શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.35

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
તત્ર સ્થિત્વા દાનવેન્દ્રો મહાન્તં દાનવેશ્વરમ્ ॥
દૂતં કૃત્વા મહાવિજ્ઞં પ્રેષયામાસ શંકરમ્

સ તત્ર ગત્વા દૂતશ્ચ ચન્દ્રભાલં દદર્શ હ ॥
વટમૂલે સમાસીનં સૂર્યકોટિસમપ્રભમ્

કૃત્વા યોગાસનં દૃષ્ટ્યા મુદ્રાયુક્તં ચ સસ્મિતમ્ ॥
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં જ્વલંતં બ્રહ્મતેજસ

ત્રિશૂલપટ્ટિશધરં વ્યાઘ્રચર્માંબરાવૃતમ્ ॥
ભક્તમૃત્યુહરં શાંતં ગૌરીકાન્તં ત્રિલોચનમ્

તપસાં ફલદાતારં કર્ત્તારં સર્વસંપદામ્ ॥
આશુતોષં પ્રસન્નાસ્ય ભક્તાનુગ્રહકારકમ્

વિશ્વનાથં વિશ્વબીજં વિશ્વરૂપં ચ વિશ્વજમ્ ॥
વિશ્વંભરં વિશ્વકરં વિશ્વસંહારકારણમ્

કારણં કારણાનાં ચ નરકાર્ણવતારણમ્ ॥
જ્ઞાનપ્રદં જ્ઞાનબીજં જ્ઞાનાનન્દં સનાતનમ્

અવરુહ્ય રથાદ્ દૂતસ્તં દૃષ્ટ્વા દાનવેશ્વરઃ॥
શંકરં સકુમારં ચ શિરસા પ્રણનામ સઃ

વામતો ભદ્રકાલી ચ સ્કંદં તત્પુરતઃ સ્થિતમ્ ॥
લોકાશિષં દદૌ તસ્મૈ કાલી સ્કંદશ્ચ શંકરઃ

અથાસૌ શંખચૂડસ્ય દૂતઃ પરમશાસ્ત્રવિત્ ॥
ઉવાચ શંકરં નત્વા કરૌ બદ્ધ્વા શુભં વચઃ

॥ દૂત ઉવાચ ॥
શંખચૂડસ્ય દૂતોઽહં ત્વત્સકાશમિહાગતઃ ॥
વર્તતે તે કિમિચ્છાદ્ય તત્ત્વં બ્રૂહિ મહેશ્વર

સનત્કુમાર ઉવાચ॥
ઇતિ શ્રુત્વા ચ વચનં શંખચૂડસ્ય શંકરઃ ॥
પ્રસન્નાત્મા મહાદેવો ભગવાંસ્તમુવાચ હ

મહાદેવ ઉવાચ ॥
શૃણુ દૂત મહાપ્રાજ્ઞ વચો મમ સુખાવહમ્ ॥
કથનીયમિદં તસ્મૈ નિર્વિવાદં વિચાર્ય ચ

વિધાતા જગતાં બ્રહ્મા પિતા ધર્મસ્ય ધર્મવિત્ ॥
મરીચિસ્તસ્ય પુત્રશ્ચ કશ્યપસ્તત્સુતઃ સ્મૃતઃ

દક્ષઃ પ્રીત્યા દદૌ તસ્મૈ નિજકન્યાસ્ત્રયોદશ ॥
તાસ્વેકા ચ દનુસ્સાધ્વી તત્સૌભાગ્યવિવર્દ્ધિની

ચત્વારસ્તે દનોઃ પુત્રા દાનવાસ્તેજસોલ્બણાઃ ॥
તેષ્વેકો વિપ્રચિત્તિસ્તુ મહાબલપરાક્રમઃ

તત્પુત્રો ધાર્મિકો દંભો દાનવેન્દ્રો મહામતિઃ ॥
તસ્ય ત્વં તનયઃ શ્રેષ્ઠો ધર્માત્મા દાનવેશ્વરઃ

પુરા ત્વં પાષર્દો ગોપો ગોપેષ્વેવ ચ ધાર્મિકઃ ॥
અધુના રાધિકાશાપાજ્જાતસ્ત્વં દાનવેશ્વરઃ

દાનવીં યોનિમાયાતસ્તત્ત્વતો ન હિ દાનવઃ ॥
નિજવૃતં પુરા જ્ઞાત્વા દેવવૈરં ત્યજાધુના

દ્રોહં ન કુરુ તૈસ્સાર્દ્ધં સ્વપદં ભુંક્ષ્વ સાદરમ્ ॥
નાધિકં સવિકારં ચ કુરુ રાજ્યં વિચાર્ય ચ

દેહિ રાજ્યં ચ દેવાનાં મત્પ્રીતિં રક્ષ દાનવ ॥
નિજરાજ્યે સુખં તિષ્ઠ તિષ્ઠંતુ સ્વપદે સુરાઃ

અલં ભૂતવિરોધેન દેવદ્રોહેણ કિં પુનઃ ॥
કુલીનાશ્શુદ્ધકર્માણઃ સર્વે કશ્યપવંશજાઃ

યાનિ કાનિ ચ પાપાનિ બ્રહ્મહત્યા દિકાનિ ચ ॥
જ્ઞાતિદ્રોહજપાપસ્ય કલાં નાર્હંતિ ષોડશીમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યાદિબહુવાર્ત્તાં ચ શ્રુતિસ્મૃતિપરાં શુભામ્ ॥
પ્રોવાચ શંકરસ્તસ્મૈ બોધયન્ જ્ઞાનમુત્તમમ્

