શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.29

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
સ્વગેહમાગતે તસ્મિઞ્શંખચૂડે વિવાહિતે॥
તપઃ કૃત્વા વરં પ્રાપ્ય મુમુદુર્દાનવાદયઃ

સ્વલોકાદાશુ નિર્ગત્ય ગુરુણા સ્વેન સંયુતાઃ ॥
સર્વે સુરાસ્સંમિલિતાસ્સમાજગ્મુસ્તદંતિકમ્

પ્રણમ્ય તં સવિનયં સંસ્તુત્ય વિવિધાદરાત્ ॥
સ્થિતાસ્તત્રૈવ સુપ્રીત્યા મત્વા તેજસ્વિનં વિભુમ્

સોપિ દમ્ભાત્મજો દૃષ્ટ્વા ગતં કુલ ગુરું ચ તમ્ ॥
પ્રણનામ મહાભક્ત્યા સાષ્ટાંગં પરમાદરાત્

અથ શુક્રઃ કુલાચાર્યો દૃષ્ટ્વાશિષમનુત્તમમ્ ॥
વૃત્તાંતં કથયામાસ દેવદાનવયોસ્તદા

સ્વાભાવિકં ચ તદ્વૈરમસુરાણાં પરાભવમ્ ॥
વિજયં નિર્જરાણાં ચ જીવસાહાય્યમેવ ચ

તતસ્સ સમ્મતં કૃત્વા સુરૈસ્સર્વૈસ્સમુત્સવમ્ ॥
દાનવાદ્યસુરાણાં તમધિપં વિદધે ગુરુઃ

તદા સમુત્સવો જાતોઽસુરાણાં મુદિતાત્મનામ્ ॥
ઉપાયનાનિ સુપ્રીત્યા દદુસ્તસ્મૈ ચ તેઽખિલાઃ

અથ દમ્ભાત્મજો વીરશ્શંખચૂડઃ પ્રતાપવાન્॥
રાજ્યાભિષેકમાસાદ્ય સ રેજે સુરરાટ્ તદા

સ સેનાં મહતીં કર્ષન્દૈત્યદાનવરક્ષસામ્ ॥
રથમાસ્થાય તરસા જેતું શક્રપુરીં યયૌ

ગચ્છન્સ દાનવેન્દ્રસ્તુ તેષાં સેવનકુર્વતામ્ ॥
વિરેજે શશિવદ્ભાનાં ગ્રહાણાં ગ્રહરાડિવ

આગચ્છંતં શઙ્ખચૂડમાકર્ણ્યાખણ્ડલસ્સ્વરાટ્ ॥
નિખિલૈરમરૈસ્સાર્દ્ધં તેન યોદ્ધું સમુદ્યતઃ

તદાઽસુરૈસ્સુરાણાં ચ સંગ્રામસ્તુમુલો હ્યભૂત્ ॥
વીરાઽઽનન્દકરઃ ક્લીબભયદો રોમહર્ષણઃ

મહાન્કોલાહલો જાતો વીરાણાં ગર્જતાં રણે ॥
વાદ્યધ્વનિસ્તથા ચાઽઽસીત્તત્ર વીરત્વવર્દ્ધિની

દેવાઃ પ્રકુપ્ય યુયુધુરસુરૈર્બલવત્તરાઃ ॥
પરાજયં ચ સંપ્રાપુરસુરા દુદ્રુવુર્ભયાત્

પલાયમાનાસ્તાન્દૃષ્ટ્વા શંખચૂડસ્સ્વયં પ્રભુઃ ॥
યુયુધે નિર્જરૈસ્સાકં સિંહનાદં પ્રગર્જ્ય ચ

તરસા સહસા ચક્રે કદનં ત્રિદિવૌકસામ્ ॥
પ્રદુદ્રુવુસ્સુરાસ્સર્વે તત્સુતેજો ન સેહિરે

યત્ર તત્ર સ્થિતા દીના ગિરીણાં કંદરાસુ ચ ॥
તદધીના ન સ્વતંત્રા નિષ્પ્રભાઃ સાગરા યથા

સોપિ દંભાત્મજશ્શૂરો દાનવેન્દ્રઃ પ્રતાપવાન્ ॥
સુરાધિકારાન્સંજહ્રે સર્વાઁલ્લોકાન્વિજિત્ય ચ

ત્રૈલોક્યં સ્વવશંચક્રે યજ્ઞભાગાંશ્ચ કૃત્સ્નશઃ ॥
સ્વયમિન્દ્રો બભૂવાપિ શાસિતં નિખિલં જગત્

