શિવ પુરાણ · અધ્યાય 3.13

( અથ ગૃહપત્યવતારકથા ॥)
નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
શૃણુ બ્રહ્મસુત પ્રીત્યા ચરિતં શશિમૌલિનઃ ॥
સોઽવતીર્ણો યથા પ્રીત્યા વિશ્વાનરગૃહે શિવઃ

નામ્ના ગૃહપતિઃ સોઽભૂદગ્નિલોકપતિર્મુને ॥
અગ્નિરૂપસ્તેજસશ્ચ સર્વ્વાત્મા પરમઃ પ્રભુઃ

નર્મદાયાસ્તટે રમ્યે પુરે નર્મપુરે પુરા ॥
પુરારિભક્તઃ પુણ્યાત્મા ભવદ્વિશ્વાનરો મુનિઃ

બ્રહ્મચર્ય્યાશ્રમે નિષ્ઠો બ્રહ્મયજ્ઞરતસ્સદા ॥
શાણ્ડિલ્યગોત્રઃ શુચિમાન્બ્રહ્મતેજો નિધિર્વ્વશી

વિજ્ઞાતાખિલશાસ્ત્રાર્થસ્સદાચારરતસ્સદા ॥
શૈવાચારપ્રવીણોઽતિ લૌકિકાચારવિદ્વરઃ

ચિત્તે વિચાર્ય્ય ગૃહિણીગુણાન્વિશ્વાનરઃ શુભાન્ ॥
ઉદુવાહ વિધાનેન સ્વોચિતાં કાલકન્યકામ્

અગ્નિશુશ્રૂષણરતઃ પઞ્ચયજ્ઞપરાયણઃ ॥
ષટ્કર્મનિરતો નિત્યં દેવપિત્રતિથિપ્રિયઃ

એવમ્બહુતિથે કાલે ગતે તસ્યાગ્રજન્મનઃ ॥
ભાર્ય્યા શુચિષ્મતી નામ ભર્તારમ્પ્રાહ સુવ્રતા

નાથ ભોગા મયા સર્વે ભુક્તા વૈ ત્વત્પ્રસાદતઃ ॥
સ્ત્રીણાં સમુચિતા યે સ્યુસ્ત્વાં સમેત્ય મુદાવહાઃ

એવમ્મે પ્રાર્થિતન્નાથ ચિરાય હૃદિ સંસ્થિતમ્ ॥
ગૃહસ્થાનાં સમુચિતં ત્વમેતદ્દાતુમર્હસિ

વિશ્વાનર ઉવાચ ॥।
કિમદેયં હિ સુશ્રોણિ તવ પ્રિયહિતૈષિણી ॥
તત્પ્રાર્થય મહાભાગે પ્રયચ્છામ્યવિલમ્બિતમ્

મહેશિતુઃ પ્રસાદેન મમ કિઞ્ચિન્ન દુર્લભમ્ ॥
ઇહામુત્ર ચ કલ્યાણિ સર્વકલ્યાણકારિણઃ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચઃ પત્યુસ્તસ્ય સા પતિદેવતા ॥
ઉવાચ હૃષ્યદ્વદના કરૌ બદ્ધ્વા વિનીતિકા

શુચિષ્મત્યુવાચ ॥
વરયોગ્યાસ્મિ ચેન્નાથ યદિ દેયો વરો મમ ॥
મહેશસદૃશમ્પુત્રન્દેહિ નાન્યં વરં વૃણે

॥ નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇતિ તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા બ્રાહ્મણસ્સ શુચિવ્રતઃ ॥
ક્ષણં સમાધિમાધાય હૃદ્યેતત્સમચિન્તયત્

અહો કિં મે તયા તન્વ્યા પ્રાર્થિતં હ્યતિદુર્લભમ્ ॥
મનોરથપથાદ્દૂરમસ્તુ વા સ હિ સર્વ્વકૃત્

