શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.58

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
શૃણુ વ્યાસ પ્રવક્ષ્યામિ ચરિતં શશિમૌલિનઃ ॥
યથા દુંદુભિનિર્હ્રાદમવધીદ્દિતિજં હરઃ

હિરણ્યાક્ષે હતે દૈત્યે દિતિપુત્રે મહાબલે ॥
વિષ્ણુદેવેન કાલેન પ્રાપ દુખં પહદ્દિતિઃ?

દૈત્યો દુંદુભિનિર્હ્રાદો દુષ્ટઃ પ્રહ્લાદમાતુલઃ ॥
સાંત્વયામાસ તાં વાગ્ભિર્દુઃખિતાં દેવદુઃખદઃ

અથ દૈત્યસ્સ માયાવી દિતિમાશ્વાસ્ય દૈત્યરાટ્ ॥
દેવાઃ કથં સુજેયાઃ સ્યુરિત્યુપાયમર્ચિતયત્

દેવૈશ્ચ ઘાતિતો વીરો હિરણ્યાક્ષો મહાસુરઃ ॥
વિષ્ણુના ચ સહ ભ્રાત્રા સચ્છલૈર્દેત્યવૈરિભિઃ

કિંબલાશ્ચ કિમાહારા કિમાધારા હિ નિર્જરાઃ ॥
મયા કથં સુજેયાસ્સ્યુરિત્યુપાયમચિંતયત્

વિચાર્ય બહુશો દૈત્યસ્તત્ત્વં વિજ્ઞાય નિશ્ચિતમ્ ॥
અવશ્યમગ્રજન્માનો હેતવોઽત્ર વિચારતઃ

બ્રાહ્મણાન્હંતુમસકૃદન્વધાવત વૈ તતઃ ॥
દૈત્યો દુન્દુભિનિર્હ્રાદો દેવવૈરી મહાખલઃ

યતઃ ક્રતુભુજો દેવાઃ ક્રતવો વેદસંભવાઃ॥
તે વેદા બ્રાહ્મણાધારાસ્તતો દેવબલં દ્વિજાઃ

નિશ્ચિતં બ્રાહ્મણાધારાસ્સર્વે વેદાસ્સવાસવાઃ॥
ગીર્વાણા બ્રાહ્મણબલા નાત્ર કાર્યા વિચારણા

બ્રાહ્મણા યદિ નષ્ટાસ્સ્યુર્વેદા નષ્ટાસ્તતસ્ત્વયમ્॥
અતસ્તેષુ પ્રણષ્ટેષુ વિનષ્ટાઃ સતતં સુરાઃ

યજ્ઞેષુ નાશં ગચ્છત્સુ હતાહારાસ્તતસ્સુરાઃ॥
નિર્બલાસ્સુખજય્યાઃ સ્યુર્નિર્જિતેષુ સુરેષ્વથ।૧૨॥
અહમેવ ભવિષ્યામિ માન્યસ્ત્રિજગતીપતિઃ ॥
અહરિષ્યામિ દેવા નામક્ષયાસ્સર્વસંપદઃ

નિર્વેક્ષ્યામિ સુખાન્યેવ રાજ્યે નિહતકંટકે ॥
ઇતિ નિશ્ચિત્ય દુર્બુદ્ધિઃ પુનશ્ચિંતિતવાન્ખલઃ

દ્વિજાઃ ક્વ સંતિ ભૂયાંસો બ્રહ્મતેજોતિબૃંહિતા॥
શ્રુત્યધ્યનસંપન્નાસ્તપોબલસમન્વિતાઃ

ભૂયસાં બ્રાહ્મણાનાં તુ સ્થાનં વારાણસી ખલુ ॥
તામાદાવુપસંહૃત્ય યાયાં તીર્થાંતરં તતઃ

યત્ર યત્ર હિ તીર્થેષુ યત્ર યત્રાશ્રમેષુ ચ ॥
સંતિ સર્વેઽગ્રજન્માનસ્તે મયાદ્યાસ્સમંતતઃ