શિક્ષિતશ્શંખચૂડેન સ દૂતસ્તર્કવિત્તમ ॥
ઉવાચ વચનં નમ્રો ભવિતવ્યવિમોહિતઃ

દૂત ઉવાચ ॥
ત્વયા યત્કથિતં દેવ નાન્યથા તત્તથા વચઃ ॥
તથ્યં કિંચિદ્યથાર્થં ચ શ્રૂયતાં મે નિવેદનમ્

જ્ઞાતિદ્રોહે મહત્પાપં ત્વયોક્તમધુના ચ યત્ ॥
તત્કિમીશાસુરાણાં ચ ન સુરાણાં વદ પ્રભો

સર્વેષામિતિ ચેત્તદ્વૈ તદા વચ્મિ વિચાર્ય ચ ॥
નિર્ણયં બ્રૂહિ તત્રાદ્ય કુરુ સંદેહભંજનમ્

મધુકૈટભયોર્દૈત્યવરયોઃ પ્રલયાર્ણવે ॥
શિરશ્છેદં ચકારાસૌ કસ્માચ્ચક્રી મહેશ્વર

ત્રિપુરૈસ્સહ સંયુદ્ધં ભસ્મત્વકરણં કુતઃ ॥
ભવાઞ્ચકાર ગિરિશ સુરપક્ષીતિ વિશ્રુતમ્

ગૃહીત્વા તસ્ય સર્વસ્વં કુતઃ પ્રસ્થાપિતો બલિઃ ॥
સુતલાદિ સમુદ્ધર્તું તદ્દ્વારે ચ ગદાધરઃ

સભ્રાતૃકો હિરણ્યાક્ષઃ કથં દેવૈશ્ચ હિંસિતઃ ॥
શુંભાદયોઽસુરાશ્ચૈવ કથં દેવૈર્નિપાતિતાઃ

પુરા સમુદ્રમથને પીયૂષં ભક્ષિતં સુરૈઃ ॥
ક્લેશભાજો વયં તત્ર તે સર્વે ફલભોગિનઃ

ક્રીડાભાંડમિદં વિશ્વં કાલસ્ય પરમાત્મનઃ॥
સ દદાતિ યદા યસ્મૈ તસ્યૈ તસ્યૈશ્વર્યં ભવે ત્તદા

દેવદાનવયોર્વૈરં શશ્વનૈમિત્તિકં સદા ॥
પરાજયો જયસ્તેષાં કાલાધીનઃ ક્રમેણ ચ

તવાનયોર્વિરોધે ચ ગમનં નિષ્ફલં ભવેત્ ॥
સમસંબંધિનાં તદ્વૈ રોચતે નેશ્વરસ્ય તે

સુરાસુરાણાં સર્વેષામીશ્વરસ્ય મહાત્મનઃ ॥
ઇયં તે રહિતા લજ્જા સ્પર્દ્ધાસ્માભિસ્સહાધુના

યતોધિકા ચૈવ કીર્તિર્હાનિશ્ચૈવ પરાજયે ॥
તવૈતદ્વિપરીતં ચ મનસા સંવિચાર્ય તામ્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યેતદ્વચનં શ્રુત્વા સંપ્રહસ્ય ત્રિલોચનઃ॥
યથોચિતં ચ મધુરમુવાચ દાનવેશ્વરમ્

મહેશ ઉવાચ ॥
વયં ભક્તપરાધીના ન સ્વતંત્રાઃ કદાપિ હિ ॥
તદિચ્છયા તત્કર્માણો ન કસ્યાપિ ચ પક્ષિણઃ

પુરા વિધિપ્રાર્થનયા યુદ્ધમાદૌ હરેરપિ ॥
મધુકૈટભયોર્દેત્યવરયોઃ પ્રલયાર્ણવે

દેવપ્રાર્થનયા તેન હિરણ્યકશિપોઃ પુરા ॥
પ્રહ્રાદાર્થં વધોઽકારિ ભક્તાનાં હિતકારિણા

ત્રિપુરૈસ્સહ સંયુદ્ધં ભસ્મત્વકરણં તતઃ ॥
દેવપ્રાર્થનયાકારિ મયાપિ ચ પુરા શ્રુતમ્

સર્વેશ્વર્યાસ્સર્વમાતુર્દેવપ્રાર્થનયા પુરા ॥
આસીચ્છુંભાદિભિર્યુદ્ધં વધસ્તેષાં તયા કૃતઃ

અદ્યાપિ ત્રિદશાસ્સર્વે બ્રહ્માણં શરણં યયુઃ ॥
સ સદેવો હરિર્માં ચ દેવશ્શરણમાગતઃ

હરિબ્રહ્માદિકાનાં ચ પ્રાર્થનાવશતોપ્યહમ્ ॥
સુરાણામીશ્વરો દૂત યુદ્ધાર્થમગમં ખલુ

પાર્ષદપ્રવરસ્ત્વં હિ કૃષ્ણસ્ય ચ મહાત્મનઃ ॥
યે યે હતાશ્ચ દૈતેયા નહિ કેપિ ત્વયા સમાઃ

કા લજ્જા મહતી રાજન્ મમ યુદ્ધે ત્વયા સહ ॥
દેવકાર્યાર્થમીશોહં વિનયેન ચ પ્રેષિતઃ

ગચ્છ ત્વં શંખચૂડે વૈ કથનીયં ચ મે વચઃ ॥
સ ચ યુક્તં કરોત્વત્ર સુરકાર્યં કરોમ્યહમ્

ઇત્યુક્ત્વા શંકરસ્તત્ર વિરરામ મહેશ્વરઃ ॥
ઉત્તસ્થૌ શંખચૂડસ્ય દૂતોઽગચ્છત્તદંતિકમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પઞ્ચમે યુદ્ધખંડે શંખચૂડવધે શિવદૂતસંવાદો નામ પંચત્રિંશોઽધ્યાયઃ