શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.26

વ્યાસ ઉવાચ ॥
બ્રહ્મપુત્ર નમસ્તેઽસ્તુ ધન્યસ્ત્વં શૈવસત્તમ ॥
યચ્છ્રાવિતા મહાદિવ્યા કથેયં શાંકરી શુભા

ઇદાનીં બ્રૂહિ સુપ્રીત્યા ચરિતં વૈષ્ણવં મુને ॥
સ વૃન્દાં મોહયિત્વા તુ કિમકાર્ષીત્કુતો ગતઃ

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
શૃણુ વ્યાસ મહાપ્રાજ્ઞ શૈવપ્રવર સત્તમ ॥
વૈષ્ણવં ચરિતં શંભુચરિતાઢ્યં સુનિર્મલમ્

મૌનીભૂતેષુ દેવેષુ બ્રહ્માદિષુ મહેશ્વરઃ ॥
સુપ્રસન્નોઽવદચ્છંભુશ્શરણાગત વત્સલઃ

શંભુરુવાચ ॥
બ્રહ્મન્દેવવરાસ્સર્વે ભવદર્થે મયા હતઃ ॥
જલંધરો મદંશોપિ સત્યં સત્યં વદામ્યહમ્

સુખમાપુર્ન વા તાતાસ્સત્યં બ્રૂતામરાઃ ખલુ ॥
ભવત્કૃતે હિ મે લીલા નિર્વિકારસ્ય સર્વદા

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
અથ બ્રહ્માદયો દેવા હર્ષાદુત્ફુલ્લલોચનાઃ ॥
પ્રણમ્ય શિરસા રુદ્રં શશંસુર્વિષ્ણુચેષ્ટિતમ્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥
મહાદેવ ત્વયા દેવા રક્ષિતા શ્શત્રુજાદ્ભયાત્ ॥
કિંચિદન્યત્સમુદ્ભૂતં તત્ર કિં કરવામહૈ

વૃન્દાં વિમોહિતા નાથ વિષ્ણુના હિ પ્રયત્નતઃ ॥
ભસ્મીભૂતા દ્રુતં વહ્નૌ પરમાં ગતિમાગતા

વૃન્દાલાવણ્યસંભ્રાંતો વિષ્ણુસ્તિષ્ઠતિ મોહિતઃ ॥
તચ્ચિતાભસ્મ સંધારી તવ માયાવિમોહિતઃ

સ સિદ્ધમુનિસંઘૈશ્ચ બોધિતોઽસ્માભિરાદરાત્ ॥
ન બુધ્યતે હરિસ્સોથ તવ માયાવિમોહિતઃ

કૃપાં કુરુ મહેશાન વિષ્ણું બોધય બોધય ॥
ત્વદધીનમિદં સર્વં પ્રાકૃતં સચરાચરમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય મહેશો હિ વચનં ત્રિદિવૌકસામ્ ॥
પ્રત્યુવાચ મહાલીલસ્સ્વચ્છન્દસ્તાન્કૃતાંજલીન્

મહેશ ઉવાચ ॥
હે બ્રહ્મન્હે સુરાસ્સર્વે મદ્વાક્યં શૃણુતાદરાત્ ॥
મોહિની સર્વલોકાનાં મમ માયા દુરત્યયા

તદધીનં જગત્સર્વં યદ્દેવાસુરમાનુષમ્ ॥
તયૈવ મોહિતો વિષ્ણુઃ કામાધીનોઽભવદ્ધરિઃ

ઉમાખ્યા સા મહાદેવી ત્રિદેવજનની પરા ॥
મૂલપ્રકૃતિરાખ્યાતા સુરામા ગિરિજાત્મિકા

ગચ્છધ્વં શરણા દેવા વિષ્ણુમોહાપનુત્તયે ॥
શરણ્યાં મોહિનીમાયાં શિવાખ્યાં સર્વકામદામ્

સ્તુતિં કુરુત તસ્યાશ્ચ મચ્છક્તેસ્તોષકારિણીમ્ ॥
સુપ્રસન્ના યદિ ચ સા સર્વકાર્યં કરિષ્યતિ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા તાન્સુરાઞ્શંભુઃ પઞ્ચાસ્યો ભગવાન્હરઃ ॥
અંતર્દધે દ્રુતં વ્યાસ સર્વૈશ્ચ સ્વગણૈસ્સહ

દેવાશ્ચ શાસનાચ્છંભોર્બ્રહ્માદ્યા હિ સવાસવા ॥
મનસા તુષ્ટુવુર્મૂલપ્રકૃતિં ભક્તવત્સલામ્

દેવા ઊચુઃ ॥
યદુદ્ભવાસ્સત્ત્વરજસ્તમોગુણાઃ સર્ગસ્થિતિધ્વંસવિધાન કારકા ॥
યદિચ્છયા વિશ્વમિદં ભવાભવૌ તનોતિ મૂલપ્રકૃતિં નતાઃ સ્મ તામ્

