શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.51

વ્યાસ ઉવાચ॥
સનત્કુમાર સર્વજ્ઞ શ્રાવિતા સુકથાદ્ભુતા॥
ભવતાનુગ્રહાત્પ્રીત્યા શભ્વનુગ્રહનિર્ભરા

ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ ચરિતં શશિમૌલિનઃ ॥
ગાણપત્યં દદૌ પ્રીત્યા યથા બાણાસુરાય વૈ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
શૃણુ વ્યાસાદરાત્તાં વૈ કથાં શંભોઃ પરાત્મનઃ ॥
ગાણપત્યં યથા પ્રીત્યા દદૌ બાણા સુરાય હિ

અત્રૈવ સુચરિત્રં ચ શંકરસ્ય મહાપ્રભોઃ ॥
કૃષ્ણેન સમરોપ્યત્ર શંભોર્બાણાનુગૃહ્ણતઃ

અત્રાનુરૂપં શૃણુ મે શિવલીલાન્વિતં પરમ્ ॥
ઇતિહાસં મહાપુણ્યં મનઃશ્રોત્રસુખાવહમ્

બ્રહ્મપુત્રો મરીચિર્યો મુનિરાસીન્મહામતિઃ ॥
માનસસ્સર્વપુત્રેષુ જ્યેષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠઃ પ્રજાપતિઃ

તસ્ય પુત્રો મહાત્માસીત્કશ્યપો મુનિસત્તમઃ॥
સૃષ્ટિપ્રવૃદ્ધકોઽત્યંતં પિતુર્ભક્તો વિધેરપિ

સ્વસ્ય ત્રયોદશમિતાદક્ષકન્યા સ્સુશીલિકાઃ ॥
કશ્યપસ્ય મુનેર્વ્યાસ પત્ન્યશ્ચાસન્પતિવ્રતાઃ

તત્ર જ્યેષ્ઠા દિતિશ્ચાસીદ્દૈત્યાસ્તત્તનયાસ્સ્મૃતાઃ ॥
અન્યાસાં ચ સુતા જાતા દેવાદ્યાસ્સચરાચરાઃ

જ્યેષ્ઠાયાઃ પ્રથમૌ પુત્રૌ દિતેશ્ચાસ્તાં મહાબલૌ ॥
હિરણ્યકશિપુર્જ્યેષ્ઠો હિરણ્યાક્ષોઽનુજસ્તતઃ

હિરણ્યકશિપોઃ પુત્રાશ્ચત્વારો દૈત્યસત્તમાઃ॥
હ્રાદાનુહ્રાદસંહ્રાદા પ્રહ્રાદશ્ચેત્યનુક્રમાત્

પ્રહ્રાદસ્તત્ર હિ મહાન્વિષ્ણુભક્તો જિતેન્દ્રિયઃ ॥
યં નાશિતું ન શક્તાસ્તેઽભવન્દૈત્યાશ્ચ કેપિ હ

વિરોચનઃ સુતસ્તસ્ય મહા દાતૃવરોઽભવત્ ॥
શક્રાય સ્વશિરો યોઽદાદ્યાચમાનાય વિપ્રતઃ

તસ્ય પુત્રો બલિશ્ચાસીન્મહાદાની શિવપ્રિયઃ ॥
યેન વામનરૂપાય હરયેઽદાયિ મેદિની

તસ્યૌરસઃ સુતો બાણશ્શિવભક્તો બભૂવ હ ॥
માન્યો વદાન્યો ધીમાંશ્ચ સત્યસંધસ્સ હસ્રદઃ

શોણિતાખ્યે પુરે સ્થિત્વા સ રાજ્યમકરોત્પુરા ॥
ત્રૈલોક્યં ચ બલાઞ્જ્જિત્વા તન્નાથાનસુરેશ્વરઃ

॥
તસ્ય બાણાસુરસ્યૈવ શિવભક્તસ્ય ચામરાઃ ॥
શંકરસ્ય પ્રસાદેન કિંકરા ઇવ તેઽભવન્

તસ્ય રાજ્યેઽમરાન્હિત્વા નાભવન્દુઃખિતાઃ પ્રજાઃ ॥
સાપત્ન્યાદુઃખિતાસ્તે હિ પરધર્મપ્રવર્તિનઃ

સહસ્રબાહુવાદ્યેન સ કદાચિન્મહાસુરઃ॥
તાંડવેન હિ નૃત્યેનાતોષયત્તં મહેશ્વરમ્

તેન નૃત્યેન સંતુષ્ટસ્સુપ્રસન્નો બભૂવ હ ॥
દદર્શ કૃપયા દૃષ્ટ્યા શંકરો ભક્તવત્સલઃ

ભગવાન્સર્વલોકેશ્શશરણ્યો ભક્તકામદઃ ॥
વરેણ ચ્છંદયામાસ બાલેયં તં મહાસુરમ્

શંકર ઉવાચ॥
બાલેયઃ સ મહાદૈત્યો બાણો ભક્તવરસ્સુધીઃ॥
પ્રણમ્ય શંકરં ભક્ત્યા નુનાવ પરમેશ્વરમ્

