શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.55

વ્યાસ ઉવાચ ॥
સનત્કુમાર સર્વજ્ઞ બ્રહ્મપુત્ર નમોસ્તુ તે ॥
અદ્ભુતેયં કથા તાત શ્રાવિતા મે ત્વયા મુને

જૃંભિતે જૃંભણાસ્ત્રેણ હરિણા સમરે હરે ॥
હતે બાણબલે બાણઃ કિમકાર્ષીચ્ચ તદ્વદ

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય વ્યાસસ્યામિતતેજસઃ ॥
પ્રત્યુવાચ પ્રસન્નાત્મા બ્રહ્મપુત્રો મુનીશ્વરઃ ।

સનત્કુમાર ઉવાચ॥
શૃણુ વ્યાસ મહાપ્રાજ્ઞ કથાં ચ પરમાદ્ભુતામ્ ॥
કૃષ્ણશંકરયોસ્તાત લોકલીલાનુસારિણોઃ

શયિતે લીલયા રુદ્રે સપુત્રે સગણે સતિ ॥
બાણો વિનિર્ગતો યુદ્ધં કર્તું કૃષ્ણેન દૈત્યરાટ્

કુંભાંડસંગૃહીતાશ્વો નાનાશસ્ત્રાસ્ત્રધૃક્ તતઃ ॥
ચકાર યુદ્ધમતુલં બલિપુત્રો મહાબલઃ

દૃષ્ટ્વા નિજબલં નષ્ટં સ દૈત્યેન્દ્રોઽત્યમર્ષિતઃ ॥
ચકાર યુદ્ધમતુલં બલિ પુત્રો મહાબલઃ

શ્રીકૃષ્ણોપિ મહાવીરો ગિરિશાપ્તમહાબલઃ ॥
ઉચ્ચૈર્જગર્જ તત્રાજૌ બાણં મત્વા તૃણોપમમ્

ધનુષ્ટંકારયામાસ શાર્ઙ્ગાખ્યં નિજમદ્ભુતમ્ ॥
ત્રાસયન્બાણસૈન્યં તદવશિષ્ટં મુનીશ્વર

તેન નાદેન મહતા ધનુષ્ટંકારજેન હિ ॥
દ્યાવાભૂમ્યોરંતરં વૈ વ્યાપ્તમાસીદનંતરમ્

ચિક્ષેપ વિવિધાન્બાણાન્બાણાય કુપિતો હરિઃ ॥
કર્ણાન્તં તદ્વિકૃષ્યાથ તીક્ષ્ણાનાશીવિષોપમાન્

આયાતાંસ્તાન્નિરીક્ષ્યાઽથ સ બાણો બલિનન્દનઃ ॥
અપ્રાપ્તાનેવ ચિચ્છેદ સ્વશરૈસ્સ્વધનુશ્ચ્યુતૈઃ

પુનર્જગર્જ સ વિભુર્બાણો વૈરિગણાર્દનઃ ॥
તત્રસુર્વૃષ્ણયસ્સર્વે કૃષ્ણાત્માનો વિચેતસઃ

સ્મૃત્વા શિવપદામ્ભોજં ચિક્ષેપ નિજસાયકાન્॥
સ કૃષ્ણાયાતિશૂરાય મહાગર્વો બલેસ્સુતઃ

કૃષ્ણોપિ તાનસંપ્રાપ્તાનચ્છિનત્સશરૈર્દ્રુતમ્ ॥
સ્મૃત્વા શિવપદામ્ભોજમમરારિ મહાબલઃ

રામાદયો વૃષ્ણયશ્ચ સ્વંસ્વં યોદ્ધારમાહવે ॥
નિજઘ્નુર્બલિનસ્સર્વે કૃત્વા ક્રોધં સમાકુલાઃ

ઇત્થં ચિરતરં તત્ર બલિનોશ્ચ દ્વયોરપિ ॥
બભૂવ તુમુલં યુદ્ધં શૃણ્વતાં વિસ્મયાવહમ્

તસ્મિન્નવસરે તત્ર ક્રોધં કૃત્વાઽતિપક્ષિરાટ્ ॥
બાણાસુરબલં સર્વં પક્ષાઘાતૈરમર્દયત્

મર્દિતં સ્વબલં દૃષ્ટ્વા મર્દયંતં ચ તં બલી ॥
ચુકોપાતિ બલેઃ પુત્રઃ શૈવરાડ્ દિતિજેશ્વરઃ

સ્મૃત્વા શિવપદામ્ભોજં સહસ્રભુજવાન્દ્રુતમ્ ॥
મહત્પરાક્રમં ચક્રે વૈરિણાં દુસ્સહં સ વૈ

ચિક્ષેપ યુગપદ્બાણાનમિતાંસ્તત્ર વીરહા ॥
કૃષ્ણાદિસર્વયદુષુ ગરુડે ચ પૃથક્પૃથક્

જઘાનૈકેન ગરુડં કૃષ્ણમેકેન પત્ત્રિણા ॥
બલમેકેન ચ મુને પરાનપિ તથા બલી

તતઃ કૃષ્ણો મહાવીર્યો વિષ્ણુરૂપસ્સુરારિહા ॥
ચુકોપાતિરણે તસ્મિઞ્જગર્જ ચ મહેશ્વરઃ

જઘાન બાણં તરસા શાર્ઙ્ગનિસ્સૃતસચ્છરૈઃ ॥
અતિ તદ્બલમત્યુગ્રં યુગપત્સ્મૃતશંકરઃ

ચિચ્છેદ તદ્ધનુશ્શીઘ્રં છત્રાદિકમના કુલઃ ॥
હયાંશ્ચ પાતયામાસ હત્વા તાન્સ્વશરૈર્હરિઃ