પાહિ ત્રયોવિંશગુણાન્સુશબ્દિતાઞ્જગત્યશેષે સમધિષ્ઠિતા પરા ॥
યદ્રૂપકર્માણિજગત્ત્રયોઽપિ તે વિદુર્ન મૂલપ્રકૃતિં નતાઃ સ્મ તામ્

યદ્ભક્તિયુક્તાઃ પુરુષાસ્તુ નિત્યં દારિદ્ર્યમોહાત્યયસંભવાદીન્ ॥
ન પ્રાપ્નુવંત્યેવ હિ ભક્તવત્સલાં સદૈવ મૂલપ્રકૃતિં નતાઃ સ્મ તામ્

કુરુ કાર્યં મહાદેવિ દેવાનાં નઃ પરેશ્વરિ ॥
વિષ્ણુમોહં હ શિવે દુર્ગે દેવિ નમોઽસ્તુ તે

જલંધરસ્ય શંભોશ્ચ રણે કૈલાસવાસિનઃ ॥
પ્રવૃત્તે તદ્વધાર્થાય ગૌરીશાસનતશ્શિવે

વૃન્દા વિમોહિતા દેવિ વિષ્ણુના હિ પ્રયત્નતઃ ॥
સ્વવૃષાત્ત્યાજિતા વહ્નૌ ભસ્મીભૂતા ગતિં ગતા

જલંધરો હતો યુદ્ધે તદ્ભયાન્મો ચિતા વયમ્ ॥
ગિરિશેન કૃપાં કૃત્વા ભક્તાનુગ્રહકારિણા

તદાજ્ઞયા વયં સર્વે શરણં તે સમાગતાઃ ॥
ત્વં હિ શંભુર્યુવાં દેવિ ભક્તોદ્ધારપરાયણૌ

વૃન્દાલાવણ્યસંભ્રાતો વિષ્ણુસ્તિષ્ઠતિ તત્ર વૈ ॥
તચ્ચિતાભસ્મસંધારી જ્ઞાનભ્રષ્ટો વિમોહિતઃ

સંસિદ્ધસુરસંઘૈશ્ચ બોધિતોઽપિ મહેશ્વરિ ॥
ન બુધ્યતે હરિસ્સોથ તવ માયાવિમોહિતઃ

કૃપાં કુરુ મહાદેવિ હરિં બોધય બોધય ।
યથા સ્વલોકં પાયાત્સ સુચિત્તસ્સુરકાર્યકૃત્

ઇતિ સ્તુવંતસ્તે દેવાસ્તેજોમંડલમાસ્થિતમ્ ॥
દદૃશુર્ગગને તત્ર જ્વાલાવ્યાપ્તા દિગંતરમ્

તન્મધ્યાદ્ભારતીં સર્વે બ્રહ્માદ્યાશ્ચ સવાસવાઃ ॥
અમરાશ્શુશ્રુવુર્વ્યાસ કામદાં વ્યોમચારિણીમ્

આકાશવાણ્યુવાચ ॥
અહમેવ ત્રિધા ભિન્ના તિષ્ઠામિ ત્રિવિધૈર્ગુણૈઃ ॥
ગૌરી લક્ષ્મીઃ સુરા જ્યોતી રજસ્સત્ત્વતમોગુણૈઃ ॥ ૩૪ ।
તત્ર ગચ્છત યૂયં વૈ તાસામંતિક આદરાત્॥
મદાજ્ઞયા પ્રસન્નાસ્તા વિધાસ્યંતે તદીપ્સિતમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ॥
શૃણ્વતામિતિ તાં વાચમંતર્દ્ધાનમગાન્મહઃ ॥
દેવાનાં વિસ્મયોત્ફુલ્લનેત્રાણાં તત્તદા મુને

તતસ્સવેંઽપિ તે દેવાઃ શ્રુત્વા તદ્વાક્યમાદરાત્॥
ગૌરીં લક્ષ્મીં સુરાં ચૈવ નેમુસ્તદ્વાક્યચોદિતાઃ

તુષ્ટુવુશ્ચ મહાભક્ત્યા દેવીસ્તાસ્સકલાસ્સુરાઃ॥
નાનાવિધાભિર્વાગ્ભિસ્તે બ્રહ્માદ્યા નતમસ્તકાઃ

તતોઽરં વ્યાસ દેવ્યસ્તા આવિર્ભૂતાશ્ચ તત્પુરઃ ॥
મહાદ્ભુતૈસ્સ્વતેજોભિર્ભાસયંત્યો દિગંતરમ્

અથ તા અમરા દૃષ્ટ્વા સુપ્રસન્નેન ચેતસા॥
પ્રણમ્ય તુષ્ટુવુર્ભક્ત્યા સ્વકાર્યં ચ ન્યવેદયન્

તતશ્ચૈતાસ્સુરાન્દૃષ્ટ્વા પ્રણતાન્ભક્તવત્સલઃ ॥
બીજાનિ પ્રદદુસ્તેભ્યો વાક્યમૂચુશ્ચ સાદરમ્

