શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.57

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
શૃણુ વ્યાસ મહાપ્રેમ્ણા ચરિતં શશિમૌલિનઃ ॥
યથાઽવધીત્ત્રિશૂલેન દાનવેન્દ્રં ગજાસુરમ્

દાનવે નિહતે દેવ્યા સમરે મહિષાસુરે ॥
દેવાનાં ચ હિતાર્થાય પુરા દેવાઃ સુખં યયુઃ

તસ્ય પુત્રો મહાવીરો મુનીશ્વર ગજાસુરઃ ॥
પિતુર્વધં હિ સંસ્મૃત્ય કૃતં દેવ્યા સુરાર્થનાત્

સ તદ્વૈરમનુસ્મૃત્ય તપોર્થં ગતવાન્વને ॥
સમુદ્દિશ્ય વિધિં પ્રીત્યા તતાપ પરમં તપઃ

અવધ્યોહં ભવિષ્યામિ સ્ત્રીપુંસૈઃ કામનિર્જિતઃ ॥
સંવિચાર્યેતિ મનસાઽભૂત્તપોરતમાનસઃ

સ તેપે હિમવદ્દ્રોણ્યાં તપઃ પરમદારુ ણમ્ ॥
ઊર્દ્ધ્વબાહુર્નભોદૃષ્ટિઃ પાદાંગુષ્ઠાશ્રિતાવનિઃ

જટાભારૈસ્સ વૈ રેજે પ્રલયાર્ક ઇવાંશુભિઃ ॥
મહિષાસુરપુત્રોઽસૌ ગજાસુર ઉદારધીઃ

તસ્ય મૂર્ધ્નઃ સમુદ્ભૂતસ્સધૂમોગ્નિસ્તપોમયઃ ॥
તિર્યગૂર્ધ્વમધોલોકાસ્તાપયન્વિષ્વગીરિતઃ

ચુક્ષુભુર્નદ્યુદન્વંતશ્ચાગ્નેર્મૂર્દ્ધસમુદ્ભવાત્ ॥
નિપેતુસ્સગ્રહાસ્તારા જજ્વલુશ્ચ દિશો દશ

તેન તપ્તાસ્તુરાસ્સર્વે દિવં ત્યક્ત્વા સવાસવાઃ ॥
બ્રહ્મલોકં યયુર્વિજ્ઞાપયામાસુશ્ચચાલ ભૂઃ

દેવા ઊચુઃ ॥
વિધે ગજાસુરતપસ્તપ્તા વયમથાકુલાઃ ॥
ન શક્નુમો દિવિ સ્થાતુમતસ્તે શરણં ગતાઃ

વિધેહ્યુપશમં તસ્ય ચાન્યાઞ્જીવયિતું કૃપા ॥
લોકા નંક્ષ્યત્યન્યથા હિ સત્યંસત્યં બ્રુવામહે

ઇતિ વિજ્ઞાપિતો દેવૈર્વાસવાદ્યૈસ્સ આત્મભૂઃ ॥
ભૃગુદક્ષાદિભિર્બ્રહ્મા યયૌ દૈત્યવરાશ્રમમ્

તપંતં તપસા લોકા ન્યથાઽભ્રાપિહિતં દિવિ ॥
વિલક્ષ્ય વિસ્મિતઃ પ્રાહ વિહસન્સૃષ્ટિકારકઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ દૈત્યેન્દ્ર તપસ્સિદ્ધોસિ માહિષે ॥
પ્રાપ્તોઽહં વરદસ્તાત વરં વૃણુ યથેપ્સિતમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઉત્થાયોત્થાય દૈત્યેન્દ્ર ઈક્ષમાણો દૃશા વિભુમ્॥
ગિરા ગદ્ગદયા પ્રીતોઽગૃણાદ્દેવં સ માહિષિઃ ॥।૩૫।
ગજાસુર ઉવાચ ॥
નમસ્તે દેવદેવેશ યદિ દાસ્યસિ મે વરમ્॥
અવધ્યોઽહં ભવેયં વૈ સ્ત્રીપુંસૈઃ કામનિર્જિતૈઃ

