શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.50

સનત્કુમાર ઉવાચ॥
શૃણુ વ્યાસ યથા પ્રાપ્તા મૃત્યુપ્રશમની પરા ॥
વિદ્યા કાવ્યેન મુનિના શિવાન્મૃત્યુઞ્જયાભિધાત્

પુરાસૌ ભૃગુદાયાદો ગત્વા વારાણસીં પુરીમ્॥
બહુકાલં તપસ્તેપે ધ્યાયન્વિશ્વેશ્વરં પ્રભુમ્

સ્થાપયામાસ તત્રૈવ લિંગં શંભોઃ પરાત્મનઃ ॥
કૂપં ચકાર સદ્રમ્યં વેદવ્યાસ તદગ્રતઃ

પંચામૃતૈર્દ્રોણમિતૈર્લક્ષકૃત્વઃ પ્રયત્નતઃ ॥
સ્નાપયામાસ દેવેશં સુગંધસ્નપનૈર્બહુ

સહસ્રકૃત્વો દેવેશં ચન્દનૈર્યક્ષકર્દમૈઃ॥
સમાલિલિંપ સુપ્રીત્યા સુગન્ધોદ્વર્ત્તનાન્યનુ

રાજચંપકધત્તૂરૈઃ કરવીરકુશેશયૈઃ ॥
માલતીકર્ણિકારૈશ્ચ કદંબૈર્બકુલોત્પલૈઃ

મલ્લિકાશતપત્રીભિસ્સિંધુવારૈસ્સકિંશુકઃ ॥
બન્ધૂકપુષ્પૈઃ પુન્નાગૈર્નાગકેશરકેશરૈઃ

નવમલ્લીચિબિલિકૈઃ કુંદૈસ્સમુચુકુન્દકૈઃ ॥
મન્દારૈર્બિલ્વપત્રૈશ્ચ દ્રોણૈર્મરુબકૈર્વૃકૈઃ ॥
ગ્રન્થિપર્ણૈર્દમનકૈઃ સુરમ્યૈશ્ચૂતપલ્લવૈઃ

તુલસીદેવગંધારીબૃહત્પત્રીકુશાંકુરૈઃ ॥
નદ્યાવર્તૈરગસ્ત્યૈશ્ચ સશાલૈર્દેવદારુભિઃ

કાંચનારૈઃ કુરબકૈર્દૂર્વાંકુરકુરુંટકૈઃ॥
પ્રત્યેકમેભિઃ કુસુમૈઃ પલ્લવૈરપરૈરપિ ॥ 2.5.50.૧ ૦॥
પત્રૈઃ સહસ્રપત્રૈશ્ચ રમ્યૈર્નાનાવિધૈશ્શુભૈઃ ॥
સાવધાનેન સુપ્રીત્યા સ સમાનર્ચ શંકરમ્

ગીતનૃત્યોપહારૈશ્ચ સંસ્તુતઃ સ્તુતિભિર્બહુ ॥
નામ્નાં સહસ્રૈરન્યૈશ્ચ સ્તોત્રૈસ્તુષ્ટાવ શંકરમ્

સહસ્રં પઞ્ચશરદામિત્થં શુક્રો મહેશ્વરમ્॥
નાનાપ્રકારવિધિના મહેશં સ સમર્ચયત્ ॥ ૧ ૩॥
યદા દેવં નાનુલોકે મનાગપિ વરોન્મુખમ્ ॥
તદાન્યં નિયમં ઘોરં જગ્રાહાતીવ દુસ્સહમ્

પ્રક્ષાલ્ય ચેતસોઽત્યંતં ચાંચલ્યાખ્યં મહામલમ્ ॥
ભાવનાવાર્ભિરસકૃદિંદ્રિયૈસ્સહિતસ્ય ચ

નિર્મલીકૃત્ય તચ્ચેતો રત્નં દત્ત્વા પિનાકિને ॥
પ્રયયૌ કણધૂમૌઘં સહસ્રં શરદાં કવિઃ

કાવ્યમિત્થં તપો ઘોરં કુર્વન્તં દૃઢમાનસમ્ ॥
પ્રસસાદ સ તં વીક્ષ્ય ભાર્ગવાય મહેશ્વરઃ

તસ્માલ્લિંગાદ્વિનિર્ગત્ય સહસ્રાર્કાધિકદ્યુતિઃ ॥
ઉવાચ તં વિરૂપાક્ષસ્સાક્ષાદ્દાક્ષાયણીપતિઃ