ઇતિ દુંદુભિનિર્હ્રાદો મતિં કૃત્વા કુલોચિતામ્ ॥
પ્રાપ્યાપિ કાશીં દુર્વૃત્તો માયાવી ન્યવધીદ્દ્વિજાન્

સમિત્કુશાન્સમાદાતું યત્ર યાંતિ દ્વિજોત્તમાઃ ॥
અરણ્યે તત્ર તાન્સર્વાન્સ ભક્ષયતિ દુર્મતિઃ

યથા કોઽપિ ન વેત્ત્યેવં તથાઽચ્છન્નોઽભવત્પુનઃ ॥
વને વનેચરો ભૂત્વા યાદોરૂપો જલાશયે

અદૃશ્યરૂપી માયાવી દેવાનામપ્યગોચરઃ ॥
દિવા ધ્યાનપરસ્તિષ્ઠેન્મુનિવન્મુનિમધ્યગઃ

પ્રવેશમુટજાનાં ચ નિર્ગમં હિ વિલોકયન્ ॥
યામિન્યાં વ્યાઘ્રરૂપેણાભક્ષયદ્બ્રાહ્મણાન્બહૂન્

નિશ્શંકમ્ભક્ષયત્યેવં ન ત્યજત્યપિ કીકશમ્ ॥
ઇત્થં નિપાતિતાસ્તેન વિપ્રા દુષ્ટેન ભૂરિશઃ

એકદા શિવરાત્રૌ તુ ભક્તસ્ત્વેકો નિજોટજે ॥
સપર્યાં દેવદેવસ્ય કૃત્વા ધ્યાનસ્થિતોઽભવત્

સ ચ દુંદુભિનિર્હ્રાદો દૈત્યેન્દ્રો બલદર્પિતઃ ॥
વ્યાઘ્રરૂપં સમાસ્થાય તમાદાતું મતિં દધે

તં ભક્તં ધ્યાનમાપન્નં દૃઢચિત્તં શિવેક્ષણે ॥
કૃતાસ્ત્રમન્ત્રવિન્યાસં તં ક્રાંતુમશકન્ન સઃ

અથ સર્વં ગતશ્શમ્ભુર્જ્ઞાત્વા તસ્યાશયં હરઃ ॥
દૈત્યસ્ય દુષ્ટરૂપસ્ય વધાય વિદધે ધિયમ્

યાવદાદિત્સતિ વ્યાઘ્રસ્તાવદાવિરભૂદ્ધરઃ ॥
જગદ્રક્ષામણિસ્ત્ર્યક્ષો ભક્તરક્ષણદક્ષધીઃ

રુદ્રમાયાંતમાલોક્ય તદ્ભક્તાર્ચિતલિંગતઃ ॥
દૈત્યસ્તેનૈવ રૂપેણ વવૃધે ભૂધરોપમઃ

સાવજ્ઞમથ સર્વજ્ઞં યાવત્પશ્યતિ દાનવઃ ॥
તાવદાયાતમાદાય કક્ષાયંત્રે ન્યપીડયત્

પંચાસ્યસ્ત્વથ પંચાસ્યં મુષ્ટ્યા મૂર્દ્ધન્યતાડયત॥
ભક્તવત્સલનામાસૌ વજ્રાદપિ કઠોરયા

સ તેન મુષ્ટિઘાતેન કક્ષાનિષ્પેષણેન ચ ॥
અત્યાર્તમારટદ્વ્યાઘ્રો રોદસીં પૂરયન્મૃતઃ

તેન નાદેન મહતા સંપ્રવેપિતમાનસાઃ ॥
તપોધનાસ્સમાજગ્મુર્નિશિ શબ્દાનુસારતઃ

અત્રેશ્વરં સમાલોક્ય કક્ષીકૃતમૃગેશ્વરમ્ ॥
તુષ્ટુવુઃ પ્રણતાસ્સર્વે શર્વં જયજયાક્ષરૈઃ

