શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.45

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ગતસ્તતો મત્તગજેન્દ્રગામી પીત્વા સુરાં ઘૂર્ણિતલોચનશ્ચ ॥
મહાનુભાવો બહુસૈન્યયુક્તઃ પ્રચંડવીરો વરવીરયાયી

દદર્શ દૈત્યઃ સ્મરબાણવિદ્ધો ગુહાં તતો વીરકરુદ્ધમાર્ગામ્ ॥
સ્નિગ્ધં યથા વીક્ષ્ય પતંગસંજ્ઞઃ દશાપ્રદીપં ચ કૃમિર્હ્યુપેત્ય

તથા પ્રદર્શ્યાશુ પુનઃ પુનશ્ચ સંપીડ્યમાનોપિ સ વીરકેણ ॥
બભૂવ કામાગ્નિસુદગ્ધદેહોંઽધકો મહાદૈત્યપતિઃ સ મૂઢઃ

પાષાણવૃક્ષાશનિતોયવહ્નિભુજંગશસ્ત્રાસ્ત્રવિભીષિકાભિઃ ॥
સંપીડિતોઽસૌ ન પુનઃ પ્રપીડ્યઃ પૃષ્ટશ્ચ કસ્ત્વં સમુપાગતોસિ

નિશમ્ય તદ્ગાં સ્વમતં સ તસ્મૈ ચકાર યુદ્ધં સ તુ વીરકેણ ॥
મુહૂર્તમાશ્ચર્યવદપ્રમેયં સંખ્યે જિતો વીરતરેણ દૈત્યઃ

તતસ્તુ સંગ્રામશિરો વિહાય ક્ષુત્ક્ષામકંઠસ્તૃષિતો ગતોઽભૂત્ ॥
ચૂર્ણીકૃતે ખડ્ગવરે ચ ખિન્ને પલાયમાનો ગતવિસ્મયઃ સઃ

ચક્રુસ્તદાજિં સહ વીરકેણ પ્રહ્લાદમુખ્યા દિતિજપ્રધાનાઃ ॥
લજ્જાંકુશાકૃષ્ટધિયો બભૂવુસ્સુદારુણાઃ શસ્ત્રશતૈરનેકૈઃ

વિરોચનસ્તત્ર ચકાર યુદ્ધં બલિશ્ચ બાણશ્ચ સહસ્રબાહુઃ ॥
ભજિઃ કુજંભસ્ત્વથ શંબરશ્ચ વૃત્રાદયશ્ચાપ્યથ વીર્યવંતઃ

તે યુદ્ધ્યમાના વિજિતાઃ સમંતાદ્દ્વિધાકૃતા વૈ ગણવીરકેણ ॥
શેષે હતાનાં બહુદાનવાનામુક્તં જયત્યેવ હિ સિદ્ધસંઘૈઃ

ભેરુંડજાનાભિનયપ્રવૃત્તે મેદોવસામાંસસુપૂયમધ્યે ॥
ક્રવ્યાદસંઘાતસમાકુલે તુ ભયંકરે શોણિતકર્દમે તુ

ભગ્નૈસ્તુ દૈત્યૈર્ભગવાન્ પિનાકી વ્રતં મહાપાશુપતં સુઘોરમ્ ॥
પ્રિયેઃ મયા યત્કૃતપૂર્વમાસીદ્દાક્ષાયણીં પ્રાહ સુસાંત્વયિત્વા

શિવ ઉવાચ ॥
તસ્માદ્બલં યન્મમ તત્પ્રણષ્ટં મર્ત્યૈરમર્ત્યસ્ય યતઃ પ્રપાતઃ ॥
પુણ્યક્ષયાહી ગ્રહ એવ જાતો દિવાનિશં દેવિ તવ પ્રસંગાત્

ઉત્પાદ્ય દિવ્યં પરમાદ્ભુતં તુ પુનર્વરં ઘોરતરં ચ ગત્વા ॥
તસ્માદ્વ્રતં ઘોરતરં ચરામિ સુનિર્ભયઃ સુન્દરિ વૈ વિશોકા

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
એતાવદુક્ત્વા વચનં મહાત્મા ઉપાદ્ય ઘોષં શનકૈશ્ચકાર ॥
સ તત્ર ગત્વા વ્રતમુગ્રદીપ્તો ગતો વનં પુણ્યતમં સુઘોરમ્

