શિવ પુરાણ · અધ્યાય 3.24

નન્દીશ્વર ઉવાચ॥
પિપ્પલાદાખ્યપરમમવતારં મહેશિતુઃ ॥
શૃણુ પ્રાજ્ઞ મહાપ્રીત્યા ભક્તિવર્ધનમુત્તમમ્

યઃ પુરા ગદિતો વિપ્રો દધીચિર્મુનિસત્તમઃ ॥
મહાશૈવસ્સુપ્રતાપી ચ્યાવનિર્ભૃગુવંશજઃ

ક્ષુવેણ સહ સંગ્રામે યેન વિષ્ણુઃ પરાજિતઃ॥
સનિર્જરોઽથ સંશપ્તો મહેશ્વરસહાયિના

તસ્ય પત્ની મહાભાગા સુવર્ચા નામનામતઃ॥
મહાપતિવ્રતા સાધ્વી યયા શપ્તા દિવૌકસઃ

તસ્માત્તસ્યાં મહાદેવો નાનાલીલાવિશારદઃ ॥
પ્રાદુર્બભૂવ તેજસ્વી પિપ્પલાદેતિ નામતઃ

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય મુનિશ્રેષ્ઠો નન્દીશ્વરવચોઽદ્ભુતમ્॥
સનત્કુમારઃ પ્રોવાચ નતસ્કન્ધઃ કૃતાઞ્જલિઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
નન્દીશ્વર મહાપ્રાજ્ઞ સાક્ષાદ્રુદ્રસ્વરૂપધૃક્ ॥
ધન્યસ્ત્વં સદ્ગુરુસ્તાત શ્રાવિતેયં કથાદ્ભુતા

ક્ષુવેણ સહ સંગ્રામે શ્રુતો વિષ્ણુપુરા જયઃ ॥
બ્રહ્મણા મે પુરા તાત તચ્છાપશ્ચ શિલાદજ

અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ દેવશાપં સુવર્ચયા॥
દત્તં પશ્ચાત્પિપ્પલાદચરિતં મઙ્ગલાયનમ્

સૂત ઉવાચ ॥
ઇતિ શ્રુત્વાથ શૈલાદિર્વિધિપુત્રવચશ્શુભમ્ ॥
પ્રત્યુવાચ પ્રસન્નાત્મા સ્મૃત્વા શિવપદામ્બુજમ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
એકદા નિર્જરાસ્સર્વે વાસવાદ્યા મુનીશ્વર ॥
વૃત્રાસુરસહાયૈશ્ચ દૈત્યૈરાસન્પરાજિતાઃ

સ્વાનિ સ્વાનિ વરાસ્ત્રા ણિ દધીચસ્યાશ્રમેઽખિલાઃ ॥
નિક્ષિપ્ય સહસા સદ્યોઽભવન્દેવાઃ પરાજિતાઃ

તદા સર્વે સુરાસ્સેન્દ્રા વધ્યમાનાસ્તથર્ષયઃ॥
બ્રહ્મલોકગતાશ્શીઘ્રં પ્રોચુઃ સ્વં વ્યસનં ચ તત્

તચ્છ્રુત્વા દેવવચનં બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ॥
સર્વં શશંસ તત્ત્વેન ત્વષ્ટુશ્ચૈવ ચિકીર્ષિતમ્

ભવદ્વધાર્થં જનિતસ્ત્વષ્ટ્રાયં તપસા સુરાઃ ॥
વૃત્રો નામ મહાતેજાઃ સર્વદૈત્યાધિપો મહાન્

અથ પ્રયત્નઃ ક્રિયતાં ભવેદસ્ય વધો યથા ॥
તત્રોપાયં શૃણુ પ્રાજ્ઞ ધર્મહેતોર્વદામિ તે

મહામુનિર્દધીચિર્યસ્સ તપસ્વી જિતેન્દ્રિયઃ ॥
લેભે શિવં સમારાધ્ય વજ્રાસ્થિત્વવરમ્પુરા

તસ્યાસ્થીન્યેવ યાચધ્વં સ દાસ્યતિ ન સંશય ॥
નિર્માય તૈર્દણ્ડવજ્રં વૃત્રં જહિ ન સંશયઃ

નન્દીશ્વર ઉવાચ॥
તચ્છ્રુત્વા બ્રહ્મવચનં શક્રો ગુરુસમન્વિતઃ॥
આગચ્છત્સામરઃ સદ્યો દધીચ્યાશ્રમમુત્તમમ્

દૃષ્ટ્વા તત્ર મુનિં શક્રઃ સુવર્ચાન્વિતમાદરાત્ ॥
નનામ સાઞ્જલિર્નમ્રઃ સગુરુઃ સામરશ્ચ તમ્

તદભિપ્રાયમાજ્ઞાય સ મુનિર્બુધસત્તમઃ ॥
સ્વપત્નીં પ્રેષયામાસ સુવર્ચાં સ્વાશ્રમાન્તરમ્