બાણાસુર ઉવાચ ॥
દેવદેવ મહાદેવ શરણાગતવત્સલ ॥
સંતુષ્ટોઽસિ મહેશાન મમોપરિ વિભો યદિ

મદ્રક્ષકો ભવ સદા મદુપસ્થઃ પુરાધિપઃ ॥
સર્વથા પ્રીતિકૃન્મે હિ સસુતસ્સગણઃ પ્રભો

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
બલિપુત્રસ્સ વૈ બાણો મોહિતશ્શિવમાયયા ॥
મુક્તિપ્રદં મહેશાનં દુરારાધ્યમપિ ધ્રુવમ્

સ ભક્તવત્સલઃ શંભુર્દત્ત્વા તસ્મૈ વરાંશ્ચ તાન્ ॥
તત્રોવાસ તથા પ્રીત્યા સગણસ્સસુતઃ પ્રભુઃ

સ કદાચિદ્બાણપુરે ચક્રે દેવાસુરૈસ્સહ ॥
નદીતીરે હરઃ ક્રીડાં રમ્યે શોણિતકાહ્વયે

નનૃતુર્જહસુશ્ચાપિ ગંધર્વાસરસસ્તથા ॥
જેયુઃ પ્રણેમુર્મુનય આનર્ચુસ્તુષ્ટુવુશ્ચ તમ્

વવલ્ગુઃ પ્રથમાસ્સર્વે ઋષયો જુહુવુસ્તથા ॥
આયયુઃ સિદ્ધસંઘાશ્ચ દૃદૃશુશ્શાંકરી રતિમ્

કુતર્કિકા વિનેશુશ્ચ મ્લેચ્છાશ્ચ પરિપંથિનઃ ॥
માતરોભિમુખાસ્તસ્થુર્વિનેશુશ્ચ વિભીષિકા

રુદ્રસદ્ભાવભક્તાનાં ભવદોષાશ્ચ વિસ્તૃતાઃ ॥
તસ્મિન્દૃષ્ટે પ્રજાસ્સર્વાઃ સુપ્રીતિં પરમાં યયુઃ

વવલ્ગુર્મુનયસ્સિદ્ધાઃ સ્ત્રીણાં દૃષ્ટ્વા વિચેષ્ટિતમ્ ॥
પુપુષુશ્ચાપિ ઋતવસ્સ્વપ્રભાવં તુ તત્ર ચ

વવુર્વાતાશ્ચ મૃદવઃ પુષ્પકેસરધૂસરાઃ ॥
ચુકૂજુઃ પક્ષિસંઘાશ્ચ શાખિનાં મધુલમ્પટાઃ

પુષ્પભારાવનદ્ધાનાં રારટ્યેરંશ્ચ કોકિલાઃ ॥
મધુરં કામજનનં વનેષૂપવનેષુ ચ

તતઃ ક્રીડાવિહારે તુ મત્તો બાલેન્દુશેખરઃ ॥
અનિર્જિતેન કામેન દૃષ્ટાઃ પ્રોવાચ નન્દિનમ્

ચન્દ્રશેખર ઉવાચ ॥
વામામાનય ગૌરીં ત્વં કૈલાસાત્કૃતમંડનામ્ ॥
શીઘ્રમસ્માદ્વનાદ્ગત્વા હ્યુક્ત્વાઽકૃષ્ણામિહાનય

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય ગત્વા તત્રાહ પાર્વતીમ્ ॥
સુપ્રણમ્ય રહો દૂતશ્શંકરસ્ય કૃતાંજલિઃ

॥ નન્દીશ્વર ઉવાચ ॥
દ્રષ્ટુમિચ્છતિ દેવિ ત્વાં દેવદેવો મહેશ્વરઃ ॥
સ્વવલ્લભાં રૂપકૃતાં મયોક્તં તન્નિદેશતઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ॥
તતસ્તદ્વચનાદ્ગૌરી મંડનં કર્તુમાદરાત્ ॥
ઉદ્યતાભૂન્મુનિશ્રેષ્ઠ પતિવ્રતપરાયણા

આગચ્છામિ પ્રભું ગચ્છ વદ તં ત્વં મમાજ્ઞયા ॥
આજગામ તતો નંદી રુદ્રાસન્નં મનોગતિઃ

પુનરાહ તતો રુદ્રો નન્દિનં પરવિભ્રમઃ॥
પુનર્ગચ્છ તતસ્તાત ક્ષિપ્રમા નય પાર્વતીમ્

બાઢમુક્ત્વા સ તાં ગત્વા ગૌરીમાહ સુલોચનામ્ ॥
દ્રષ્ટુમિચ્છતિ તે ભર્તા કૃતવેષાં મનોરમામ્

