શિવ પુરાણ · અધ્યાય 3.23

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
તતો વૃષભરૂપેણ ગર્જમાનઃ પિનાકધૃક્ ॥
પ્રવિષ્ટો વિવરં તત્ર નિનદન્ભૈરવાન્રવાન્

નિપેસ્તુતસ્ય નિનદૈઃ પુરાણિ નગરાણિ ચ ॥
પ્રકમ્પો હિ બભૂવાથ સર્વેષાં પુરવાસિનામ્

તતો વૃષો હરેઃ પુત્રાન્સંગ્રામોદ્યતકાર્મુકાન્ ॥
શિવમાયાવિમૂઢાત્મમહાબલપરાક્રમાન્

હરિપુત્રાસ્તતસ્તેઽથ પ્રાકુપ્યન્મુનિસત્તમ ॥
પ્રદુદ્રુવુઃ પ્રગર્જ્યોચ્ચૈર્વીરાશ્શંકરસન્મુખમ્

આયાતાંસ્તાન્હરેઃ પુત્રાન્રુદ્રો વૃષભરૂપધૃક્ ॥
પ્રાકુપ્યદ્વિષ્ણુપુત્રાંશ્ચ ખુરૈશ્શૃંગૈર્વ્યદારયત્

વિદારિતાંગા રુદ્રેણ સર્વે હરિસુતાશ્ચ તે ॥
નષ્ટા દ્રુતં સન્બભૂવુર્ગતપ્રાણા વિચેતસઃ

હતેષુ તેષુ પુત્રેષુ વિષ્ણુર્બલવતાં વરઃ ॥
નિષ્ક્રમ્યાથ પ્રણમ્યોચ્ચૈર્યયૌ શીઘ્રં હરાન્તિકમ્

દૃષ્ટ્વા રુદ્રં પ્રવ્રજંતં હતવિષ્ણુસુતં વૃષમ્॥
શરૈસ્સન્તાડયામાસ દિવ્યૈરસ્ત્રૈશ્ચ કેશવઃ

તતઃ ક્રુદ્ધો મહાદેવો વૃષરૂપી મદાબલઃ ॥
અસ્ત્રાણિ તાનિ વિષ્ણોશ્ચ જગ્રાસ ગિરિગોચરઃ

અથ કૃત્વા મહાકોપં વૃષાત્મા સ મહેશ્વરઃ ॥
વિનનાદ મહાઘોરં કમ્પયંસ્ત્રિજગન્મુને

તત વિષ્ણોશ્ચ તરસા ખુરૈશ્શૃંગૈર્વ્યદારયત્ ॥
વિષ્ણું ક્રોધાકુલં મૂઢમજાનન્તં નિજં હરિમ્

તતસ્સ શિથિલાત્મા હિ વ્યથિતાંગો બભૂવ હ॥
તત્પ્રહારમસહ્યાશુ હરિર્માયાવિમોહિતઃ

ગતગર્વોહરિશ્ચૈવ વિચેતા ગતચેતનઃ॥
જ્ઞાતવાન્પરમેશાનં વિહરન્તં વૃષાત્મના

અથ વિજ્ઞાય ગૌરીશમાગતં વૃષરૂપતઃ ॥
પ્રાહ ગમ્ભીરયા વાચા નતસ્કન્ધઃ કૃતાઞ્જલિઃ

હરિરુવાચ ॥
દેવદેવ મહાદેવ કરુણાસાગર પ્રભો॥
માયયા તે મહેશાન મોહિતોહં વિમૂઢધીઃ

કૃતં યુદ્ધં ત્વયેશેન સ્વનાથેન મયા પ્રભો ॥
કૃપાં કૃત્વા મયિ સ્વામિન્સોઽપરાધો હિ સહ્યતામ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા હરેર્દીનતયા મુને ॥
ભગવાઞ્છંકરઃ પ્રાહ રમેશં ભક્તવત્સલઃ

હે વિષ્ણો હે મહાબુદ્ધે કથં માં જ્ઞાતવાન્ન હિ ॥
યુદ્ધં કૃતં કૃતસ્તેઽદ્ય જ્ઞાનં સર્વ્વં ચ વિસ્મૃતમ્

આત્માનં કિન્ન જાનાસિ મદધીનપરાક્રમમ્ ॥
ત્વયા નાત્ર રતિઃ કાર્યા નિવર્તસ્વ કુચારતઃ

કામાધીનં કથં જ્ઞાનં સ્ત્રીષુ સક્તો વિહારકૃત્ ॥
નોચિતન્તવ દેવેશ સ્મરણં વિશ્વતારણમ્

