શિવ પુરાણ · અધ્યાય 3.11

નંદીશ્વર ઉવાચ ॥
એવમભ્યર્થિતો દેવૈર્મતિં ચક્રે કૃપા લયઃ ॥
મહાતેજો નૃસિંહાખ્યં સંહર્ત્તું પરમેશ્વરઃ

તદૂર્દ્ધ્વં સ્મૃતવાન્રુદ્રો વીરભદ્રમ્મહાબલમ્ ॥
આત્મનો ભૈરવં રૂપં પ્રાહ પ્રલયકારકમ્

આજગામ તતસ્સદ્યો ગણાનામગ્રણીર્હસન્ ॥
સાટ્ટહાસૈર્ગણવરૈરુત્પતદ્ભિરિતસ્તતઃ

નૃસિંહરૂપૈરત્યુગ્રૈઃ કોટિભિઃ પરિવારિતઃ ॥
માદ્યદ્ભિરભિતો વીરૈર્નૃત્યદ્ભિશ્ચ મુદાન્વિતૈઃ

ક્રીડદ્ભિશ્ચ મહાવીરૈર્બ્રહ્માદ્યૈઃ કન્દુકૈરિવ ॥
અદૃષ્ટપૂર્વૈરન્યૈશ્ચ વેષ્ટિતો વીરવન્દિતઃ

કલ્પાન્તજ્વલનજ્વાલો વિલસલ્લોચનત્રયઃ ॥
અશસ્ત્રો હિ જટાજૂટી જ્વલદ્બાલેન્દુમણ્ડિતઃ

બાલેન્દુવલયા કારતીક્ષ્ણદંષ્ટ્રાંકુરદ્વયઃ ॥
આખણ્ડલધનુઃખણ્ડસંનિભભ્રૂલતાન્વિતઃ

મહાપ્રચણ્ડહુઙ્કારબધિરીકૃતદિઙ્મુખઃ ॥
નીલમેઘાઞ્જન શ્યામો ભીષણઃ શ્મશ્રુલોદ્ભુતઃ

વાદ્યખણ્ડમખણ્ડાભ્યાં ભ્રામયંસ્ત્રિશિખં મુહુઃ ॥
વીરભદ્રોઽપિ ભગવાન્વરશક્તિવિજૃમ્ભિતઃ

સ્વયં વિજ્ઞાપયામાસ કિમત્ર સ્મૃતિકારણમ્ ॥
આજ્ઞાપય જગત્સ્વામિન્ પ્રસાદઃ ક્રિયતામ્મયિ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય મહેશાનો વીરભદ્રોક્તમાદરાત્ ॥
વિલોક્ય વચનમ્પ્રીત્યા પ્રોવાચ ખલ દણ્ડધૃક્

॥ શંકર ઉવાચ ॥
અકાલે ભયમુત્પન્નં દેવાનામપિ ભૈરવમ્ ॥
જ્વલિતસ્ય નૃસિંહાગ્નિશ્શમયૈનં દુરાસદમ્

સાન્ત્વયન્બોધયાદૌ તં તેન કિન્નોપશામ્યતિ ॥
તતો મત્પરમં ભાવં ભૈરવં સમ્પ્રદર્શય

સૂક્ષ્મં સંહૃત્ય સૂક્ષ્મેણ સ્થૂલં સ્થૂલેન તેજસા ॥
વક્ત્રમાનાય કૃત્તિં ચ વીરભદ્ર મમાજ્ઞયા

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યાદિષ્ટો ગણાધ્યક્ષો પ્રશાન્તં વપુરાસ્થિતઃ॥
જગામ રંહસા તત્ર યત્રાસ્તે નરકેસરી

તતસ્તમ્બોધયામાસ વીરભદ્રો હરો હરિમ્ ॥
ઉવાચ વાક્યમીશાનઃ પિતાપુત્રમિવૌરસમ્

વીરભદ્ર ઉવાચ ॥
જગત્સુખાય ભગવન્નવતીર્ણોસિ માધવ ॥
સ્થિત્યર્થં ત્વં પ્રયુક્તોઽસિ પરેશઃ પરમેષ્ઠિના

જન્તુચક્રં ભગવતા પ્રચ્છિન્નં મત્સ્યરૂપિણા ॥
પુચ્છેનૈવ સમાબધ્ય ભ્રમન્નેકાર્ણવે પુરા

બિભર્ષિ કર્મરૂપેણ વારાહેણોદ્ધૃતા મહી ॥
અનેન હરિરૂપેણ હિરણ્યકશિપુર્હતઃ

વામનેન બલિર્બદ્ધસ્ત્વયા વિક્રમતા પુનઃ ॥
ત્વમેવ સર્વ્વભૂતાનાં પ્રભવઃ પ્રભુરવ્યયઃ

યદાયદા હિ લોકસ્ય દુઃખં કિઞ્ચિત્પ્રજાયતે ॥
તદાતદાવતીર્ણસ્ત્વં કરિષ્યસિ નિરામયમ્

નાધિકસ્ત્વત્સમોઽપ્યસ્તિ હરે શિવપરાયણઃ ॥
ત્વયા વેદાશ્ચ ધર્માશ્ચ શુભમાર્ગે પ્રતિષ્ઠિતાઃ

