શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.10

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
અથ શમ્ભુર્મહાદેવો રથસ્થસ્સર્વસંયુતઃ ॥
ત્રિપુરં સકલં દગ્ધુમુદ્યતોઽભૂત્સુરદ્વિષામ્॥
શીર્ષં સ્થાનકમાસ્થાય સંધાય ચ શરોત્તમમ્ ॥
સજ્જં તત્કાર્મુકં કૃત્વા પ્રત્યાલીઢં મહાદ્ભુતમ્

નિવેશ્ય દૃઢમુષ્ટૌ ચ દૃષ્ટિં દૃષ્ટૌ નિવેશ્ય ચ॥
અતિષ્ઠન્નિશ્ચલસ્તત્ર શતં વર્ષસહસ્રકમ્

તતોઙ્ગુષ્ઠે ગણાધ્યક્ષસ્સ તુ દૈત્યનિશંસ્થિતઃ॥
ન લક્ષ્યં વિવિશુસ્તાનિ પુરાણ્યસ્ય ત્રિશૂલિનઃ

તતોંતરિક્ષાદશૃણોદ્ધનુર્બાણધરો હરઃ ॥
મુંજકેશો વિરૂપાક્ષો વાચં પરમશોભનામ્

ભો ભો ન યાવદ્ભગવન્નર્ચિતોઽસૌ વિનાયકઃ॥
પુરાણિ જગદીશેશ સાંપ્રતં ન હનિષ્યતિ

એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં ગજવક્ત્રમપૂજયત્ ॥
ભદ્રકાલીં સમાહૂય તતોંધકનિષૂદનઃ

તસ્મિન્ સંપૂજિતે હર્ષાત્પરિતુષ્ટે પુરસ્સરે ॥
વિનાયકે તતો વ્યોમ્નિ દદર્શ ભગવાન્હરઃ

પુરાણિ ત્રીણિ દૈત્યાનાં તારકાણાં મહાત્મનામ્ ॥
યથાતથં હિ યુક્તાનિ કેચિદિત્થં વદંતિ હ

પરબ્રહ્મણિ દેવેશ સર્વોપાસ્યે મહેશ્વરે ॥
અન્યપ્રસાદતઃ કાર્યં સિદ્ધિર્ઘટતિ નેતિ હિ

સ સ્વતંત્રઃ પરં બ્રહ્મ સગુણો નિર્ગુણોઽપિ હ ॥
અલક્ષ્યઃ સકલૈસ્સ્વામી પરમાત્મા નિરંજનઃ

પંચદેવાત્મકઃ પંચદેવોપાસ્યઃ પરઃ પ્રભુઃ ॥
તસ્યોપાસ્યો ન કોપ્યસ્તિ સ એવોપાસ્ય આલયમ્

અથ વા લીલયા તસ્ય સર્વં સંઘટતે મુને ॥
ચરિતં દેવદેવસ્ય વરદાતુર્મહેશિતુઃ

તસ્મિસ્થિતે મહાદેવે પૂજયિત્વા ગણાધિપમ્ ॥
પુરાણિ તત્ર કાલેન જગ્મુરેકત્વમાશુ વૈ

એકીભાવં મુને તત્ર ત્રિપુરે સમુપાગતે ॥
બભૂવ તુમુલો હર્ષો દેવાદીનાં મહાત્મનામ્

તતો દેવગણાસ્સર્વે સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ ॥
જયેતિ વાચો મુમુચુઃ સ્તુવંતશ્ચાષ્ટમૂર્તિનમ્

અથાહેતિ તદા બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ જગતાં પતિઃ ॥
સમયોઽપિ સમાયાતો દૈત્યાનાં વધકર્મણઃ

તેષાં તારકપુત્રાણાં ત્રિપુરાણાં મહેશ્વર ॥
દેવકાર્યં કુરુ વિભો એકત્વમપિ ચાગતમ્

યાવન્ન યાન્તિ દેવેશ વિપ્રયોગં પુરાણિ વૈ ॥
તાવદ્બાણં વિમુંચશ્ચ ત્રિપુરં ભસ્મસાત્કુરુ।

અથ સજ્યં ધનુઃ કૃત્વા શર્વસ્સંધાય તં શરમ્ ॥
પૂજ્ય પાશુપતાસ્ત્રં સ ત્રિપુરં સમચિંતયત્

અથ દેવો મહાદેવો વરલીલાવિશારદઃ ॥
કેનાપિ કારણેનાત્ર સાવજ્ઞં તદવૈક્ષત

પુરત્રયં વિરૂપાક્ષઃ કર્તું તદ્ભસ્મસાત્ક્ષણાત્ ॥
સમર્થઃ પરમેશાનો મીનાતુ ચ સતાં ગતિઃ

દગ્ધું સમર્થો દેવેશો વીક્ષણેન જગત્ત્રયમ્ ॥
અસ્મદ્યશો વિવૃદ્ધ્યર્થં શરં મોક્તુમિહાર્હસિ