શંકરો બહુધા દેવિ વિહર્તું સંપ્રતીક્ષતે ॥
એવં પતૌ સુકામાર્તે ગમ્યતાં ગિરિનંદિનિ

ક્સરોભિસ્સમગ્રાભિરન્યોન્યમભિમંત્રિતમ્ ॥
લબ્ધભાવો યથા સદ્યઃ પાર્વત્યા દર્શનોત્સુકઃ

અયં પિનાકી કામારિઃ વૃણુયાદ્યાં નિતંબિનીમ્ ॥
સર્વાસાં દિવ્યનારીણાં રાજ્ઞી ભવતિ વૈ ધુવમ્

વીક્ષણં ગૌરિરૂપેણ ક્રીડયેન્મન્મથૈર્ગણૈઃ ॥
કામોઽયં હંતિ કામારિમૂચુરન્યોન્યમાદતાઃ

સ્પ્રષ્ટું શક્નોતિ યા કાચિદૃતે દાક્ષાયણી સ્ત્રિયમ્ ॥
સા ગચ્છેત્તત્ર નિશ્શંકં મોહયેત્પાર્વતીપતિમ્

કૂષ્માંડતનયા તત્ર શંકરં સ્પ્રષ્ટુમુત્સહે ॥
અહં ગૌરીસુરૂપેણ ચિત્રલેખા વચોઽબ્રવીત્

ચિત્રલેખોવાચ ॥
યદધાન્મોહિનીરૂપં કેશવો મોહ નેચ્છયા ॥
પુરા તદ્વૈષ્ણવં યોગમાશ્રિત્ય પરમાર્થતઃ

ઉર્વશ્યાશ્ચ તતો દૃષ્ટ્વા રૂપસ્ય પરિવર્તનમ્ ॥
કાલીરૂપં ઘૃતાચી તુ વિશ્વાચી ચાંડિકં વપુઃ

સાવિત્રિરૂપં રંભા ચ ગાયત્રં મેનકા તથા ॥
સહજન્યા જયારૂપં વૈજયં પુંજિકસ્થલી

માતૄણામપ્યનુક્તાનામનુક્તાશ્ચાપ્સરોવરાઃ ॥
રત્નાદ્રૂપાણિ તાશ્ચક્રુસ્સ્વવિદ્યાસંયુતા અનુ

તતસ્તાસાં તુ રૂપાણિ દૃષ્ટ્વા કુંભાં ડનંદિની ॥
વૈષ્ણવાદાત્મયોગાચ્ચ વિજ્ઞાતાર્થા વ્યડંબયત્

ઊષા બાણાસુરસુતા દિવ્યયોગવિશારદા ॥
ચકાર રૂપં પાર્વત્યા દિવ્યમત્યદ્ભુતં શુભમ્

મહારક્તાબ્જસંકાશં ચરણં ચોક્તમપ્રભમ્ ॥
દિવ્યલક્ષણસંયુક્તં મનોઽભીષ્ટાર્થદાયકમ્

તસ્યા રમણસંકલ્પં વિજ્ઞાય ગિરિજા તતઃ ॥
ઉવાચ સર્વવિજ્ઞાના સર્વાન્તર્યામિની શિવા

ગિરિજોવાચ ॥
યતો મમ સ્વરૂપં વૈ ધૃતભૂષે સખિ ત્વયા ॥
સકામત્વેન સમયે સંપ્રાપ્તે સતિ માનિનિ

અસ્મિંસ્તુ કાર્તિકે માસિ ઋતુધર્માસ્તુ માધવે ॥
દ્વાદશ્યાં શુક્લપક્ષે તુ યસ્તુ ઘોરે નિશાગમે

કૃતોપવાસાં ત્વાં ભોક્તા સુપ્તામંતઃપુરે નરઃ ॥
સ તે ભર્ત્તા કૃતો દેવૈસ્તેન સાર્દ્ધં રમિષ્યસિ

આબાલ્યાદ્વિષ્ણુભક્તાસિ યતોઽનિશમતંદ્રિતા ॥
એવમસ્ત્વિતિ સા પ્રાહ મનસા લજ્જિતાનના

અથ સા પાર્વતી દેવી કૃતકૌતુકમણ્ડના ॥
રુદ્રસંનિધિમાગત્ય ચિક્રીડે તેન શંભુના

તતો રતાંતે ભગવાન્રુદ્રશ્ચાદર્શનં યયૌ ॥
સદારઃ સગણશ્ચાપિ સહિતો દૈવતૈર્મુને

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પઞ્ચમે યુદ્ધખંડે ઊષા ચરિત્રવર્ણનં શિવશિવાવિવાહવર્ણનં નામૈકપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