ચર્તું હિ શક્યં તુ સુરાસુરૈર્યત્ર તાદૃશં વર્ષસહસ્રમાત્રમ્ ॥
સા પાર્વતી મંદરપર્વતસ્થા પ્રતીક્ષ્યમાણાગમનં ભવસ્ય

પતિવ્રતા શીલગુણોપપન્ના એકાકિની નિત્યમથો વિભીતા ॥
ગુહાંતરે દુઃખપરા બભૂવ સંરક્ષિતા સા સુતવીરકેણ

તતસ્સ દૈત્યો વરદાનમત્તસ્તૈર્યોધમુખ્યૈસ્સહિતો ગુહાં તામ્ ॥
વિભિન્નધૈર્યઃ પુનરાજગામ શિલીમુખૈર્મારસમુદ્ભવૈશ્ચ

અત્યદ્ભુતં તત્ર ચકાર યુદ્ધં હિત્વા તદા ભોજનપાનનિદ્રાઃ ॥
રાત્રિં દિવં પંચશતાનિ પંચ ક્રુદ્ધસ્સ સૈન્યૈસ્સહ વીરકેણ

ખડ્ગૈસ્સકુંતૈસ્સહ ભિંદિપાલર્ગદાભુશુંડીભિરથો પ્રકાંડૈઃ ॥
શિલીમુખૈરર્દ્ધશશીભિરુગ્રૈર્વિતસ્તિભિઃ કૂર્મમુખૈર્જ્વલદ્ભિઃ

નારાચમુખ્યૈ નિશિતૈશ્ચ શૂલૈઃ પરશ્વધૈસ્તોમરમુદ્ગરૈશ્ચ ॥
ખડ્ગૈર્ગુડૈઃ પર્વતપાદપૈશ્ચ દિવ્યૈરથાસ્ત્રૈરરપિ દૈત્યસંઘૈઃ

ન દીધિતિર્ભિન્નતનુઃ પપાત દ્વારં ગુહાયા પિહિતં સમસ્તમ્ ॥
તૈરાયુધૈર્દૈત્યભુજપ્રયુક્તૈર્ગુહામુખે મૂર્છિત એવ પશ્ચાત્

આચ્છાદિતં વીરકમસ્ત્રજાલૈર્દૈત્યૈશ્ચ સર્વૈસ્તુ મુહૂર્તમાત્રમ્ ॥
અપાવૃતં કર્તુમશક્યમાસીન્નિરીક્ષ્ય દેવી દિતિજાન્ સુઘોરાન્

ભયેન સસ્માર પિતામહં તુ દેવી સખીભિસ્સહિતા ચ વિષ્ણુમ્ ॥
સૈન્યં ચ મદ્વીરવરસ્ય સર્વં સસ્મારયામાસ ગુહાંતરસ્થા

બ્રહ્મા તયા સંસ્મૃતમાત્ર એવ સ્ત્રીરૂપધારી ભગવાંશ્ચ વિષ્ણુઃ ॥
ઇન્દ્રશ્ચ સર્વેઃ સહ સૈન્યકૈશ્ચ સ્ત્રીરૂપમાસ્થાય સમાગતાસ્તે

ભૂત્વા સ્ત્રિયસ્તે વિવિશુસ્તદાનીં મુનીન્દ્રસંઘાશ્ચ મહાનુભાવાઃ ॥
સિદ્ધાશ્ચ નાગાસ્ત્વથ ગુહ્યકાશ્ચ ગુહાંતરં પર્વતરાજપુત્ર્યાઃ

યસ્માત્સુરાજ્ય સનસંસ્થિતાનામંતઃ પુરે સંગમનં વિરુદ્ધમ્ ॥
તતસ્સહસ્રાણિ નિતંબિનીનામનંતસંખ્યાન્યપિ દર્શયંત્યઃ

રૂપાણિ દિવ્યાનિ મહાદ્ભુતાનિ ગૌર્યે ગુહાયાં તુ સવીરકાર્યૈઃ ॥
સ્ત્રિયઃ પ્રહૃષ્ટા ગિરિરાજકન્યા ગુહાંતરં પર્વતરાજપુત્ર્યા