તેનૈવાસ્યા મુખે સ્થિત્વા વાક્સ્વરૂપેણ શમ્ભુના ॥
વ્યાહૃતં કોઽન્યથા કર્ત્તુમુ ત્સહેત ભવેદિદમ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇતિ સઞ્ચિંત્ય સ મુનિર્વિશ્વાનર ઉદારધીઃ ॥
તતઃ પ્રોવાચ તામ્પત્નીમેકપત્નીવ્રતે સ્થિતઃ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્થમાશ્વાસ્ય તામ્પત્નીઞ્જગામ તપસે મુનિઃ ॥
યત્ર વિશ્વેશ્વરઃ સાક્ષાત્કાશીનાથોઽધિ તિષ્ઠતિ

પ્રાપ્ય વારાણસીં તૂર્ણં દૃષ્ટ્વા તામ્મણિકર્ણિકામ્ ॥
તત્યાજ તાપત્રિતયમપિ જન્મશતાર્જિતમ્

દૃષ્ટ્વા સર્વાણિ લિંગાનિ વિશ્વેશપ્રમુખાનિ ચ ॥
સ્નાત્વા સર્વેષુ કુણ્ડેષુ વાપીકૂપસરસ્સુ ચ

નત્વા વિનાયકાન્સર્વાન્ગૌરીં શર્વાં પ્રણમ્ય ચ ॥
સમ્પૂજ્ય કાલરાજઞ્ચ ભૈરવમ્પાપભક્ષણમ્

દણ્ડનાયકમુખ્યાંશ્ચ ગણાન્સ્તુત્વા પ્રયત્નતઃ ॥
આદિકેશવમુખ્યાંશ્ચ કેશવમ્પરિતોષ્ય ચ

લોકાર્કમુખસૂર્યાંશ્ચ પ્રણમ્ય સ પુનઃપુનઃ ॥
કૃત્વા ચ પિણ્ડદાનાનિ સર્વતીર્થેષ્વતન્દ્રિતઃ

સહસ્રભોજનાદ્યૈશ્ચ મુનીન્વિપ્રાન્પ્રતર્પ્ય ચ ॥
મહાપૂજોપચારૈશ્ચ લિંગાન્યભ્યર્ચ્ય ભક્તિતઃ

અસકૃચ્ચિન્તયામાસ કિં લિંગં ક્ષિપ્રસિદ્ધિદમ્ ॥
યત્ર નિશ્ચલતામેતિ તપસ્તનયકામ્યયા

ક્ષણં વિચાર્ય્ય સ મુનિરિતિ વિશ્વાનરસ્સુધીઃ ॥
ક્ષિપ્રમ્પુત્રપ્રદં લિંગં વીરેશમ્પ્રશશંસ હ ॥

અસંખ્યાતાસ્સહસ્રાણિ સિદ્ધાઃ સિદ્ધિં ગતાસ્તતઃ ॥
સિદ્ધલિંગમિતિ ખ્યાતન્તસ્માદ્વીરેશ્વરમ્પરમ્

વીરેશ્વરમ્મહાલિંગમબ્દમભ્યર્ચ્ય ભક્તિતઃ ॥
આયુર્મનોરથં સર્વં પુત્રાદિકમનેકશઃ

અહમપ્યત્ર વીરેશં સમારાધ્ય ત્રિકાલતાઃ ॥
આશુ પુત્રમવાપ્સ્યામિ યથાભિલષિતં સ્ત્રિયા

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇતિ કૃત્વા મતિન્ધીરો વિપ્રો વિશ્વાનરઃ કૃતી ॥
ચન્દ્રકૂપજલે સ્નાત્વા જગ્રાહ નિયમં વ્રતી

