શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.27

સનત્કુમાર ઉવાચ॥
અથાન્યચ્છંભુચરિતં પ્રેમતઃ શૃણુ વૈ મુને॥
યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ શિવભક્તિર્દૃઢા ભવેત્

શંખચૂડાભિધો વીરો દાનવો દેવકંટકઃ॥
યથા શિવેન નિહતો રણમૂર્ધ્નિ ત્રિશૂલતઃ

તચ્છંભુચરિતં દિવ્યં પવિત્રં પાપનાશનમ્ ॥
શૃણુ વ્યાસ સુસંપ્રીત્યા વચ્મિ સુસ્નેહતસ્તવ

મરીચેસ્તનયો ધાતુઃ પુત્રો યઃ કશ્યપો મુનિઃ ॥
સ ધર્મિષ્ઠસ્સૃષ્ટિકર્ત્તા વિધ્યાજ્ઞપ્તઃ પ્રજાપતિઃ

દક્ષઃ પ્રીત્યા દદૌ તસ્મૈ નિજકન્યાસ્ત્રયોદશ॥
તાસાં પ્રસૂતિઃ પ્રસભં ન કથ્યા બહુવિસ્તૃતાઃ

યત્ર દેવાદિનિખિલં ચરાચરમભૂજ્જગત્॥
વિસ્તરાત્તત્પ્રવક્તું ચ કઃ ક્ષમોઽસ્તિ ત્રિલોકકે

પ્રસ્તુતં શૃણુ વૃત્તાંતં શંભુલીલાન્વિતં ચ યત્ ॥
તદેવ કથયામ્યદ્ય શૃણુ ભક્તિપ્ર વર્દ્ધનમ્

તાસુ કશ્યપત્નીષુ દનુસ્ત્વેકા વરાંગના ॥
મહારૂપવતી સાધ્વી પતિસૌભાગ્યવર્દ્ધિતા

આસંસ્તસ્યા દનોઃ પુત્રા બહવો બલવત્તરાઃ ॥
તેષાં નામાનિ નોચ્યંતે વિસ્તારભયતો મુને

તેષ્વેકો વિપ્રચિત્તિસ્તુ મહાબલપરાક્રમઃ ॥
તત્પુત્રો ધાર્મિકો દંભો વિષ્ણુભક્તો જિતેન્દ્રિયઃ

નાસીત્તત્તનયો વીરસ્તતશ્ચિંતાપરોઽભવત્॥
શુક્રાચાર્યં ગુરું કૃત્વા કૃષ્ણમંત્રમવાપ્ય ચ

તપશ્ચકાર પરમં પુષ્કરે લક્ષવર્ષકમ્ ॥
કૃષ્ણમંત્રં જજાપૈવ દૃઢં બદ્ધાસનં ચિરમ્

તપઃ પ્રકુર્વતસ્તસ્ય મૂર્ધ્નો નિસ્સૃત્ય પ્રજ્વ લત્ ॥
વિસસાર ચ સર્વત્ર તત્તેજો હિ સુદુસ્સહમ્

તેન તપ્તાસ્સુરાસ્સર્વે મુનયો મનવસ્તથા ॥
સુનાસીરં પુરસ્કૃત્ય બ્રહ્માણં શરણં યયુઃ

પ્રણમ્ય ચ વિધાતારં દાતારં સર્વસંપદામ્ ॥
તુષ્ટુવુર્વિકલાઃ પ્રોચુઃ સ્વવૃત્તાંતં વિશેષતઃ

તદાકર્ણ્ય વિધાતાપિ વૈકુંઠં તૈર્યયૌ સહ ॥
તદેવ વિજ્ઞાપયિતું નિખિલેન હિ વિષ્ણવે

તત્ર ગત્વા ત્રિલોકેશં વિષ્ણું રક્ષાકરં પરમ્ ॥
પ્રણમ્ય તુષ્ટુવુસ્સર્વે કરૌ બદ્ધ્વા વિનમ્રકાઃ

દેવા ઊચુઃ ॥
દેવદેવ ન જાનીમો જાતં કિં કારણં ત્વિહ ॥
સંતપ્તાસ્સ કલા જાતાસ્તેજસા કેન તદ્વદ