તતસ્સ દેવરાજશ્ચ સામરઃ સ્વાર્થસાધકઃ ॥
અર્થશાસ્ત્રપરો ભૂત્વા મુનીશં વાક્યમબ્રવીત્

શક્ર ઉવાચ ॥
ત્વષ્ટ્રા વિપ્રકૃતાઃ સર્વે વયન્દેવાસ્તથર્ષયઃ ॥
શરણ્યં ત્વાં મહાશૈવં દાતારં શરણં ગતાઃ

સ્વાસ્થીનિ દેહિ નો વિપ્ર મહાવજ્રમયાનિ હિ ॥
અસ્થ્ના તે સ્વપવિં કૃત્વા હનિષ્યામિ સુરદ્રુહમ્

ઇત્યુક્તસ્તેન સ મુનિઃ પરોપકરણે રતઃ ॥
ધ્યાત્વા શિવં સ્વનાથં હિ વિસસર્જ કલેવરમ્

બ્રહ્મલોકં ગતસ્સદ્યસ્સ મુનિર્ધ્વસ્તબન્ધનઃ ॥
પુષ્પવૃષ્ટિરભૂત્તત્ર સર્વે વિસ્મયમાગતાઃ

અથ ગાં સુરભિં શક્ર આહૂયાશુ હ્યલેહયત્ ॥
અસ્ત્રનિર્મિતયે ત્વાષ્ટ્રં નિદિ દેશ તદસ્થિભિઃ

વિશ્વકર્મા તદાજ્ઞપ્તશ્ચક્લૃપેઽસ્ત્રાણિ કૃત્સ્નશઃ ॥
તદસ્થિભિર્વજ્રમયસ્સુદૃઢૈશ્શિવવર્ચસા

વંશોદ્ભવં વજ્રં શરો બ્રહ્મશિરસ્તથા॥
અન્યાસ્થિભિર્બહૂનિ સ્વપરાણ્યસ્ત્રાણિ નિર્મમે

તમિન્દ્રો વજ્રમુદ્યમ્ય વર્દ્ધિતઃ શિવવર્ચસા ॥
વૃત્રમભ્યદ્રવત્ક્રુદ્ધો મુને રુદ્ર ઇવાન્તકમ્

તતઃ શક્રસ્સુસન્નદ્ધસ્તેન વજ્રેણ સ દ્રુતમ્ ॥
ઉચ્ચકર્ત શિરો વાર્ત્રં ગિરિશૃંગમિવૌજસા

તદા સમુત્સવસ્તાત બભૂવ ત્રિદિવૌકસામ્॥
તુષ્ટુવુર્નિર્જરાશ્શક્રમ્પેતુઃ કુસુમવૃષ્ટયઃ

ઇતિ તે કથિતન્તાત પ્રસંગાચ્ચરિ તન્ત્વિદમ્॥
પિપ્પલાદાવતારમ્ભે શૃણુ શમ્ભોર્મહાદરાત્

સુવર્ચા સા મુનેઃ પત્ની દધીચસ્ય મહાત્મનઃ ॥
યયૌ સ્વમાશ્રમાભ્યન્તસ્તદાજ્ઞપ્તા પતિવ્રતા

આગત્ય તત્ર સા દૃષ્ટ્વા ન પતિં સ્વન્તપસ્વિની ॥
ગૃહકાર્યં ચ સા કૃત્વાખિલમ્પતિનિદેશતઃ

આજગામ પુનસ્તત્ર પશ્યન્તી બહ્વશોભનમ્ ॥
દેવાંશ્ચ તાન્મુનિશ્રેષ્ઠ સુવર્ચા વિસ્મિતાભવત્

જ્ઞાત્વા ચ તત્સર્વમિદં સુરાણાં કૃત્યં તદાનીઞ્ચ ચુકોપ સાધ્વી ॥
દદૌ તદા શાપમતીવ રુષ્ટા તેષાં સુવર્ચા ઋષિવર્યભાર્યા

સુવર્ચોવાચ ॥
અહો સુરા દ્રુષ્ટતરાશ્ચ સર્વે સ્વકાર્યદક્ષા હ્યબુધાશ્ચ લુબ્ધાઃ ॥
તસ્માચ્ચ સર્વે પશવો ભવન્તુ સેન્દ્રાશ્ચ મેઽદ્યપ્રભૃતીત્યુવાચ

એવં શાપન્દદૌ તેષાં સુરાણાં સઃ તપસ્વિની ॥
સશક્રાણાં ચ સર્વેષાં સુવર્ચા મુનિકામિની

અનુગન્તુમ્પતેર્લોકમથેચ્છત્સા પતિવ્રતા॥
ચિતાં ચક્ર સમેધોભિઃ સુપવિત્રૈર્મનસ્વિની

તતો નભોગિરા પ્રાહ સુવર્ચાન્તામ્મુનિપ્રિયામ્ ॥
આશ્વાસયન્તી ગિરિશપ્રેરિતા સુખદાયિની

આકાશવાણ્યુવાચ ॥
સાહસં ન કુરુ પ્રાજ્ઞે શૃણુ મે પરમં વચઃ ॥
મુનિતેજસ્ત્વદુદરે તદુત્પાદય યત્નતઃ

