શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.9

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઈદૃગ્વિધં મહાદિવ્યં નાનાશ્ચર્યમયં રથમ્ ॥
સંનહ્ય નિગમાનશ્વાંસ્તં બ્રહ્મા પ્રાર્પયચ્છિવમ્

શંભવેઽસૌ નિવેદ્યાધિરોપયામાસ શૂલિનમ્ ॥
બહુશઃ પ્રાર્થ્ય દેવેશં વિષ્ણ્વાદિસુરસમતમ્

તતસ્તસ્મિન્રથે દિવ્યે રથપ્રાકારસંયુતે ॥
સર્વદેવમયઃ શંભુરારુરોહ મહાપ્રભુઃ

ઋષિભિઃ સ્તૂયમાનશ્ચ દેવગંધર્વપન્નગૈઃ ॥
વિષ્ણુના બ્રહ્મણા ચાપિ લોકપાલૈર્બભૂવ હ

ઉપાવૃતશ્ચાપ્સરસાં ગણૈર્ગીતવિશારદઃ ॥
શુશુભે વરદશ્શમ્ભુસ્સ તં પ્રેક્ષ્ય ચ સારથિમ્

તસ્મિન્નારોઽહતિરથં કલ્પિતં લોકસંભૃતમ્ ॥
શિરોભિઃ પતિતા ભૂમૌ તુરગા વેદસંભવાઃ

ચચાલ વસુધા ચેલુસ્સકલાશ્ચ મહીધરાઃ ॥
ચકંપે સહસા શેષોઽસોઢા તદ્ભારમાતુરઃ ।૭॥
અથાધઃ સ રથસ્યાસ્ય ભગવાન્ધરણીધરઃ ॥
વૃષેન્દ્રરૂપી ચોત્થાય સ્થાપયામાસ વૈ ક્ષણમ્

ક્ષણાંતરે વૃષેન્દ્રોઽપિ જાનુભ્યામગમદ્ધરામ્ ॥
રથારૂઢમહેશસ્ય સુતેજસ્સોઢુમક્ષમઃ

અભીષુહસ્તો ભગવાનુદ્યમ્ય ચ હયાંસ્તદા ॥
સ્થાપયામાસ દેવસ્ય પચનાદ્વૈરથં વરમ્

તતોઽસૌ નોદયામાસ મનોમારુતરંહસઃ ॥
બ્રહ્મા હયાન્વેદમયાન્નદ્ધાન્રથવરે સ્થિતઃ

પુરાણ્યુદ્દિશ્ય વૈ ત્રીણિ તેષાં ખસ્થાનિ તાનિ હિ॥
અધિષ્ઠિતે મહેશે તુ દાનવાનાં તરસ્વિનામ્

અથાહ ભગવાન્રુદ્રો દેવાનાલોક્ય શંકરઃ॥
પશૂનામાધિપત્યં મે ધદ્ધ્વં હન્મિ તતોઽસુરાન્

પૃથક્પશુત્વં દેવાનાં તથાન્યેષાં સુરોત્તમાઃ॥
કલ્પયિત્વૈવ વધ્યાસ્તે નાન્યથા દૈત્યસત્તમાઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય દેવદેવસ્ય ધીમતઃ ॥
વિષાદમગમન્સર્વે પશુત્વં પ્રતિશંકિતાઃ

તેષાં ભાવમથ જ્ઞાત્વા દેવદેવોઽમ્બિકાપતિઃ ॥
વિહસ્ય કૃપયા દેવાઞ્છંભુસ્તાનિદમબ્રવીત્

શંભુરુવાચ ॥
મા વોઽસ્તુ પશુભાવેઽપિ પાતો વિબુધસત્તમાઃ ॥
શ્રૂયતાં પશુભાવસ્ય વિમોક્ષઃ ક્રિયતાં ચ સઃ

યૌ વૈ પાશુપતં દિવ્યં ચરિષ્યતિ સ મોક્ષ્યતિ ॥
પશુત્વાદિતિ સત્યં વઃ પ્રતિજ્ઞાતં સમાહિતાઃ

યે ચાપ્યન્યે કરિષ્યંતિ વ્રતં પાશુપતં મમ ॥
મોક્ષ્યંતિ તે ન સંદેહઃ પશુત્વાત્સુરસત્તમાઃ

નૈષ્ઠિકં દ્વાદશાબ્દં વા તદર્થં વર્ષકત્રયમ્ ॥
શુશ્રૂષાં કારયેદ્યસ્તુ સ પશુત્વાદ્વિમુચ્યતે

તસ્માત્પરમિદં દિવ્યં ચરિષ્યથ સુરોત્તમાઃ ॥
પશુત્વાન્મોક્ષ્યથ તદા યૂયમત્ર ન સંશયઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય મહેશસ્ય પરાત્મનઃ ॥
તથેતિ ચાબ્રુવન્દેવા હરિબ્રહ્માદયસ્તથા

તસ્માદ્વૈ પશવસ્સર્વે દેવાસુરવરાઃ પ્રભોઃ ॥
રુદ્રઃ પશુપતિશ્ચૈવ પશુપાશવિમોચકઃ

તદા પક્ષુપતીત્યેતત્તસ્ય નામ મહેશિતુઃ ॥
પ્રસિદ્ધમભવદ્વધ્વા સર્વલોકેષુ શર્મદમ્

મુદા જયેતિ ભાષંતસ્સર્વે દેવર્ષયસ્તદા ॥
અમુદંશ્ચાતિ દેવેશો બ્રહ્મા વિષ્ણુઃ પરેઽપિ ચ