એકાહારોઽભવન્માસં માસં નક્તાશનોઽભવત્ ॥
અયાચિતાશનો માસમ્માસન્ત્યક્તાશનઃ પુનઃ

પયોવ્રતોઽભવન્માસમ્માસં શાકફલાશનઃ ॥
માસમ્મુષ્ટિતિલાહારો માસં પાનીયભોજનઃ

પઞ્ચગવ્યાશનો માસમ્માસઞ્ચાન્દ્રાયણવ્રતી ॥
માસં કુશાગ્રજલભુગ્માસં શ્વસનભક્ષણઃ

એવમબ્દમિતં કાલન્તતાપ સ તપોઽદ્ભુતમ્ ॥
ત્રિકાલમર્ચયદ્ભક્ત્યા વીરેશં લિઙ્ગમુત્તમમ્

અથ ત્રયોદશે માસિ સ્નાત્વા ત્રિપથગામ્ભસિ ॥
પ્રત્યૂષ એવ વીરેશં યાવદાયાતિ સ દ્વિજઃ

તાવદ્વિલોકયાઞ્ચક્રે મધ્યે લિંગન્તપોધનઃ ॥
વિભૂતિભૂષણમ્બાલમષ્ટવર્ષાકૃતિં શિશુમ્

આકર્ણાયતનેત્રઞ્ચ સુરક્તદશનચ્છદમ્ ॥
ચારુપિંગજટામૌલિ ન્નગ્નપ્રહસિતાનનમ્

શૈશવોચિતનેપથ્યધારિણઞ્ચિતિધારિણમ્ ॥
પઠન્તં શ્રુતિસૂક્તાનિ હસન્તં ચ સ્વલીલયા

તમાલોક્ય મુદમ્પ્રાપ્ય રોમકઞ્ચુકિતો મુનિઃ ॥
પ્રોચ્ચચાર હૃદાલાપાન્નમોસ્ત્વિતિ પુનઃ પુનઃ

અભિલાષપ્રદૈઃ પદ્યૈરષ્ટભિર્બાલરૂપિણમ્ ॥
તુષ્ટાવ પરમાનન્દં શંભું વિશ્વાનરઃ કૃતી

॥ વિશ્વાનર ઉવાચ ॥
એકમ્બ્રહ્મૈવાદ્વિતીયં સમસ્તં સત્યંસત્યં નેહ નાનાસ્તિ કિઞ્ચિત્॥
એકો રુદ્રો ન દ્વિતીયોઽવતસ્થે તસ્માદેકન્ત્વામ્પ્રપદ્યે મહેશમ્

કર્તા હર્ત્તા ત્વં હિ સર્વસ્ય શમ્ભો નાનારૂપેષ્વેકરૂપોઽપ્યરૂપઃ॥
યદ્વત્પ્રત્યગ્ધર્મ એકોઽપ્યનેકસ્તસ્માન્નાન્યન્ત્વાં વિનેશમ્પ્રપદ્યે

રજ્જો સર્પશ્શુક્તિકાયાં ચ રૌપ્યં નૈરઃ પૂરસ્તન્મૃગાખ્યે મરીચૌ ॥
યદ્યત્સદ્વદ્વિષ્વગેવ પ્રપઞ્ચો યસ્મિઞ્જ્ઞાતે તમ્પ્રપદ્યે મહેશમ્

તોયે શૈત્યં દાહકત્વં ચ વહ્નૌ તાપો ભાનૌ શીતભાનૌ પ્રસાદઃ॥
પુષ્પે ગન્ધો દુગ્ધમધ્યેઽપિ સર્પિર્યત્તચ્છંભો ત્વં તતસ્ત્વામ્પ્રપદ્યે

શબ્દં ગૃહ્ણાસ્યશ્રવાસ્ત્વં હિ જિઘ્રસ્યપ્રાણસ્ત્વં ત્ર્યંઘ્રિરાયાસિ દૂરાત્ ॥
ત્ર્યક્ષઃ પશ્યેસ્ત્વં રસજ્ઞોઽપ્યજિહ્વઃ કસ્ત્વાં સમ્યગ્વેત્ત્યતસ્ત્વામ્પ્રપદ્યે

નો વેદ ત્વામીશ સાક્ષાદ્ધિ વેદો નો વા વિષ્ણુર્નો વિધાતાખિલસ્ય॥
નો યોગીન્દ્રાનેન્દ્રમુખ્યાશ્ચ દેવા ભક્તો વેદસ્ત્વામતસ્ત્વામ્પ્રપદ્યે

નો તે ગોત્રં નો સજન્માપિ નાશો નો વા રૂપં નૈવ શીલન્ન દેશઃ ॥
ઇત્થમ્ભૂતોઽપીશ્વરસ્ત્વં ત્રિલોક્યાસ્સર્વાન્કામાન્પૂરયેસ્ત્વં ભજે ત્વામ્