તતઃ સ્વાભીષ્ટચરણન્દેવિ કર્તુન્ત્વમર્હસિ ॥
સગર્ભા ન દહેદ્ગાત્રમિતિ બ્રહ્મનિદેશનમ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સા નભોવાણી વિરરામ મુનીશ્વર ॥
તાં શ્રુત્વા સા મુનેઃ પત્ની વિસ્મિતાભૂત્ક્ષણં ચ સા

સુવર્ચા સા મહાસાધ્વી પતિલોકમભીપ્સતી॥
ઉપવિશ્યાશ્મના ભૂયઃ સોદરં વિદદાર હ

નિર્ગતો જઠરાત્તસ્યા ગર્ભો મુનિવરસ્ય સઃ॥
મહાદિવ્યતનુર્દીપ્તો ભાસયંશ્ચ દિશોદશ

સાક્ષાદ્રુદ્રાવતારોઽસૌ દધીચ વરતેજસઃ॥
પ્રાદુર્ભૂતસ્સ્વયન્તાત સ્વલીલાકરણે ક્ષમઃ॥૪૭।
તન્દૃષ્ટ્વા સ્વસુતન્દિવ્યં સ્વરૂપમ્મુનિકામિની॥
સુવર્ચાજ્ઞાય મનસા સાક્ષાદ્રુદ્રાવતારકમ્

પ્રહૃષ્ટાભૂન્મહાસાધ્વી પ્રણમ્યાશુ નુનાવ સા॥
સ્વહૃદિ સ્થાપયામાસ તત્સ્વરૂપમ્મુનીશ્વર

સુવર્ચા તનયં તં ચ પ્રહસ્ય વિમલેક્ષણા॥
જનની પ્રાહ સુપ્રીત્યા પતિલોકમભીપ્સતી

સુવર્ચોવાચ॥
હે તાત પરમેશાન ચિરન્તિષ્ઠાસ્ય સન્નિધૌ ॥
અશ્વત્થસ્ય મહાભાગ સર્વેષાં સુખદો ભવેઃ

મામાજ્ઞાપય સુપ્રીત્યા પતિલોકાય ચાધુના ॥
તત્રસ્થાહં ચ પતિના ત્વાં ધ્યાયે રુદ્રરૂપિણમ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યેવં સા બભાષેઽથ સુવર્ચા તનયમ્પ્રતિ ॥
પતિમન્વગમત્સાધ્વી પરમેણ સમાધિના

એવન્દધીચપત્ની સા પતિના સંગતા મુને ॥
શિવલોકં સમાસાદ્ય સિષેવે શઙ્કરમ્મુદા

એતસ્મિન્નન્તરે દેવાસ્સેન્દ્રાશ્ચ મુનિભિસ્સહ ॥
તત્રાજગ્મુસ્ત્વરા તાત આહૂતા ઇવ હર્ષિતાઃ

હરિર્બ્રહ્મા ચ સુપ્રીત્યાવતીર્ણં શંકરં ભુવિ ॥
સુવર્ચાયાં દધીચાદ્વા યયતુસ્સ્વગણૈસ્સહ

તત્ર દૃષ્ટ્વાવતીર્ણન્તં મુનિપુત્રત્વમાગતમ્ ॥
રુદ્રં સર્વે પ્રણેમુશ્ચ તુષ્ટુવુર્બદ્ધપાણયઃ

તદોત્સવો મહાનાસીદ્દેવાનાં મુનિસત્તમ ॥
નેદુર્દુન્દુભયસ્તત્ર નર્તક્યો નનૃતુર્મુદા

જગુર્ગન્ધર્વપુત્રાશ્ચ કિન્નરા વાદ્યવાદકાઃ ॥
વાદયામાસુરમરાઃ પુષ્પ વૃષ્ટિં ચ ચક્રિરે

પિપ્પલસ્ય શર્વપિતુર્વિલસન્તં સુતં ચ તમ્॥
સંસ્કૃત્ય વિધિવત્સર્વે વિષ્ણ્વાદ્યાસ્તુષ્ટુવુઃ પુનઃ ॥ 3.24.૬૦ ।
પિપ્પલાદેતિ તન્નામ ચક્રે બ્રહ્મા પ્રસન્નધીઃ ॥
પ્રસન્નો ભવ દેવેશ ઇત્યૂચે હરિણા સુરૈઃ

ઇત્યુક્ત્વા તમનુજ્ઞાય બ્રહ્મા વિષ્ણુસ્સુરાસ્તથા ॥
સ્વંસ્વં ધામ યયુસ્સર્વે વિધાય ચ મહોત્સવમ્

અથ રુદ્રઃ પિપ્પલાદોઽશ્વત્થમૂલે મહાપ્રભુઃ ॥
તતાપ સુચિરં કાલં લોકાનાં હિતકામ્યયા

ઇત્થં સુતપતસ્તસ્ય પિપ્પલાદસ્ય સમ્મુખે॥
મહાકાલો વ્યતીયાય લોકચર્યાનુસારિણઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે તૃતીયાયાં શતરુદ્રસંહિતાયાં પિપ્પલાદાવતારવર્ણનં નામ ચતુર્વિશોઽધ્યાયઃ