તસ્મિંશ્ચ સમયે યચ્ચ રૂપં તસ્ય મહાત્મનઃ ॥
જાતં તદ્વર્ણિતું શક્યં ન હિ વર્ષશતૈરપિ

એવં વિધો મહેશાનો મહેશાન્યખિલેશ્વરઃ ॥
જગામ ત્રિપુરં હંતું સર્વેષાં સુખદાયકઃ

તં દેવદેવં ત્રિપુરં નિહંતું તદાનુ સર્વે તુ રવિપ્રકાશાઃ ॥
ગજૈર્હયૈસ્સિંહવરૈ રથૈશ્ચ વૃષૈર્યયુસ્તેઽમરરાજમુખ્યાઃ

હલૈશ્ચ શાલૈર્મુશલૈર્ભુશુણ્ડૈર્ગિરીન્દ્રકલ્પૈર્ગિરિસંનિભાશ્ચ॥
નાનાયુધૈસ્સંયુતબાહવસ્તે તતો નુ હૃષ્ટાઃ પ્રયયુસ્સુરેશાઃ

નાનાયુધાઢ્યાઃ પરમપ્રકાશા મહોત્સવશ્શંભુજયં વદંતઃ ॥
યયુઃ પુરસ્તસ્ય મહેશ્વરસ્ય તદેન્દ્રપદ્મોદ્ભવવિષ્ણુમુખ્યાઃ

જહૃષુર્મુનયસ્સર્વે દંડહસ્તા જટાધરાઃ ॥
વવૃષુઃ પુષ્પવર્ષાણિ ખેચરા સિદ્ધચારણાઃ

પુત્રત્રયં ચ વિપ્રેન્દ્રા વ્રજન્સર્વે ગણેશ્વરાઃ ॥
તેષાં સંખ્યા ચ કઃ કર્તું સમર્થો વચ્મિ કાંશ્ચન

ગણેશ્વરૈર્દેવગણૈશ્ચ ભૃઙ્ગી સમાવૃતસ્સર્વગણેન્દ્રવર્યઃ ॥
જગામ યોગાંસ્ત્રિપુરં નિહંતું વિમાનમારુહ્ય યથા મહેન્દ્રઃ

।
કેશો વિગતવાસશ્ચ મહાકેશો મહાજ્વરઃ ॥
સોમવલ્લીસવર્ણશ્ચ સોમદસ્સનકસ્તથા

સોમધૃક્ સૂર્યવર્ચાશ્ચ સૂર્યપ્રેષણકસ્તથા ॥
સૂર્યાક્ષસ્સૂરિનામા ચ સુરસ્સુન્દર એવ ચ

પ્રસ્કંદઃ કુન્દરશ્ચંડઃ કંપનશ્ચાતિકંપનઃ ॥
ઇન્દ્રશ્ચેન્દ્રજવશ્ચૈવ યંતા હિમકરસ્તથા

શતાક્ષશ્ચૈવ પંચાક્ષઃ સહસ્રાક્ષો મહોદરઃ ॥
સતીજહુશ્શતાસ્યશ્ચ રંકઃ કર્પૂરપૂતનઃ

દ્વિશિખસ્ત્રિશિખશ્ચૈવ તથાહંકારકારકઃ॥
અજવક્ત્રોઽષ્ટવક્ત્રશ્ચ હયવક્ત્રોઽર્દ્ધવક્ત્રકઃ

ઇત્યાદ્યા ગણપા વીરા બહવોઽપરિમેયકાઃ ॥
પ્રયયુઃ પરિવાર્યેશં લક્ષ્યલક્ષણવર્જિતાઃ

સમાવૃત્ય મહાદેવં તદાપુસ્તે પિનાકિનમ્ ॥
દગ્ધું સમર્થા મનસા ક્ષણેન સચરાચરમ્

દગ્ધું જગત્સર્વમિદં સમર્થાઃ કિંત્વત્ર દગ્ધું ત્રિપુરં પિનાકી ॥
રથેન કિં ચાત્ર શરેણ તસ્ય ગણૈશ્ચ કિં દેવગણૈશ્ચ શમ્ભોઃ

સ એવ દગ્ધું ત્રિપુરાણિ તાનિ દેવદ્વિષાં વ્યાસ પિનાકપાણિઃ ॥
સ્વયં ગતસ્તત્ર ગણૈશ્ચ સાર્દ્ધં નિજૈસ્સુરાણામપિ સોઽદ્ભુતોતિઃ

કિં તત્ર કારણં ચાન્યદ્વચ્મિ તે ઋષિસત્તમ ॥
લોકેષુ ખ્યાપનાર્થં વૈ યશઃ પરમલાપહમ્

અન્યચ્ચ કારણં હ્યેતદ્દુષ્ટાનાં પ્રત્યયાય વૈ॥
સર્વેષ્વપિ ચ દેવેષુ યસ્માન્નાન્યો વિશિષ્યતે

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પઞ્ચમે યુદ્ધખંડે શિવયાત્રાવર્ણનં નામ નવમોઽધ્યાયઃ