તપ્તાત્મનાં ત્વમવિતા દીનબંધોઽનુજીવિનામ્ ॥
રક્ષરક્ષ રમાનાથ શરણ્યશ્શરણાગતાન્

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચો વિષ્ણુર્બ્રહ્માદીનાં દિવૌકસામ્ ॥
ઉવાચ વિહસન્પ્રેમ્ણા શરણાગતવત્સલઃ

॥ વિષ્ણુરુવાચ ॥
સુસ્વસ્થા ભવતાવ્યગ્રા ન ભયં કુરુતામરાઃ ॥
નોપપ્લવા ભવિષ્યન્તે લયકાલો ન વિદ્યતે

દાનવો દંભનામા હિ મદ્ભક્તઃ કુરુતે તપઃ ॥
પુત્રાર્થી શમયિષ્યામિ તમહં વરદાનતઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તાસ્તે સુરાસ્સર્વે ધૈર્યમાલંબ્ય વૈ મુને ॥
યયુર્બ્રહ્માદયસ્સુસ્થાસ્સ્વસ્વધામાનિ સર્વશઃ

અચ્યુતોઽપિ વરં દાતું પુષ્કરં સંજગામ હ ॥
તપશ્ચરતિ યત્રાસૌ દંભનામા હિ દાનવઃ

તત્ર ગત્વા વરં બ્રૂહીત્યુવાચ પરિસાંત્વયન્ ॥
ગિરા સૂનૃતયા ભક્તં જપંતં સ્વમનું હરિઃ

તચ્છ્રુત્વા વચનં વિષ્ણોર્દૃષ્ટ્વા તં ચ પુરઃ સ્થિતમ્ ॥
પ્રણનામ મહાભક્ત્યા તુષ્ટ્વાવ ચ પુનઃ પુનઃ

દંભ ઉવાચ ॥
દેવદેવ નમસ્તેઽસ્તુ પુંડરીકવિલોચન ॥
રમાનાથ ત્રિલોકેશ કૃપા કુરુ મમોપરિ

સ્વભક્તં તનયં દેહિ મહાબલ પરાક્રમમ્ ॥
ત્રિલોકજયિનં વીરમજેયં ચ દિવૌકસામ્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તો દાનવેન્દ્રેણ તં વરં પ્રદદૌ હરિઃ ॥
નિવર્ત્ય ચોગ્રતપસસ્તતસ્સોંતરધાન્મુને

ગતે હરૌ દાનવેન્દ્રઃ કૃત્વા તસ્યૈ દિશે નમઃ ॥
જગામ સ્વગૃહં સિદ્ધતદાઃ પૂર્ણ મનોરથઃ

કાલેનાલ્પેન તત્પત્ની સગર્ભા ભાગ્યવત્યભૂત્ ॥
રરાજ તેજાસાત્યંતં રોચયંતી ગૃહાંતરમ્

સુદામાનામ ગોપો યો કૃષ્ણસ્ય પાર્ષદાગ્રણીઃ ॥
તસ્યા ગર્ભે વિવેશાસૌ રાધાશપ્તશ્ચ યન્મુને

અસૂત સમયે સાધ્વી સુપ્રભં તનયં તતઃ ॥
જાતકં સુચકારાસૌ પિતાહૂય મુનીન્બહૂન્

ઉત્સવસ્સુમહાનાસીત્તસ્મિઞ્જાતે દ્વિજોત્તમ ॥
નામ ચક્રે પિતા તસ્ય શંખ ચૂડેતિ સદ્દિને

પિતુર્ગેહે સ વવૃધે શુક્લપક્ષે યથા શશી ॥
શૈશવેભ્યસ્તવિદ્યસ્તુ સ બભૂવ સુદીપ્તિમાન્

સ બાલક્રીડયા નિત્યં પિત્રોર્હર્ષં તતાન હ ॥
પ્રિયો બભૂવ સર્વેષાં કુલજાનાં વિશેષતઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પઞ્ચમે યુદ્ધખંડે શંખચૂડોત્પત્તિવર્ણનં નામ સપ્તવિંશોઽધ્યાયઃ