ત્વત્તસ્સર્વં ત્વં હિ સર્વં સ્મરારે ત્વં ગૌરીશસ્ત્વં ચ નગ્નોઽતિશાન્તઃ ॥
ત્વં વૈ વૃદ્ધસ્ત્વં યુવા ત્વં ચ બાલસ્તત્ત્વં યત્કિં નાન્યતસ્ત્વાં નતોઽહમ્

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
સ્તુત્વેતિ વિપ્રો નિપપાત ભૂમૌ સંબદ્ધપાણિર્ભવતીહ યાવત્॥
તાવત્સ બાલોઽરિબલવૃદ્ધવૃદ્ધઃ પ્રોવાચ ભૂદેવમતીવ હૃષ્ટઃ

બાલ ઉવાચ ॥
વિશ્વાનર મુનિશ્રેષ્ઠ ભૂદેવાહં ત્વયાદ્ય વૈ॥
તોષિતસ્સુપ્રસન્નાત્મા વૃણીષ્વ વરમુત્તમમ્

તત ઉત્થાય હૃષ્ટાત્મા મુનિર્વિશ્વાનરઃ કૃતી॥
પ્રત્યબ્રવીન્મુનિશ્રેષ્ઠઃ શંકરમ્બાલરૂપિણમ્

વિશ્વાનર ઉવાચ ॥
મહેશ્વર કિમજ્ઞાતં સર્વજ્ઞસ્ય તવ પ્રભો ॥
સર્વાન્તરાત્મા ભગવાચ્છર્વસ્સર્વ્વપ્રદો ભવાન્

યાચ્ઞામ્પ્રતિ નિયુક્તમ્માં કિં બ્રૂષે દૈન્યકારિણીમ્ ॥
ઇતિ જ્ઞાત્વા મહેશાન યથેચ્છસિ તથા કુરુ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય દેવો વિશ્વાનરસ્ય હિ ॥
શુચિશ્શુચિવ્રતસ્યાથ શુચિસ્મિત્વાબ્રવીચ્છિશુઃ

ત્વયા શુચે શુચિષ્મત્યાં યોઽભિલાષઃ કૃતો હૃદિ ॥
અચિરેણૈવ કાલેન સ ભવિષ્યત્યસંશયમ્

તવ પુત્રત્વમેષ્યામિ શુચિષ્મત્યાં મહામતે॥
ખ્યાતો ગૃહપતિર્નામ્ના શુચિસ્સર્વ્વામરપ્રિયઃ

અભિલાષાષ્ટકં પુણ્યં સ્તોત્રમેતત્ત્વયેરિતમ્ ॥
અબ્દત્રિકાલપઠનાત્કામદં શિવસન્નિધૌ

એતત્સ્તોત્રપ્રપઠનં પુત્રપૌત્રધનપ્રદમ્ ॥
સર્વ્વશાન્તિકરશ્ચાપિ સર્વ્વાપત્તિવિનાશનમ્

સ્વર્ગાપવર્ગસમ્પત્તિકારકન્નાત્ર સંશયઃ ॥
સર્વ્વસ્તોત્રસમં હ્યેતત્સર્વ્વકામપ્રદં સદા

પ્રાતરુત્થાય સુસ્નાતો લિંગમભ્યર્ચ્ય શામ્ભવમ્ ॥
વર્ષં જપન્નિદં સ્તોત્રમપુત્રઃ પુત્રવાન્ભવેત્

અભિલાષાષ્ટકમિદન્ન દેયં યસ્ય કસ્યચિત્ ॥
ગોપનીયં પ્રયત્નેન મહાવન્ધ્યાપ્રસૂતિકૃત્

સ્ત્રિયા વા પુરુષેણાપિ નિયમાલ્લિંગસન્નિધૌ ॥
અબ્દજપ્તમિદં સ્તોત્રમ્પુત્રદન્નાત્ર સંશયઃ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વાન્તર્દધે શમ્ભુર્બાલરૂપઃ સતાં ગતિઃ॥
સોઽપિ વિશ્વાનરો વિપ્રો હૃષ્ટાત્મા સ્વગૃહં યયૌ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે તૃતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં ગૃહપત્યવતાવર્ણનંનામ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