બાણોઽપિ ચ મહાવીરો જગર્જાતિ પ્રકુપ્ય હ ॥
કૃષ્ણં જઘાન ગદયા સોઽપતદ્ધરણીતલે

ઉત્થાયારં તતઃ કૃષ્ણો યુયુધે તેન શત્રુણા ॥
શિવભક્તેન દેવર્ષે લોકલીલાઽનુસારતઃ

એવં દ્વયોશ્ચિરં કાલ બભૂવ સુમહાન્રણઃ ॥
શિવરૂપો હરિઃ કૃષ્ણઃ સ ચ શૈવોત્તમો બલી

કૃષ્ણોઽથ કૃત્વા સમરં ચિરં બાણેન વીર્યવાન્॥
શિવાઽઽજ્ઞયા પ્રાપ્તબલશ્ચુકોપાતિ મુનીશ્વરઃ

તતસ્સુદર્શનેનાશુ કૃષ્ણો બાણભુજાન્બહૂન્ ॥
ચિચ્છેદ ભગવાઞ્શંભુ શાસનાત્પરવીરહા

અવશિષ્ટા ભુજાસ્તસ્ય ચત્વારોઽતીવ સુન્દરાઃ ॥
ગતવ્યથો બભૂવાશુ શંકરસ્ય પ્રસાદતઃ

ગતસ્મૃતિર્યદા બાણ શિરશ્છેત્તું સમુદ્યતઃ ॥
કૃષ્ણો વીરત્વમાપન્નસ્તદા રુદ્રસ્સમુત્થિતઃ

રુદ્ર ઉવાચ ॥
ભગવન્દેવકીપુત્ર યદાજ્ઞપ્તં મયા પુરા ॥
તત્કૃતં ચ ત્વયા વિપ્ર મદાજ્ઞાકારિણા સદા

મા બાણસ્ય શિરશ્છિંધિ સંહરસ્વ સુદર્શનમ્ ॥
મદાજ્ઞયા ચક્રમિદં સ્યાન્મોઘં મજ્જને સદા

દત્તં મયા પુરા તુભ્યમનિવાર્યં રણે તવ ॥
ચક્રં જયં ચ ગોવિન્દ નિવર્તસ્વ રણાત્તતઃ

દધીચે રાવણે વીરે તારકાદિપુરેષ્વપિ ॥
વિના મદાજ્ઞાં લક્ષ્મીશ રથાઙ્ગં નામુચઃ પુરા

ત્વં તુ યોગીશ્વરસ્સ્સાક્ષાત્પરમાત્મા જનાર્દન ॥
વિચાર્યતાં સ્વમનસા સર્વભૂતહિતે રતઃ

વરમસ્ય મયા દત્તં ન મૃત્યુર્ભયમસ્તિ વૈ ॥
તન્મે વચસ્સદા સત્યં પરિતુષ્ટોસ્મ્યહં તવ

પુરાઽયં ગર્વિતો મત્તો યુદ્ધં દેહીતિ મેઽબ્રવીત્ ॥
ભુજાન્કણ્ડૂયમાનસ્તુ વિસ્મૃતાત્મગતિર્હરે

તદાહમશપં તં વૈ ભુજચ્છેત્તાઽઽગમિષ્યતિ ॥
અચિરેણાતિકાલેન ગતગર્વો ભવિષ્યસિ

મદાજ્ઞયા હરિઃ પ્રાપ્તો ભુજચ્છેત્તા તવાઽથ વૈ ॥
નિવર્તસ્વ રણાદ્ગચ્છ સ્વગૃહં સવધૂવરઃ

ઇત્યુક્તઃ સ તયોમૈત્રીં કારયિત્વા મહેશ્વરઃ ॥
તમમુજ્ઞાપ્ય સગણઃ સપુત્રઃ સ્વાલયં યયૌ

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચશ્શંભોસ્સંહૃત્ય ચ સુદર્શનમ્ ॥
અક્ષતાંગસ્તુ વિજયી તત્કૃષ્ણોંતઃપુરં યયૌ

અનિરુદ્ધં સમાશ્વાસ્ય સહિતં ભાર્યયા પુનઃ ॥
જગ્રાહ રત્નસંઘાતં બાણદત્તમનેકશઃ

તત્સખીં ચિત્રલેખાં ચ ગૃહીત્વા પરયોગિનીમ્ ॥
પ્રસન્નોઽભૂત્તતઃ કૃષ્ણઃ કૃતકાર્યઃ શિવાજ્ઞયા

હૃદા પ્રણમ્ય ગિરિશમામંત્ર્ય ચ બલેસ્તુતમ્ ॥
પરિવારસમેતસ્તુ જગામ સ્વપુરીં હરિઃ

પથિ જિત્વા ચ વરુણં વિરુદ્ધં તમનેકધા ॥
દ્વારકાં ચ પુરીં પ્રાપ્તસ્સમુત્સવસમન્વિતઃ

વિસર્જયિત્વા ગરુડં સખીન્વીક્ષ્યોપહસ્ય ચ ॥
દ્વારકાયાં તતો દૃષ્ટ્વા કામચારી ચચાર હ

॥
ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પંચમે યુદ્ધખંડે બાણભુજકૃંતનગર્વાપહારવર્ણનં નામ પઞ્ચપઞ્ચાશત્તમોધ્યાયઃ