કૌબેરમૈન્દવં સૌર્યમાગ્નેયં યામ્યમેવ ચ ॥
કારયામાસ વાયવ્યમધિકારં સ્વશક્તિતઃ

દેવાનામસુરાણાં ચ દાનવાનાં ચ રક્ષસામ્ ॥
ગંધર્વાણાં ચ નાગાનાં કિન્નરાણાં રસૌકસામ્

ત્રિલોકસ્ય પરેષાં ચ સકલાનામધીશ્વરઃ ॥
સ બભૂવ મહાવીરશ્શંખચૂડો મહાબલી

એવં સ બુભુજે રાજ્યં રાજરાજેશ્વરો મહાન્ ॥
સર્વેષાં ભુવનાનાં ચ શંખચૂડશ્ચિરં સમાઃ

તસ્ય રાજ્યે ન દુર્ભિક્ષં ન મારી નાઽશુભગ્રહાઃ ॥
આધયો વ્યાધયો નૈવ સુખિન્યશ્ચ પ્રજાઃ સદા

અકૃષ્ટપચ્યા પૃથિવી દદૌ સસ્યાન્યનેકશઃ ॥
ઓષધ્યો વિવિધાશ્ચાસન્સફલાસ્સરસાઃ સદા

મણ્યાકરાશ્ચ નિતરાં રત્નખન્યશ્ચ સાગરાઃ॥
સદા પુષ્પફલા વૃક્ષા નદ્યસ્તુ સલિલાવહાઃ

દેવાન્ વિનાખિલા જીવાસ્સુખિનો નિર્વિકારકાઃ ॥
સ્વસ્વધર્મા સ્થિતાસ્સર્વે ચતુર્વર્ણાશ્રમાઃ પરે

તસ્મિચ્છાસતિ ત્રૈલોક્યે ન કશ્ચિદ્ દુઃખિતોઽભવત્ ॥
ભ્રાતૃવૈરત્વમાશ્રિત્ય કેવલં દુઃખિનોઽમરાઃ

સ શંખચૂડઃ પ્રબલઃ કૃષ્ણસ્ય પરમસ્સખા ॥
કૃષ્ણભક્તિરતસ્સાધુસ્સદા ગોલોકવાસિનઃ

પૂર્વશાપપ્રભાવેણ દાનવીં યોનિમાશ્રિતઃ ॥
ન દાનવમતિસ્સોભૂદ્દાનવત્વેઽપિ વૈ મુને

તતસ્સુરગણાસ્સર્વે હૃતરાજ્યા પરાજિતાઃ ॥
સંમંત્ર્ય સર્ષયસ્તાત પ્રયયુર્બ્રહ્મણસ્સભામ્

તત્ર દૃષ્ટ્વા વિધાતારં નત્વા સ્તુત્વા વિશેષતઃ ॥
બ્રહ્મણે કથયામાસુસ્સર્વં વૃત્તાંતમાકુલાઃ

બ્રહ્મા તદા સમાશ્વાસ્ય સુરાન્ સર્વાન્મુનીનપિ ॥
તૈશ્ચ સાર્દ્ધં યયૌ લોકે વૈકુણ્ઠં સુખદં સતામ્

દદર્શ તત્ર લક્ષ્મીશં બ્રહ્મા દેવગણૈસ્સહ ॥
કિરીટિનં કુંડલિનં વનમાલાવિભૂષિતમ્

શંખચક્રગદાપદ્મધરં દેવં ચતુર્ભુજમ્ ॥
સનંદનાદ્યૈઃ સિદ્ધૈશ્ચ સેવિતં પીતવાસસમ્

દૃષ્ટ્વા વિષ્ણું સુરાસ્સર્વે બ્રહ્માદ્યાસ્સમુનીશ્વરાઃ ॥
પ્રણમ્ય તુષ્ટુવુર્ભક્ત્યા બદ્ધાઞ્જલિકરા વિભુમ્

દેવા ઊચુ ॥
દેવદેવ જગન્નાથ વૈકુંઠાધિપતે પ્રભો ॥
રક્ષાસ્માઞ્શરણાપન્નાઞ્છ્રીહરે ત્રિજગદ્ગુરો

ત્વમેવ જગતાં પાતા ત્રિલોકેશાચ્યુત પ્રભો ॥
લક્ષ્મીનિવાસ ગોવિન્દ ભક્તપ્રાણ નમોઽસ્તુ તે