દેવ્ય ઊચુઃ॥
ઇમાનિ તત્ર બીજાનિ વિષ્ણુર્યત્રાવતિષ્ઠતિ॥
નિર્વપધ્વં તતઃ કાર્યં ભવતાં સિદ્ધિમેષ્યતિ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા તાસ્તતો દેવ્યોંતર્હિતા અભવન્મુને॥
રુદ્રવિષ્ણુવિધીનાં હિ શક્તયસ્ત્રિગુણાત્મિકાઃ

તતસ્તુષ્ટાઃ સુરાસ્સર્વે બ્રહ્માદ્યાશ્ચ સવાસવાઃ ॥
તાનિ બીજાનિ સંગૃહ્ય યયુર્યત્ર હરિઃ સ્થિતઃ

વૃન્દાચિતાભૂમિતલે ચિક્ષિપુસ્તાનિ તે સુરાઃ॥
સ્મૃત્વા તાસ્સંસ્થિતાસ્તત્ર શિવશક્ત્યંશકા મુને

નિક્ષિપ્તેભ્યશ્ચ બીજેભ્યો વનસ્પત્યસ્ત્રયોઽભવન્॥
ધાત્રી ચ માલતી ચૈવ તુલસી ચ મુનીશ્વર

ધાત્ર્યુદ્ભવા સ્મૃતા ધાત્રી માભવા માલતી સ્મૃતા ॥
ગૌરીભવા ચ તુલસી તમસ્સત્ત્વરજોગુણાઃ

વિષ્ણુર્વનસ્પતીર્દૃષ્ટ્વા તદા સ્ત્રીરૂપિણીર્મુને ॥
ઉદતિષ્ઠત્તદા તાસુ રાગાતિશયવિભ્રમાત્

દૃષ્ટ્વા સ યાચતે મોહાત્કામાસક્તેન ચેતસા ॥
તં ચાપિ તુલસી ધાત્રી રાગેણૈવાવલોકતામ્

યચ્ચ બીજં પુરા લક્ષ્મ્યા માયયૈવ સમર્પિતમ્ ॥
તસ્માત્તદુદ્ભવા નારી તસ્મિન્નીર્ષ્યાપરાભવત્

અતસ્સા બર્બરીત્યાખ્યામવાપાતીવ ગર્હિતામ્ ॥
ધાત્રીતુલસ્યૌ તદ્રાગાત્તસ્ય પ્રીતિપ્રદે સદા

તતો વિસ્મૃતદુઃખોઽસૌ વિષ્ણુસ્તાભ્યાં સહૈવ તુ ॥
વૈકુંઠમગમત્તુષ્ટસ્સર્વદેવૈર્નમસ્કૃતઃ ॥
કાર્તિકે માસિ વિપ્રેન્દ્ર ધાત્રી ચ તુલસી સદા ॥
સર્વદેવપ્રિયાજ્ઞેયા વિષ્ણોશ્ચૈવ વિશેષતઃ

તત્રાપિ તુલસી ધન્યાતીવ શ્રેષ્ઠા મહામુને ॥
ત્યક્ત્વા ગણેશં સર્વેષાં પ્રીતિદા સર્વકામદા

વૈકુણ્ઠસ્થં હરિં દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મેન્દ્રાદ્યાશ્ચ તેઽમરાઃ॥
નત્વા સ્તુત્વા મહાવિષ્ણું સ્વસ્વધામાનિ વૈ યયુઃ

વૈકુણ્ઠોઽપિ સ્વલોકસ્થો ભ્રષ્ટમોહસ્સુબોધવાન્॥
સુખી ચાભૂન્મુનિશ્રેષ્ઠ પૂર્વવત્સંસ્મરઞ્છિવમ્

ઇત્યાખ્યાનમઘોઘઘ્નં સર્વકામપ્રદં નૃણામ્ ॥
સર્વ કામવિકારઘ્નં સર્વવિજ્ઞાનવર્દ્ધનમ્

ય ઇદં હિ પઠેન્નિત્યં પાઠયેદ્વાપિ ભક્તિમન્॥
શૃણુયાચ્છ્રાવયેદ્વાપિ સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

પઠિત્વા ય ઇદં ધીમાનાખ્યાનં પરમોત્તમમ્॥
સંગ્રામં પ્રવિશેદ્વીરો વિજયી સ્યાન્ન સંશયઃ

વિપ્રાણાં બ્રહ્મવિદ્યાદં સત્રિયાણાં જયપ્રદમ્॥
વૈશ્યાનાં સર્વધનદં શૂદ્રાણાં સુખદં ત્વિદમ્

શંભુભક્તિપ્રદં વ્યાસ સર્વેષાં પાપનાશનમ્॥
ઇહલોકે પરત્રાપિ સદા સદ્ગતિદાયકમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પઞ્ચમે યુદ્ધખણ્ડે જલંધરવધાનંતરદેવીસ્તુતિવિષ્ણુમોહવિધ્વંસવર્ણનં નામ ષડ્વિંશોઽધ્યાયઃ