તચ્છુત્વા શમ્ભુવચનં વિજ્ઞાનપ્રદમાદરાત્॥
વ્રીડ્યન્સ્વમનસા વિષ્ણુઃ પ્રાહ વાચં મહેશ્વરમ્

વિષ્ણુરુવાચ।
મમાત્ર વિદ્યતે ચક્રં તદ્ગૃહીત્વે તદાદરાત્॥
ગમિષ્યામિ સ્વલોકન્તન્ત્વદાજ્ઞાપરિપાલકઃ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
તદાકર્ણ્ય મહેશાનો વચનં વૈષ્ણવં હરઃ ॥
પ્રત્યુવાચ વૃષાત્મા હિ વૃષરક્ષઃ પુનર્હરિમ્

ન વિલમ્બઃ પ્રકર્ત્તવ્યો ગન્તવ્યમિત આશુ તે॥
મચ્છાસનાદ્ધરે લોકે ચક્રમત્રૈવ તિષ્ઠતામ્

સન્તાનાદિત્યસંસ્થાનાચ્છિવત્વવચનાદપિ॥
અહં ઘોરતરં તસ્માચ્ચક્રમન્યદ્દદામિ તે

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
એતદુક્ત્વા હરોઽલેખીદ્દિવ્યં કાલાનલપ્રભમ્ ॥
પરં ચક્રં પ્રદીપ્તં હિ સર્વદુષ્ટવિનાશનમ્

વિષ્ણવે પ્રદદૌ ચક્રં ઘોરાર્કાયુતસુપ્રભમ્ ॥
સર્વામરમુનીન્દ્રાણાં રક્ષકાય મહાત્મને

લબ્ધ્વા સુદર્શનં ચાન્યઞ્ચક્રં પરમદીપ્તિમિત્ ॥
ઉવાચ વિબુધાંસ્તત્ર વિષ્ણુર્બુદ્ધિમતાં વરઃ

સર્વદેવવરા યૂયં મદ્વાક્યં શૃણુતાદરાત્ ॥
કર્તવ્યન્તત્તથા શીઘ્રં તતશ્શં વો ભવિષ્યતિ

દિવ્યા વરાંગનાસ્સન્તિ પાતાલે યૌવનાન્વિતાઃ॥
તાભિઃ સાર્દ્ધં મહાક્રીડાં યઃ કરોતુ કરોતુ સઃ

તચ્છુત્વા કેશવાદ્વાક્યં શૂરાસ્ત્રિદશયોનયઃ ॥
પ્રવેષ્ટુકામાઃ પાતાલમ્બભૂવુર્વિષ્ણુના સહ

વિચારમથ વિજ્ઞાય તન્તદા ભગવાન્હર ॥
ક્રોધાચ્છાપન્દદૌ ઘોરં દેવયોન્યષ્ટકસ્ય ચ

હર ઉવાચ ॥
વર્જયિત્વા મુનિં શાન્તં દાનવાન્વા મદંશજમ્ ॥
ઇદં યઃ પ્રવિશેત્સ્થાનં તસ્ય સ્યાન્નિધનં ક્ષણાત્

શ્રુત્વા વાક્યમિદં ઘોરં મનુષ્યહિતવર્ધનમ્ ॥
પ્રત્યાખ્યાતાસ્તુ રુદ્રેણ દેવાસ્સ્વગૃહમા યયુઃ

એવં સ્ત્રીલઃ પરો વિષ્ણુશ્શિવેન પ્રતિશાસિતઃ ॥
સ્વર્લોકમગમદ્વ્યાસ સ્વાસ્થ્યં પ્રાપ જગચ્ચ તત્

વૃષેશ્વરોઽપિ ભગવાચ્છંકરો ભક્તવત્સલઃ ॥
ઇત્થં કૃત્વા દેવકાર્યં જગામ સ્વગિરીશ્વરમ્

વૃષેશ્વરાવતારસ્તુ વર્ણિતશ્શંકરસ્ય ચ ॥
વિષ્ણુમોહહરશ્શર્વસ્ત્રૈલોક્યસુખકારકઃ

પવિત્રમિદમાખ્યાનં શત્રુબાધાહરમ્પરમ્ ॥
સ્વર્ગ્યં યશસ્યમાયુષ્યં ભુક્તિમુક્તિપ્રદં સતામ્

ય ઇદં શૃણુયાદ્ભક્ત્યા શ્રાવયેદ્વૈ સમાહિતઃ ॥
સ ભુક્ત્વા સકલાન્કામાનન્તે મોક્ષ મવાપ્નુયાત્ ॥
તથા પઠિતિ યો હીદં પાઠયેત્સુધિયો નરાન્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે તૃતીયાયાં શતરુદ્રસહિતાયાં વૃષેશ્વરસંજ્ઞકશિવાવતારવર્ણનં નામ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