ઇતિ સ્તુતોઽમરૈસ્સર્વૈવિષ્ણ્વાદિવિધિભિસ્તદા ॥
દગ્ધું પુરત્રયં તદ્વૈ બાણેનૈચ્છન્મહેશ્વરઃ

અભિલાખ્યમુહૂર્તે તુ વિકૃષ્ય ધનુરદ્ભુતમ્ ॥
કૃત્વા જ્યાતલનિર્ઘોષં નાદમત્યંતદુસ્સહમ્

આત્મનો નામ વિશ્રાવ્ય સમાભાષ્ય મહાસુરાન્ ॥
માર્તંડકોટિવપુષં કાંડમુગ્રો મુમોચ હ

દદાહ ત્રિપુરસ્થાસ્તાન્દૈત્યાંસ્ત્રીન્વિમલાપહઃ ॥
સ આશુગો વિષ્ણુમયો વહ્નિશલ્યો મહાજ્વલન્

તતઃ પુરાણિ દગ્ધાનિ ચતુર્જલધિમેખલામ્ ॥
ગતાનિ યુગપદ્ભૂમિં ત્રીણિ દગ્ધાનિ ભસ્મશઃ

દૈત્યાસ્તુ શતશો દગ્ધાસ્તસ્ય બાણસ્થવહ્નિના ॥
હાહાકારં પ્રકુર્વંતશ્શિવપૂજાવ્યતિક્રમાત્

તારકાક્ષસ્તુ નિર્દગ્ધો ભ્રાતૃભ્યાં સહિતોઽભવત્ ॥
સસ્માર સ્વપ્રભું દેવં શંકરં ભક્તવત્સલમ્

ભક્ત્યા પરમયા યુક્તઃ પ્રલપન્ વિવિધા ગિરઃ ॥
મહાદેવં સમુદ્વીક્ષ્ય મનસા તમુવાચ સઃ

તારકાક્ષ ઉવાચ ॥
ભવ જ્ઞાતોસિ તુષ્ટોઽસિ યદ્યસ્માન્ સહ બંધુભિઃ ॥
તેન સત્યેન ભૂયોઽપિ કદા ત્વં પ્રદહિષ્યસિ

દુર્લભં લબ્ધમસ્માભિર્યદપ્રાપ્યં સુરાસુરૈઃ ॥
ત્વદ્ભાવભાવિતા બુદ્ધિર્જાતેજાતે ભવત્વિતિ

ઇત્યેવં વિબ્રુવંતસ્તે દાનવાસ્તેન વહ્નિના ॥
શિવાજ્ઞયાદ્ભુતં દગ્ધા ભસ્મસાદભવન્મુને

અન્યેઽપિ બાલા વૃદ્ધાશ્ચ દાનવાસ્તેન વહ્નિના ॥
શિવાજ્ઞયા દ્રુતં વ્યાસ નિર્દગ્ધા ભસ્મસાત્કૃતાઃ

સ્ત્રિયો વા પુરુષા વાપિ વાહનાનિ ચ તત્ર યે ॥
સર્વે તેનાગ્નિના દગ્ધાઃ કલ્પાન્તે તુ જગદ્યથા

ભર્તૄન્કંઠગતાન્હિત્વા કાશ્ચિદ્દગ્ધા વરસ્ત્રિયઃ ॥
કાશ્ચિત્સુપ્તાઃ પ્રમત્તાશ્ચ રતિશ્રાંતાશ્ચ યોષિતઃ

અર્દ્ધદગ્ધા વિબુદ્ધાશ્ચ બભ્રમુર્મોહમૂર્ચ્છિતાઃ ॥
તેન નાસીત્સુસૂક્ષ્મોઽપિ ઘોરત્રિપુરવહ્નિના

અવિદગ્ધો વિનિર્મુક્તઃ સ્થાવરો જંગમોપિ વા ॥
વર્જયિત્વા મયં દૈત્યં વિશ્વકર્માણમવ્યયમ્

અવિરુદ્ધં તુ દેવાનાં રક્ષિતં શંભુતેજસા ॥
વિપત્કાલેપિ સદ્ભક્તં મહેશશરણાગતમ્

સન્નિપાતો હિ યેષાં નો વિદ્યતે નાશકારકઃ ॥
દૈત્યાનામન્યસત્ત્વાનાં ભાવાભાવે કૃતાકૃતે

તસ્માદ્યત્નસ્સુસંભાવ્યઃ સદ્ભિઃ કર્તવ્ય એવ હિ ॥
ગર્હણાત્ક્ષીયતે લોકો ન તત્કર્મ સમાચરેત્

ન સંયોગો યથા તેષાં ભૂયાત્ત્રિપુરવાસિનામ્ ॥
મતમેતદ્ધિ સર્વેષાં દૈવાદ્યદિ યતો ભવેત્

યે પૂજયંતસ્તત્રાપિ દૈત્યા રુદ્રં સબાંધવાઃ ॥
ગાણપત્યં યયુસ્સર્વે શિવપૂજાવિ ધેર્બલાત્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પઞ્ચમે યુદ્ધખંડે ત્રિપુરદાહવર્ણનં નામ દશમોઽધ્યાયઃ