ઇતિ સ્તુત્વા સુરાસ્સર્વે રુરુદુઃ પુરતો હરેઃ ॥
તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્વિષ્ણુર્બ્રહ્માણમિદમબ્રવીત્

વિષ્ણુરુવાચ ॥
કિમર્થમાગતોસિ ત્વં વૈકુંઠં યોગિદુર્લભમ્ ॥
કિં કષ્ટં તે સમુદ્ભૂતં તત્ત્વં વદ મમાગ્રતઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા હરેર્વાક્યં પ્રણમ્ય ચ મુહુર્મુહુઃ ॥
બદ્ધાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા વિન યાનતકન્ધરઃ

વૃત્તાંતં કથયામાસ શંખચૂડકૃતં તદા ॥
દેવકષ્ટસમાખ્યાનં પુરો વિષ્ણોઃ પરાત્મનઃ

હરિસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા સર્વતસર્વભાવવિત્ ॥
પ્રહસ્યોવાચ ભગવાંસ્તદ્રહસ્યં વિધિં પ્રતિ

શ્રીભગવાનુવાચ ॥
શંખચૂડસ્ય વૃત્તાંતં સર્વં જાનામિ પદ્મજ ॥
મદ્ભક્તસ્ય ચ ગોપસ્ય મહાતેજસ્વિનઃ પુરા

।
શૃણુતસ્સર્વવૃત્તાન્તમિતિહાસં પુરાતનમ્ ॥
સંદેહો નૈવ કર્તવ્યશ્શં કરિષ્યતિ શઙ્કરઃ

સર્વોપરિ ચ યસ્યાસ્તિ શિવલોકઃ પરાત્પરઃ ॥
યત્ર સંરાજતે શંભુઃ પરબ્રહ્મ પરમેશ્વરઃ

પ્રકૃતેઃ પુરુષસ્યાપિ યોધિષ્ઠાતા ત્રિશક્તિધૃક્ ॥
નિર્ગુણસ્સગુણસ્સોપિ પરં જ્યોતિઃ સ્વરૂપવાન્

યસ્યાંગજાસ્તુ વૈ બ્રહ્મંસ્ત્રયસ્સૃષ્ટ્યાદિકારકાઃ ॥
સત્ત્વાદિગુણસંપન્ના વિષ્ણુબ્રહ્મહરાભિધાઃ

સ એવ પરમાત્મા હિ વિહરત્યુમયા સહ ॥
યત્ર માયાવિનિર્મુક્તો નિત્યાનિત્ય પ્રકલ્પકઃ

તત્સમીપે ચ ગોલોકો ગોશાલા શંકરસ્ય વૈ ॥
તસ્યેચ્છયા ચ મદ્રૂપઃ કૃષ્ણો વસતિ તત્ર હ

તદ્ગવાં રક્ષણાર્થાય તેનાજ્ઞપ્તસ્સદા સુખી॥
તત્સંપ્રાપ્તસુખસ્સોપિ સંક્રીડતિ વિહારવિત્

તસ્ય નારી સમાખ્યાતા રાધેતિ જગદમ્બિકા॥
પ્રકૃતેઃ પરમા મૂર્તિઃ પંચમી સુવિહારિણી

બહુગોપાશ્ચ ગોપ્યશ્ચ તત્ર સંતિ તદંગજાઃ ॥
સુવિહારપરા નિત્યં રાધાકૃષ્ણાનુવર્તિનઃ

સ એવ લીલયા શંભોરિદાનીં મોહિતોઽનયા ॥
સંપ્રાપ્તો દાનવીં યોનિં મુધા શાપાત્સ્વદુઃખદામ્

રુદ્રશૂલેન તન્મૃત્યુ કૃષ્ણેન વિહિતઃ પુરા॥
તતસ્સ્વદેહમુત્સૃજ્ય પાર્ષદસ્સ ભવિષ્યતિ

ઇતિ વિજ્ઞાય દેવેશ ન ભયં કર્તુમર્હસિ॥
શંકર શરણં યાવસ્સ સદ્યશ્શંવિધાસ્યતિ

અહં ત્વં ચામરાસ્સર્વે તિષ્ઠંતીહ વિસાધ્વસાઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સવિધિર્વિષ્ણુઃ શિવલોકં જગામ હ ॥
સંસ્મરન્મનસા શંભું સર્વેશં ભક્તવત્સલમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પઞ્ચમે યુદ્ધખંડે શંખચૂડવધોપાખ્યાને શંખચૂડરાજ્યકરણવર્ણનપૂર્વક તત્પૂર્વભવવૃત્તચરિત્રવર્ણનં નામૈકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