યદર્થમવતારોઽયં નિહતસ્સ હિ દાનવઃ ॥
હિરણ્યકશિપુશ્ચૈવ પ્રહ્લાદોઽપિ સુરક્ષિતઃ

અતીવ ઘોરં ભગવન્નરસિંહવપુસ્તવ ॥
ઉપસંહર વિશ્વાત્મંસ્ત્વમેવ મમ સન્નિધૌ

નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તો વીરભદ્રેણ નૃસિંહઃ શાન્તયા ગિરા ॥
તતોઽધિકં મહાઘોરં કોપઞ્ચક્રે મહામદઃ

ઉવાચ ચ મહાઘોરં કઠિનં વચનન્તદા ॥
વીરભદ્રમ્મહાવીરં દંષ્ટ્રાભિર્ભીષયન્મુને

નૃસિંહ ઉવાચ ॥
આગતોસિ યતસ્તત્ર ગચ્છ ત્વમ્મા હિતં વદ ॥
ઇદાનીં સંહરિષ્યામિ જગદેતચ્ચરાચરમ્

સંહર્તુર્ન હિ સંહારઃ સ્વતો વા પરતોઽપિ વા ॥
શાસિતમ્મમ સર્વ્વત્ર શાસ્તા કોઽપિ ન વિદ્યતે

મત્પ્રસાદેન સકલમભયં હિ પ્રવર્ત્તતે ॥
અહં હિ સર્વશક્તીનાં પ્રવર્તકનિવર્તકઃ

યદ્યદ્વિભૂતિમત્સત્ત્વં શ્રીમદૂર્જિતમેવ વા ॥
તત્તદ્વિદ્ધિ ગણાધ્યક્ષ મમ તેજોવિજૃમ્ભિતમ્

દેવતાપરમાર્થજ્ઞં મામેવ પરમમ્વિદુઃ ॥
મદંશાશ્શક્તિસમ્પન્ના બ્રહ્મશક્રાદયસ્સુરાઃ

મન્નાભિકમલાજ્જાતઃ પુરા બ્રહ્મા જગત્કરઃ ॥
સર્વાધિકસ્સ્વતન્ત્રશ્ચ કર્તા હર્તાખિલેશ્વરઃ

ઇદન્તુ મત્પરં તેજઃ કિં પુનઃ શ્રોતુમિચ્છસિ ॥
અતો માં શરણમ્પ્રાપ્ય ગચ્છ ત્વં વિગતજ્વરઃ

અવેહિ પરમં ભાવમિદમ્ભૂતં ગણેશ્વર ॥
મામકં સકલં વિશ્વં સદેવાસુરમાનુષમ્

કાલોઽસ્મ્યહં લોકવિનાશહેતુર્લોકાન્સમાહર્તુમહમ્પ્રવૃત્તઃ ॥
મૃત્યોર્મૃત્યું વિદ્ધિ માં વીરભદ્ર જીવન્ત્યેતે મત્પ્રસાદેન દેવાઃ ।૩૫॥
નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
સાહઙ્કારં વચઃ શ્રુત્વા હરેરમિતવિક્રમઃ ॥
વિહસ્યોવાચ સાવજ્ઞન્તતો વિસ્ફુરિતાધરઃ ॥ ૩૬ ।
વીરભદ્ર ઉવાચ ॥
કિન્ન જાનાસિ વિશ્વેશં સંહર્તારમ્પિનાકિનમ્ ॥
અસદ્વાદો વિવાદશ્ચ વિનાશસ્ત્વયિ કેવલઃ

તવાન્યોન્યાવતારાણિ કાનિ શેષાણિ સામ્પ્રતમ્ ॥
કૃતાનિ યેન કેનૈવ કથાશેષો ભવિષ્યતિ

દોષં તં વદ યેન ત્વમવસ્થામીદૃશી ગતઃ ॥
તેન સંહારદક્ષેણ દક્ષિણાશેષમેષ્યસિ

પ્રકૃતિસ્ત્વં પુમાન્રુદ્રસ્ત્વયિ વીર્ય્યં સમાહિતમ્ ॥
ત્વન્નાભિપઙ્કજાજ્જાતઃ પઞ્ચ વક્ત્રઃ પિતામહઃ

જગત્ત્રયીસર્જનાર્થં શંકરં નીલલોહિતમ્ ॥
લલાટેઽચિન્તયત્સોયન્તપસ્યુગ્રે ચ સંસ્થિતઃ

તલ્લલાટાદભૂચ્છમ્ભુઃ સૃષ્ટ્યર્થે તેન ભૂષણમ્ ॥
અતોઽહં દેવદેવસ્ય તસ્ય ભૈરવરૂપિણઃ

ત્વત્સંહારે નિયુક્તોઽસ્મિ વિનયેન બલેન ચ ॥
દેવદેવેન રુદ્રેણ સકલપ્રભુણા હરે

એકં રક્ષો વિદાર્યૈવ તચ્છક્તિકલયા યુતઃ ॥
અહંકારાવલેપેન ગર્જસિ ત્વમતન્દ્રિતઃ

ઉપકારો હિ સાધૂનાં સુખાય કિલ સંમતઃ ॥
ઉપકારો હ્યસાધૂનામપકારાય કેવલમ્

યન્નૃસિંહ મહેશાનં પુનર્ભૂતં તુ મન્યસે ॥
તર્હ્યજ્ઞાની મહાગર્વી વિકારી સર્વથા ભવાન્