મહાબલો મહાવીર્યોઽજેયો દેવાદિભિસ્સદા ॥
સર્વેષાં લોકપાલાનાં નિખિલર્દ્ધિસુભુગ્વિભો

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
એવં વૃતશ્શતધૃતિર્દાનવેન સ તેન વૈ ॥
પ્રાદાત્તત્તપસા પ્રીતો વરં તસ્ય સુદુર્લભમ્

એવં લબ્ધવરો દૈત્યો માહિષિશ્ચ ગજાસુરઃ ॥
સુપ્રસન્નમનાસ્સોઽથ સ્વધામ પ્રત્યપદ્યત

સ વિજિત્ય દિશસ્સર્વા લોકાંશ્ચ ત્રીન્મહાસુરઃ ॥
દેવાસુરમનુષ્યેન્દ્રાન્ગંધર્વગરુડોરગાન્

ઇત્યાદીન્નિખિલાઞ્જિત્વા વશમાનીય વિશ્વજિત્ ॥
જહાર લોકપાલાનાં સ્થાનાનિ સહ તેજસા

દેવોદ્યાનશ્રિયા જુષ્ટમધ્યાસ્તે સ્મ ત્રિવિષ્ટપમ્ ॥
મહેન્દ્રભવનં સાક્ષાન્નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા

તસ્મિન્મહેન્દ્રસ્ય ગૃહે મહાબલો મહામના નિર્જિતલોક એકરાટ્॥
રેમેઽભિવંદ્યાંઘ્રિયુગઃ સુરાદિભિઃ પ્રતાપિતૈરૂર્જિતચંડશાસનઃ

સ ઇત્થં નિર્જિતકકુબેકરાડ્ વિષયાન્પ્રિયાન્ ॥
યથોપજોષં ભુંજાનો નાતૃપ્યદજિતેન્દ્રિયઃ

એવમૈશ્વર્યમત્તસ્ય દૃપ્તસ્યોચ્છાસ્ત્રવર્તિનઃ ॥
કાલે વ્યતીતે મહતિ પાપબુદ્ધિરભૂત્તતઃ

મહિષાસુરપુત્રોઽસૌ સંચિક્લેશ દ્વિજાન્વરાન્ ॥
તાપસાન્નિતરાં પૃથ્વ્યાં દાનવસ્સુખમર્દનઃ

સુરાન્નરાંશ્ચ પ્રમથાન્સર્વાઞ્ચિક્લેશ દુર્મતિઃ ॥
ધર્માન્વિતાન્વિશેષેણ પૂર્વવૈરમનુસ્મરન્

એકસ્મિન્સમયે તાત દાનવોઽસૌ મહાબલઃ ॥
અગચ્છદ્રાજધાનીં વ શંકરસ્ય ગજાસુરઃ

સમાગતેઽસુરેન્દ્રે હિ મહાન્કલકલો મુને ॥
ત્રાતત્રાતેતિ તત્રાસીદાનંદનવાસિનામ્

મહિષાઽસુરપુત્રોઽસૌ યદા પુર્યાં સમાગતઃ ॥
પ્રમથન્પ્રમથાન્સર્વાન્નિજવીર્યમદોદ્ધતઃ

તસ્મિન્નવસરે દેવાશ્શક્રાદ્યાસ્તત્પરાજિતાઃ ॥
શિવસ્ય શરણં જગ્મુર્નત્વા તુષ્ટુવુરાદરાત્

ન્યવેદયન્દાનવસ્ય તસ્ય કાશ્યાં સમાગમમ્ ॥
ક્લેશાધિક્યં તત્રત્યાનાં તન્નાથાનાં વિશેષતઃ

દેવા ઊચુઃ ॥
દેવદેવ મહાદેવ તવ પુર્યાં ગતોસુરઃ ॥
કષ્ટં દત્તે ત્વજ્જનાનાં તં જહિ ત્વં કૃપાનિધે

યત્રયત્ર ધરાયાં ચ ચરણં પ્રમિણોતિ હિ ॥
અચલાં સચલાં તત્ર કરોતિ નિજ ભારતઃ

ઊરુવેગેન તરવઃ પતંતિ શિખરૈસ્સહ ॥
યસ્ય દોર્દંડઘાતેન ચૂર્ણા સ્યુશ્ચ શિલોચ્ચયાઃ

યસ્ય મૌલિજસંઘર્ષાદ્ઘના વ્યોમ ત્યજંત્યપિ ॥
નીલિમાનં ન ચાદ્યાપિ જહ્યુસ્તત્કેશસંગજમ્