સ્ત્રીભિસ્સહસ્રૈશ્ચ શતૈરનેકૈર્નેદુશ્ચ કલ્પાંતરમેઘઘોષાઃ ॥
ભેર્ય્યશ્ચ સંગ્રામજયપ્રદાસ્તુ ધ્માતાસ્સુશંખાઃ સુનિતમ્બિનીભિઃ

મૂર્છાં વિહાયાદ્ભુત ચંડવીર્યસ્સ વીરકો વૈ પુરતઃ સ્થિતસ્તુ ॥
પ્રગૃહ્ય શસ્ત્રાણિ મહારથાનાં તૈરેવ શસ્ત્રૈર્દિતિજં જઘાન

બ્રાહ્મી તતો દંડ કરા વિરુદ્ધા ગૌરી તદા ક્રોધપરીતચેતાઃ ॥
નારાયણી શંખગદાસુચક્રધનુર્દ્ધરા પૂરિતબાહુદંડા

વિનિર્યયૌ લાંગલદણ્ડહસ્તા વ્યોમાલકા કાંચનતુલ્યવર્ણા ॥
ધારાસહસ્રાકુલમુગ્રવેગં બૈડૌજસી વજ્રકરા તદાનીમ્

સહસ્રનેત્રા યુધિ સુસ્થિરા ચ સદુર્જયા દૈત્યશતૈરધૃષ્યા ॥
વૈશ્વાનરી શક્તિરસૌમ્યવક્ત્રા યામ્યા ચ દંડોદ્યતપાણિરુગ્રા

સુતીક્ષ્ણખઙ્ગોદ્યતપાણિરૂપા સમાયયૌ નૈરૃતિ ઘોરચાપા ॥
તોયાલિકા વારણપાશહસ્તા વિનિર્ગતા યુદ્ધમભીપ્સમાના

પ્રચંડવાતપ્રભવા ચ દેવી ક્ષુધાવપુસ્ત્વંકુશપાણિ રેવ ॥
કલ્પાન્તવહ્નિપ્રતિમાં ગદાં ચ પાણૌ ગૃહીત્વા ધનદોદ્ભવા ચ

યાક્ષેશ્વરી તીક્ષ્ણમુખા વિરૂપા નખાયુધા નાગભયંકરી ચ ॥
એતાસ્તથાન્યાશ્શતશો હિ દેવ્યઃ સુનિર્ગતાઃ સંકુલયુદ્ધભૂમિમ્

દૃષ્ટ્વા ચ તત્સૈન્યમનંતપારં વિવર્ણવર્ણાશ્ચ સુવિસ્મિતાશ્ચ ॥
સમાકુલાસ્સંચકિતાભયાદ્વૈ દેવ્યો બભૂબુર્હૃદદીનસત્ત્વાઃ

ચક્રુસ્સમાધાય મનસ્સમસ્તાસ્તા દેવવધ્વો વિધિશક્તિમુખ્યાઃ॥
સુસંમત ત્વેન ગિરીશપુત્ર્યાઃ સેનાપતિર્વીરસુઘોરવીર્યઃ

ચક્રુર્મહાયુદ્ધમભૂતપૂર્વં નિધાય બુદ્ધૌ દિતિજાઃ પ્રધાનાઃ॥
નિવર્તનં મૃત્યુમથાત્મનશ્ચ નારીભિરન્યે વરદાનસત્ત્વાઃ

અત્યદ્ભુતં તત્ર ચકાર યુદ્ધં ગૌરી તદાનીં સહિતા સખીભિઃ ॥
કૃત્વા રણે ચાદ્ભુતબુદ્ધિશૌણ્ડં સેનાપતિં વીરકઘોરવીર્યમ્

હિરણ્યનેત્રાત્મજ એવ ભૂપશ્ચક્રે મહાવ્યૂહમરં સુકર્મા॥
સંભાવ્ય વિષ્ણું ચ નિરીક્ષ્ય યામ્યાં સુદારુણં તદ્ગિલનામધેયમ્

મુખં કરાલં વિધિસેવયાસ્ય તસ્મિન્ કૃતે ભગવાનાજગામ ॥
કલ્પાન્તઘોરાર્કસહસ્રકાંતિકીર્ણઞ્ચ વૈ કુપિતઃ કૃત્તિ વાસાઃ