ન ત્વં સ્રષ્ટા ન સંહર્તા ભર્તાપિ ન નૃસિંહક ॥
પરતન્ત્રો વિમૂઢાત્મા ન સ્વતન્ત્રો હિ કુત્રચિત્

કુલાલચક્રવચ્છક્ત્યા પ્રેરિતોસિ પિનાકિના ॥
નાનાવતારકર્તા ત્વં તદધીનસ્સદા હરે

અદ્યાપિ તવ નિક્ષિપ્તં કપાલં કૂર્મરૂપિણઃ ॥
હર હારલતામધ્યે દગ્ધઃ કશ્ચિન્ન બધ્યતે

વિસ્મૃતિઃ કિં તદંશેન દંષ્ટ્રોત્પાતનપીડિતમ્ ॥
વારાહવિઘ્નહસ્તેઽદ્ય યાક્રોશન્તારકારિણા

દગ્ધોસિ પશ્ય શૂલાગ્રે વિષ્વક્સેનચ્છલાદ્ભવાન્ ॥
દક્ષયજ્ઞે શિરશ્છિન્નં મયા તેજઃસ્વરૂપિણા

અદ્યાપિ તવ પુત્રસ્ય બ્રહ્મણઃ પઞ્ચમં શિરઃ ॥
છિન્નં ન સજ્જિતં ભૂયો હરે તદ્વિસ્મૃતન્ત્વયા

નિર્જિતસ્ત્વં દધીચેન સંગ્રામે સમરુદ્ગણઃ ॥
કણ્ડૂયમાને શિરસિ કથં તદ્વિસ્મૃતન્ત્વયા

ચક્રં વિક્રમતો યસ્ય ચક્રપાણે તવ પ્રિયમ્ ॥
કુતઃ પ્રાપ્તં કૃતં કેન ત્વયા તદપિ વિસ્મૃતમ્

યે મયા સકલા લોકા ગૃહીતાસ્ત્વં પયોનિધૌ ॥
નિદ્રાપરવશશ્શેષે સ કથં સાત્ત્વિકો ભવાન્

ત્વદાદિસ્તમ્બપર્યન્તં રુદ્રશક્તિવિજૃમ્ભિતમ્ ॥
શક્તિમાનભિતસ્ત્વં ચ હ્યનલાત્ત્વં વિમોહિતઃ

તત્તેજસો હિ માહાત્મ્યં પુમાન્દ્ર ષ્ટુન્ન હિ ક્ષમઃ ॥
અસ્થૂલા યે પ્રપશ્યન્તિ તદ્વિષ્ણોઃ પરમમ્પદમ્

દ્યાવાપૃથિવ્યા ઇન્દ્રાગ્નેર્યમસ્ય વરુણસ્ય ચ ॥
ધ્વાન્તોદરે શશાંકે ચ જનિત્વા પરમેશ્વરઃ

કાલોસિ ત્વં મહાકાલઃ કાલકાલો મહેશ્વર ॥
અતસ્ત્વમુગ્રકલયા મૃત્યોર્મૃત્યુર્ભવિષ્યસિ

સ્થિરોદ્ય ત્વક્ષરો વીરો વીરો વિશ્વાવકઃ પ્રભુઃ ॥
ઉપહન્તા જ્વરં ભીમો મૃગઃ પક્ષી હિરણ્મયઃ

શાસ્તા શેષસ્ય જગતસ્તત્ત્વં નૈવ ચતુર્મુખઃ ॥
નાન્યે ચ કેવલં શમ્ભુસ્સર્વશાસ્તા ન સંશયઃ ।૬૧॥
ઇત્થં સર્વં સમાલોક્ય સંહારાત્માનમાત્મના ॥
ન વિનષ્ટન્ત્વમાત્માનં કુરુ હે નૃહરેઽબુધ

નો ચેદિદાનીં ક્રોધસ્ય મહાભૈરવરૂપિણઃ ॥
વજ્રાશનિરિવ સ્થાણૌ ત્વયિ મૃત્યુઃ પતિષ્યતિ

નન્દીશ્વર ઉવાચ॥
ઇત્યુક્ત્વા વીરભદ્રોપિ વિરરામાકુતોભયઃ ॥
દૃષ્ટ્વા નૃસિંહાભિપ્રાયં ક્રોધમૂર્ત્તિશ્શિવસ્ય સઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે તૃતીયાયાં શતરુદ્રસંહિતાયાં શરભાવતારવર્ણનં નામૈકાદશોઽધ્યાયઃ