બ્રાહ્મણા ઊચુઃ ॥
પરિત્રાતાઃ પરિત્રાતાઃ પ્રત્યૂહાદ્દારુણાદિતઃ ॥
અનુગ્રહં કુરુષ્વેશ તિષ્ઠાત્રૈવ જગદ્ગુરો

અનેનૈવ સ્વરૂપેણ વ્યાઘ્રેશ ઇતિ નામતઃ ॥
કુરુ રક્ષાં મહાદેવ જ્યેષ્ઠસ્થાનસ્ય સર્વદા

અન્યેભ્યો હ્યુપસર્ગેભ્યો રક્ષ નસ્તીર્થવાસિનઃ ॥
દુષ્ટાનષ્ટાસ્ય? ગૌરીશ ભક્તેભ્યો દેહિ ચાભયમ્ ॥

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તેષાં ભક્તાનાં ચન્દ્રશેખરઃ ॥
તથેત્યુક્ત્વા પુનઃ પ્રાહ સ ભક્તાન્ભક્તવત્સલઃ ॥ ૩૮ ।
મહેશ્વર ઉવાચ ॥
યો મામનેન રૂપેણ દ્રક્ષ્યતિ શ્રદ્ધયાત્ર વૈ ॥
તસ્યોપસર્ગસંધાનં પાતયિષ્યામ્યસંશયમ્

મચ્ચરિત્રમિદં શ્રુત્વા સ્મૃત્વા લિંગમિદં હૃદિ ॥
સંગ્રામે પ્રવિશન્મર્ત્યો જયમાપ્નોત્યસંશયમ્

એતસ્મિન્નંતરે દેવાસ્સમાજગ્મુસ્સવાસવાઃ ।
જયેતિ શબ્દં કુર્વંતો મહોત્સવપુરસ્સરમ્

પ્રણમ્ય શંકરં પ્રેમ્ણા સર્વે સાંજલયસ્સુરાઃ ॥
નતસ્કંધાઃ સુવાગ્ભિસ્તે તુષ્ટુવુર્ભક્તવત્સલમ્

દેવા ઊચુઃ ॥
જય શંકર દેવેશ પ્રણતાર્તિહર પ્રભો ॥
એતદ્દુંદુભિનિર્હ્રાદવધાત્ત્રાતા વયં સુરાઃ

સદા રક્ષા પ્રકર્તવ્યા ભક્તાનાં ભક્તવત્સલ ॥
વધ્યાઃ ખલાશ્ચ દેવેશ ત્વયા સર્વેશ્વર પ્રભો

ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તેષાં સુરાણાં પરમેશ્વરઃ ॥
તથેત્યુક્ત્વા પ્રસન્નાત્મા તસ્મિંલ્લિંગે લયં યયૌ

સવિસ્મયાસ્તતો દેવાસ્સ્વંસ્વં ધામ યયુર્મુદા ॥
તેઽપિ વિપ્રા મહાહર્ષાત્પુનર્યાતા યથાગતમ્

ઇદં ચરિત્રં પરમ વ્યાઘ્રેશ્વરસમુદ્ભવમ્ ॥
શૃણુયાચ્છ્રાવયેદ્વાપિ પઠેદ્વા પાઠયેત્તથા

સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ નરસ્સ્વમનસેસિતાન્ ॥
પરત્ર લભતે મોક્ષં સર્વદુઃખવિવર્જિતઃ

ઇદમાખ્યાનમતુલં શિવલીલા મૃતાક્ષરમ્॥
સ્વર્ગ્યં યશસ્યમાયુષ્યં પુત્રપૌત્રપ્રવર્દ્ધનમ્

પરં ભક્તિપ્રદં ધન્યં શિવપ્રીતિકરં શિવમ્॥
પરમજ્ઞાનદં રમ્યં વિકારહરણં પરમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિ૦ રુદ્રસંહિતાયાં પઞ્ચ૦ યુદ્ધખણ્ડે દુંદુભિનિર્હ્રાદદૈત્યવધવર્ણનં નામાષ્ટપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