યસ્ય વિશ્વાસસંભારૈરુત્તરંગા મહાબ્ધયઃ ॥
નદ્યોપ્યમન્દકલ્લોલા ભવંતિ તિમિભિસ્સહ

યોજનાનાં સહસ્રાણિ નવ યસ્ય સમુચ્છ્રયઃ ॥
તાવાનેવ હિ વિસ્તારસ્તનોર્માયાવિનોઽસ્ય હિ

યન્નેત્રયોઃ પિંગલિમા તથા તરલિમા પુનઃ ॥
વિદ્યુતાઃ નોહ્યતેઽદ્યાપિ સોઽયં સ્માઽઽયાતિ સત્વરમ્

યાં યાં દિશં સમભ્યેતિ સોયં દુસ્સહ દાનવઃ ॥
અવધ્યોઽહં ભવામીતિ સ્ત્રીપુંસૈઃ કામનિર્જિતૈઃ

ઇત્યેવં ચેષ્ટિતં તસ્ય દાનવસ્ય નિવેદિતમ્ ॥
રક્ષસ્વ ભક્તાન્દેવેશ કાશીરક્ષણતત્પર

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇતિ સંપ્રાર્થિતો દેવૈર્ભક્તરક્ષણતત્પરઃ ॥
તત્રાઽઽજગામ સોરં તદ્વધકામનયા હરઃ

આગતં તં સમાલોક્ય શંકરં ભક્તવત્સલમ્ ॥
ત્રિશૂલહસ્તં ગર્જંતં જગર્જ સ ગજાસુરઃ

તતસ્તયોર્મહાનાસીત્સમરો દારુણોઽદ્ભુતઃ ॥
નાનાસ્ત્રશસ્ત્રસંપાતૈર્વીરારાવં પ્રકુર્વતોઃ

ગજાસુરોતિતેજસ્વી મહાબલપરાક્રમઃ ॥
વિવ્યાધ ગિરિશં બાણૈસ્તીક્ષ્ણૈર્દાનવઘાતિનમ્

અથ રુદ્રો રૌદ્રતનુઃ સ્વશરૈરતિદારુણૈઃ ॥
તચ્છરાંશ્ચિચ્છિદે તૂર્ણમપ્રાપ્તાંસ્તિલશો મુને

તતો ગજાસુરઃ કુદ્ધોઽભ્યધાવત્તં મહેશ્વરમ્ ॥
ખડ્ગહસ્તઃ પ્રગર્જ્યોચ્ચૈર્હતોસીત્યદ્ય વૈ મયા

તતસ્ત્રિશૂલહેતિસ્તમાયાંતં દૈત્યપુંગવમ્ ॥
વિજ્ઞાયાવધ્યમન્યેન શૂલેનાભિજઘાન તમ્ ॥

પ્રોતસ્તેન ત્રિશૂલેન સ ચ દૈત્યો ગજાસુરઃ ॥
છત્રીકૃતમિવાત્માનં મન્યમાના જગૌ હરમ્

ગજાસુર ઉવાચ ॥
દેવદેવ મહાદેવ તવ ભક્તોઽસ્મિ સર્વથા ॥
જાને ત્વાં ત્રિદિવેશાનં ત્રિશૂલિન્સ્મરહારિણમ્

તવ હસ્તે મમ વધો મહાશ્રેયસ્કરો મતઃ ॥
અંધકારે મહેશાન ત્રિપુરાંતક સર્વગ

કિંચિદ્વિજ્ઞપ્તુમિચ્છામિ તચ્છૃણુષ્વ કૃપાકર ॥
સત્યં બ્રવીમિ નાસત્યં મૃત્યુંજય વિચારય।૫૩॥
ત્વમેકો જગતાં વંદ્યો વિશ્વસ્યોપરિ સંસ્થિતઃ ॥
કાલેન સર્વૈર્મર્તવ્યં શ્રેયસે મૃત્યુરીદૃશઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય શંકરઃ કરુણાનિધિઃ ॥
પ્રહસ્ય પ્રત્યુવાચેશો માહિષેયં ગજાસુરમ્

