવઃ કરાભ્યામુપગૃહ્ય તમ્॥
મૂર્ધ્ન્યાઘ્રાય સુતસ્તેઽયમિતિ દેવ્યૈ ન્યવેદયત્

દેવી ચ શૃણ્વતી પ્રીત્યા મૂર્ધ્નિદેશે કરામ્બુજમ્॥
વિન્યસ્ય પ્રદદૌ તસ્મૈ કુમારપદમક્ષયમ્

ક્ષીરાબ્ધિમપિ સાકારં ક્ષીરસ્વાદુકરોદધિઃ ॥
ઉપાસ્થાય દદૌ તસ્મૈ પિણ્ડીભૂતમનશ્વરમ્

યોગૈશ્વર્ય્યં સદા તુષ્ટમ્બ્રહ્મવિદ્યામનશ્વરામ્ ॥
સમૃદ્ધિં પરમાન્તસ્મૈ દદૌ સન્તુષ્ટમાનસઃ

સોઽપિ લબ્ધ્વા વરાન્દિવ્યાન્કુમારત્વં ચ સર્વદા॥
તસ્માચ્છિવાચ્ચ તસ્યાશ્ચ શિવાયા મુદિતોઽભવત્

તતઃ પ્રસન્નચેતસ્કઃ સુપ્રણમ્ય કૃતાઞ્જલિઃ ॥
યયાચે સ વરં પ્રીત્યા દેવદેવાન્મહે શ્વરાત્

ઉપમન્યુરુવાચ ॥
પ્રસીદ દેવદેવેશ પ્રસીદ પરમેશ્વર ॥
સ્વભક્તિન્દેહિ પરમાં દિવ્યામવ્યભિચારિણીમ્

શ્રદ્ધાન્દેહિ મહાદેવ સ્વસંબન્ધિષુ મે સદા॥
સ્વદાસ્યં પરમં સ્નેહં સ્વસાન્નિધ્યં ચ સર્વદા

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
એવમુક્ત્વા પ્રસન્નાત્મા હર્ષગદ્ગદયા ગિરા ॥
તુષ્ટાવ સ મહાદેવમુપમન્યુર્દ્વિજોત્તમઃ

એવમુક્તશ્શિવસ્તેન સર્વેષાં શૃણ્વતામ્પ્રભુઃ ॥
પ્રત્યુવાચ પ્રસન્નાત્મોપમન્યું સકલેશ્વરઃ

શિવ ઉવાચ ॥
વત્સોપમન્યો ધન્યસ્ત્વં મમ ભક્તો વિશેષતઃ ॥
સર્વન્દત્તમ્મયા તે હિ યદ્વૃ ક્ત્તમ્ભવતાનઘ

અજરશ્ચામરશ્ચ ત્વં સર્વદા દુઃખવર્જિત॥
સર્વપૂજ્યો નિર્વિકારી ભક્તાનામ્પ્રવરો ભવ

અક્ષયા બાન્ધવાશ્ચૈવ કુલં ગોત્રં ચ તે સદા ॥
ભવિષ્યતિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ મયિ ભક્તિશ્ચ શાશ્વતી

સાન્નિધ્યં ચાશ્રયે નિત્યં કરિષ્યામિ મુને તવ ॥
તિષ્ઠ વત્સ યથા કામં નોત્કણ્ઠાં ચ કરિષ્યસિ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
એવમુક્ત્વા સ ભગવાંસ્તસ્મૈ દત્ત્વા વરાન્વરાન્ ॥
સાંબશ્ચ સગણસ્સદ્યસ્તત્રૈવાન્તર્દધે પ્રભુઃ

ઉપમન્યુઃ પ્રસન્નાત્મા પ્રાપ્ય શમ્ભોર્વરાન્વરાન્ ॥
જગામ જનનીસ્થાનં માત્રે સર્વમ વર્ણયત્ ॥

તચ્છ્રુત્વા તસ્ય જનની મહાહર્ષમવાપ સા ॥
સર્વપૂજ્વોઽભવત્સોઽપિ સુખં પ્રાપાધિકં સદા

ઇત્થન્તે વર્ણિતસ્તાત શિવસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
સુરેશ્વરાવતારો હિ સર્વદા સુખદઃ સતામ્

ઇદમાખ્યાનમનઘં સર્વકામફલપ્રદમ્ ॥
સ્વર્ગ્યં યશસ્યમાયુષ્યં ભુક્તિમુક્તિપ્રદં સતામ્

ય એતચ્છૃણુયાદ્ભક્ત્યા શ્રાવયેદ્વા સમાહિતઃ ॥
ઇહ સર્વસુખં ભુક્ત્વા સોઽન્તે શિવગતિં લભેત્

॥
ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે તૃતીયાયાં શતરુદ્રસંહિતાયાં સુરેશ્વરાખ્યશિવાવતારચરિતવર્ણનં નામ દ્વાત્રિંશો ધ્યાયઃ