મહેશ્વર ઉવાચ ॥
તપોનિધે મહાભાગ ભૃગુપુત્ર મહામુને ॥
તપસાનેન તે નિત્યં પ્રસન્નોઽહં વિશેષતઃ

મનોભિલષિતં સર્વં વરં વરય ભાર્ગવ ॥
પ્રીત્યા દાસ્યેઽખિલાન્કામાન્નાદેયં વિદ્યતે તવ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
નિશમ્યેતિ વચશ્શંભોર્મહાસુખકરં વરમ્ ॥
સ બભૂવ કવિસ્તુષ્ટો નિમગ્નસ્સુખવારિધૌ

ઉદ્યદાનંદસંદોહ રોમાંચાચિતવિગ્રહઃ ॥
પ્રણનામ મુદા શંભુમંભો જનયનો દ્વિજઃ

તુષ્ટાવાષ્ટતનું તુષ્ટઃ પ્રફુલ્લનયનાચલઃ॥
મૌલાવંજલિમાધાય વદઞ્જયજયેતિ ચ

ભાર્ગવ ઉવાચ ॥
ત્વં ભાભિરાભિરભિભૂય તમસ્સમસ્તમસ્તં નયસ્યભિમતાનિ નિશાચરાણામ્॥
દેદીપ્યસે દિવમણે ગગને હિતાય લોકત્રયસ્ય જગદીશ્વર તન્નમસ્તે

લોકેઽતિવેલમતિવેલમહામહોભિર્નિર્ભાસિ કૌ ચ ગગનેઽખિલલોકનેત્રઃ ॥
વિદ્રાવિતાખિલતમાસ્સુતમો હિમાંશો પીયૂષ પૂરપરિપૂરિતઃ તન્નમસ્તે

ત્વં પાવને પથિ સદાગતિરપ્યુપાસ્યઃ કસ્ત્વાં વિના ભુવનજીવન જીવતીહ ॥
સ્તબ્ધપ્રભંજનવિવર્દ્ધિ તસર્વજંતોઃ સંતોષિતા હિ કુલસર્વગઃ વૈ નમસ્તે

વિશ્વેકપાવક ન તાવકપાવકૈકશક્તેરૃતે મૃતવતામૃતદિવ્યકાર્યમ્ ॥
પ્રાણિષ્યદો જગદહો જગદંતરાત્મંસ્ત્વં પાવકઃ પ્રતિપદં શમદો નમસ્તે

પાનીયરૂપ પરમેશ જગત્પવિત્ર ચિત્રવિચિત્રસુચરિત્રકરોઽસિ નૂનમ્॥
વિશ્વં પવિત્રમમલં કિલ વિશ્વનાથ પાનીયગાહનત એતદતો નતોઽસ્મિ

આકાશરૂપબહિરંતરુતાવકાશદાનાદ્વિકસ્વરમિહેશ્વર વિશ્વમેતત્ ॥
ત્વત્તસ્સદા સદય સંશ્વસિતિ સ્વભાવાત્સંકોચમેતિ ભક્તોઽસ્મિ નતસ્તતસ્ત્વામ્

વિશ્વંભરાત્મક બિભર્ષિ વિભોત્ર વિશ્વં કો વિશ્વનાથ ભવતોઽન્યતમસ્તમોરિઃ ॥
સ ત્વં વિનાશય તમો તમ ચાહિભૂષસ્તવ્યાત્પરઃ પરપરં પ્રણતસ્તતસ્ત્વામ્

આત્મસ્વરૂપ તવ રૂપપરંપરાભિરાભિસ્તતં હર ચરાચરરૂપમેતત્॥
સર્વાંતરાત્મનિલયપ્રતિરૂપરૂપ નિત્યં નતોઽસ્મિ પરમાત્મજનોઽષ્ટમૂર્તે

ઇત્યષ્ટમૂર્તિભિરિમાભિરબંધબંધો યુક્તૌ કરોષિ ખલુ વિશ્વજનીનમૂર્ત્તે॥
એતત્તતં સુવિતતં પ્રણતપ્રણીત સર્વાર્થસાર્થપરમાર્થ તતો નતોઽસ્મિ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
અષ્ટમૂર્ત્યષ્ટકેનેત્થં પરિષ્ટુત્યેતિ ભાર્ગવઃ ॥
ભર્ગં ભૂમિમિલન્મૌલિઃ પ્રણનામ પુનઃપુનઃ

ઇતિ સ્તુતો મહાદેવો ભાર્ગવેણાતિતેજસા ॥
ઉત્થાય ભૂમેર્બાહુભ્યાં ધૃત્વા તં પ્રણતં દ્વિજમ્

ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા મેઘનાદગભીરયા ॥
સુપ્રીત્યા દશનજ્યોત્સ્ના પ્રદ્યોતિતદિંગતરઃ

મહાદેવ ઉવાચ ॥
વિપ્રવર્ય કવે તાત મમ ભક્તોઽસિ પાવનઃ ॥
અનેનાત્યુગ્રતપસા સ્વજન્યાચરિતેન ચ

લિંગસ્થાપનપુણ્યેન લિંગસ્યારાધનેન ચ ॥
દત્તચિત્તોપહારેણ શુચિના નિશ્ચલેન ચ

અવિમુક્તમહાક્ષેત્રપવિત્રાચરણેન ચ ॥
ત્વાં સુતાભ્યાં પ્રપશ્યામિ તવાદેયં ન કિંચન

અનેનૈવ શરીરેણ મમોદરદરીગતઃ ॥
મદ્વરેન્દ્રિયમાર્ગેણ પુત્રજન્મત્વમેષ્યસિ

યચ્છામ્યહં વરં તેઽદ્ય દુષ્પ્રાપ્યં પાર્ષદૈરપિ ॥
હરેર્હિરણ્યગર્ભાચ્ચ પ્રાયશોહં જુગોપ યમ્ ।

મૃતસંજીવની નામ વિદ્યા યા મમ નિર્મલા ॥
તપોબલેન મહતા મયૈવ પરિનિર્મિતા ॥૪ ૧ ॥
ત્વાં તાં તુ પ્રાપયામ્યદ્ય મંત્રરૂપાં મહાશુચે॥
યોગ્યતા તેઽસ્તિ વિદ્યાયાસ્તસ્યાશ્શુચિ તપોનિધે

યંયમુદ્દિશ્ય નિયતમેતામાવર્તયિષ્યસિ ॥
વિદ્યાં વિદ્યેશ્વરશ્રેષ્ઠં સત્યં પ્રાણિ ષ્યતિ ધુવમ્

અત્યર્કમત્યગ્નિં ચ તે તેજો વ્યોમ્નિ ચ તારકમ્ ॥
દેદીપ્યમાનં ભવિતા ગ્રહાણાં પ્રવરો ભવ

અપિ ચ ત્વાં કરિષ્યંતિ યાત્રાં નાર્યો નરોઽપિ વા ॥
તેષાં ત્વદ્દૃષ્ટિપાતેન સર્વકાર્યં પ્રણશ્યતિ

તવોદયે ભવિષ્યંતિ વિવાહાદીનિ સુવ્રત ॥
સર્વાણિ ધર્મકાર્યાણિ ફલવંતિ નૃણામિહ

સર્વાશ્ચ તિથયો નન્દાસ્તવ સંયોગતશ્શુભાઃ ॥
તવ ભક્તા ભવિષ્યંતિ બહુશુક્રા બહુ પ્રજાઃ

ત્વયેદં સ્થાપિતં લિંગં શુક્રેશમિતિ સંજ્ઞિતમ્ ॥
યેઽર્ચયિષ્યંતિ ભનુજાસ્તેષાં સિદ્ધિર્ભવિષ્યતિ

આવર્ષં પ્રતિઘસ્રાં યે નક્તવ્રતપરાયણાઃ ॥
ત્વદ્દિને શુક્રકૂપે યે કૃતસર્વોદકક્રિયાઃ

શુક્રેશમર્ચયિષ્યંતિ શૃણુ તેષાં તુ યત્ફલમ્ ॥
અબંધ્યશુક્રાસ્તે મર્ત્યાઃ પુત્રવંતોઽતિરેતસઃ

પુંસ્ત્વસૌભાગ્યસંપન્ના ભવિષ્યંતિ ન સંશયઃ ॥
ઉપેતવિદ્યાસ્તે સર્વે જનાસ્સ્યુઃ સુખભાગિનઃ

ઇતિ દત્ત્વા વરાન્દેવસ્તત્ર લિંગે લયં યયૌ ॥
ભાર્ગવોઽપિ નિજં ધામ પ્રાપ સંતુષ્ટમાનસઃ

ઇતિ તે કથિતં વ્યાસ યથા પ્રાપ્તા તપોબલાત્ ॥
મૃત્યુંજયાભિધા વિદ્યા કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પઞ્ચમે યુદ્ધખંડે મૃતસંજીવિનીવિદ્યાપ્રાપ્તિવર્ણનં નામ પઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