ગતે તતો વર્ષસહસ્રમાત્રે તમાગતં પ્રેક્ષ્ય મહેશ્વરં ચ ॥
ચક્રુર્મહાયુદ્ધમતીવમાત્રં નાર્યઃ પ્રહૃષ્ટાસ્સહ વીરકેણ

પ્રણમ્ય ગૌરી ગિરિશં ચ મૂર્ધ્ના સંદર્શયન્ ભર્તુરતીવ શૌર્યમમ્ ॥
ગૌરી પ્રયુદ્ધં ચ ચકાર હૃષ્ટા હરસ્તતઃ પર્વતરાજપુત્રીમ્

કંઠે ગૃહીત્વા તુ ગુહાં પ્રવિષ્ટો રમાસહસ્રાણિ વિસર્જિતાનિ ॥
ગૌરી ચ સન્માનશતૈઃ પ્રપૂજ્ય ગુહામુખે વીરકમેવ સ્થાપયન્

તતો ન ગૌરીં ગિરિશં ચ દૃષ્ટ્વાઽસુરેશ્વરો નીતિવિચક્ષણો હિ ॥
દ્રુતં સ્વદૂતં વિધસાખ્યમેવ સ પ્રેષયામાસ શિવોપકંઠમ્

તૈસ્તૈઃ પ્રહારૈરપિ જર્જ રાંગસ્તસ્મિન્ રણે દેવગણેરિતૈર્યઃ ॥
જગાદ વાક્યં તુ સગર્વમુગ્રં પ્રવિશ્ય શંભું પ્રણિપત્ય મૂર્ધ્ના

દૂત ઉવાચ ॥
સંપ્રેષિતોહં વિવિશે ગુહાંતુ હ્યષૌઽન્ધકસ્ત્વાં સમુવાચ વાક્યમ્ ॥
નાર્યા ન કાર્યં તવ કિંચિદસ્તિવિમુચ નારીં તરુણીં સુરૂપામ્

પ્રાયોભવાસ્તાપસસ્તજ્જુષસ્વ ક્ષાંતં મયા યત્કમનીયમન્તઃ ॥
મુનિર્વિરોધવ્ય ઇતિ પ્રચિંત્ય ન ત્વં મુનિસ્તાપસ કિં તુ શત્રુઃ

અતીવ?? દૈત્યેષુ મહાવિરોધી યુધ્યસ્વ વેગેન મયા પ્રમથ્ય ॥
નયામિ પાતાલતલાનુરૂપં યમક્ષયં તાપસ ધૂર્ત હિ ત્વામ્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
એતદ્વચો દૂતમુખાન્નિશમ્ય કપાલમાલી તમુવાચ કોપાત્ ॥
જ્વલન્વિષાદેન મહાંસ્ત્રિનેત્રસ્સતાં ગતિર્દુષ્ટમદપ્રહર્તા

શિવ ઉવાચ ॥
વ્યક્તં વચસ્તે તદતીવ ચોગ્રં પ્રોક્તં હિ તત્ત્વં ત્વરિતં પ્રયાહિ ॥
કુરુષ્વ યુદ્ધં હિ મયા પ્રસહ્ય યદિ પ્રશક્તોસિ બલેન હિ ત્વમ્

યઃ સ્યાદશક્તો ભુવિ તસ્ય કોર્થો દારૈર્ધનૈર્વા સુમનોહરૈશ્ચ ॥
આયાંતુ દૈત્યાશ્ચ બલેન મત્તા વિચાર્યમેવં તુ કૃતં મયૈ તત્

શરીરયાત્રાપિ કુતસ્ત્વશક્તેઃ કુર્વન્તુ યદ્યદ્વિહિતં તુ તેષામ્ ॥
મમાપિ યદ્યત્કરણીયમસ્તિ તત્તત્ત્કરિષ્યામિ ન સંશ યોત્ર

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
એતદ્વચસ્તદ્વિધસોપિ તસ્માચ્છ્રુત્વા હરાન્નિર્ગત એવ હૃષ્ટઃ ॥
પ્રાગાત્તતો ગર્જિતહુંકૃતાનિ કુર્વંસ્તતોદૈત્યપતેસ્સકાશમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પઞ્ચમે યુદ્ધખણ્ડે યુદ્ધપ્રારંભદૂતસમ્વાદવર્ણનંનામ પઞ્ચચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