ઈશ્વર ઉવાચ ॥
મહાપરાક્રમનિધે દાનવોત્તમ સન્મતે ॥
ગજાસુર પ્રસન્નોસ્મિ સ્વાનકૂલં વરં વૃણુ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય મહેશસ્ય વચનં વરદસ્ય હિ ॥
પ્રત્યુવાચ પ્રસન્નાત્મા દાનવેન્દ્રો ગજાસુરઃ

ગજાસુર ઉવાચ ॥
યદિ પ્રસન્નો દિગ્વાસસ્તદા દિત્યં વસાન મે॥
ઇમાં કૃત્તિં મહેશાન ત્વત્ત્રિશૂલાગ્નિપાવિતામ્

સ્વપ્રમાણાં સુખસ્પર્શાં રણાંગણપણીકૃતામ્ ॥
દર્શનીયાં મહાદિવ્યાં સર્વદૈવ સુખાવહામ્

ઇષ્ટગંધિસ્સદૈવાસ્તુ સદૈવાસ્ત્વતિકોમલા ॥
સદૈવ નિર્મલા ચાસ્તુ સદૈવાસ્ત્વતિમંડનામ્

મહાતપોનલજ્વાલાં પ્રાપ્યાપિ સુચિરં વિભો ॥
ન દગ્ધા કૃત્તિરેષા મે પુણ્યગંધનિધેસ્તતઃ

યદિ પુણ્યવતી નૈષા મમ કૃત્તિ દિગંબર ॥
તદા ત્વદંગસંગોસ્યાઃ કથં જાતો રણાંગણે

અન્યં ચ મે વરં દેહિ યદિ તુષ્ટોઽસિ શંકર ॥
નામાસ્તુ કૃત્તિવાસાસ્તે પ્રારભ્યાદ્યતનં દિનમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
શ્રુત્વેતિ સ વચસ્તસ્ય શંકરો ભક્તવત્સલઃ॥
તથેત્યુવાચ સુપ્રીતો મહિષાસુરજં ચ તમ્

પુનઃ પ્રોવાચ પ્રીતાત્મા દાનવં તં ગજાસુરમ્ ॥
ભક્તપ્રિયો મહેશાનો ભક્તિનિર્મલમાનસમ્

ઈશ્વર ઉવાચ॥
ઇદં પુણ્યં શરીરં તે ક્ષેત્રેઽસ્મિન્મુક્તિસાધને॥
મમ લિંગં ભવત્વત્ર સર્વેષાં મુક્તિદાયકમ્

કૃત્તિવાસેશ્વરં નામ મહાપાતકનાશનમ્॥
સર્વેષામેવ લિંગાનાં શિરોભૂતં વિમુક્તિદમ્

કથયિત્વેતિ દેવેશસ્તત્કૃતિં પરિગૃહ્ય ચ॥
ગજાસુરસ્ય મહતીં પ્રાવૃણોદ્ધિ દિગંબરઃ

મહામહોત્સવો જાતસ્તસ્મિન્નહ્નિ મુનીશ્વર॥
હર્ષમાપુર્જનાસ્સર્વે કાશીસ્થાઃ પ્રમથાસ્તથા

હરિ બ્રહ્માદયો દેવા હર્ષનિર્ભરમાનસાઃ॥
તુષ્ટુવુસ્તં મહેશાનં નત્વા સાંજલયસ્તતઃ

હતે તસ્મિન્દાનવેશે માહિષે હિ ગજાસુરે॥
સ્વસ્થાનં ભેજિરે દેવા જગત્સ્વાસ્થ્યમવાપ ચ

ઇત્યુક્તં ચરિતં શંભોર્ભક્તવાત્સલ્યસૂચકમ્ ॥
સ્વર્ગ્યં યશસ્યમાયુષ્યં ધનધાન્યપ્રવર્દ્ધનમ્

ય ઇદં શૃણુયાત્પ્રીત્યા શ્રાવયેદ્વા શુચિવ્રતઃ ॥
સ ભુક્ત્વા ચ મહાસૌખ્યં લભેતાંતે પરં સુખમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પઞ્ચમે યુદ્ધખંડે ગજાસુરવધો નામ સપ્તપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