શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.24

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥
વિધેઃ શ્રેષ્ઠસુત પ્રાજ્ઞઃ કથેયં શ્રાવિતાદ્ભુતા ॥
તતશ્ચ કિમભૂદાજૌ કથં દૈત્યો હતો વદ

સનત્કુમાર ઉવાચ॥
અદૃશ્ય ગિરિજાં તત્ર દૈત્યેન્દ્રે રણમાગતે ॥
ગાંધર્વે ચ વિલીને હિ ચૈતન્યોઽભૂદ્વૃષધ્વજઃ

અંતર્ધાનગતાં માયાં દૃષ્ટ્વા બુદ્ધો હિ શંકરઃ ॥
ચુક્રોધાતીવ સંહારી લૌકિકીં ગતિમાશ્રિતઃ

તતશ્શિવો વિસ્મિતમાનસઃ પુનર્જગામ યુદ્ધાય જલંધરં રુષા ॥
સ ચાપિ દૈત્યઃ પુનરાગતં શિવં દૃષ્ટ્વા શરોઘૈસ્સમવાકિરદ્રણે

ક્ષિપ્તં પ્રભુસ્તં શરજાલમુગ્રં જલંધરેણાતિબલીયસા હરઃ ॥
પ્રચિચ્છેદ શરૈર્વરૈર્નિજૈર્નચિત્રમત્ર ત્રિભવપ્રહંતુઃ

તતો જલંધરો દૃષ્ટ્વા રુદ્ર્મદ્ભુતવિક્રમમ્ ॥
ચકાર માયયા ગૌરીં ત્ર્યમ્બકં મોહયન્નિવ

રથોપરિ ગતાં બદ્ધાં રુદંતીં પાર્વતીં શિવઃ ॥
નિશુંભ શુંભદૈત્યૈશ્ચ બધ્યમાનાં દદર્શ સઃ

ગૌરીં તથાવિધાં દૃષ્ટ્વા લૌકિકીં દર્શયન્ગતિમ્ ॥
બભૂવ પ્રાકૃત ઇવ શિવોપ્યુદ્વિગ્નમાનસઃ

અવાઙ્મુખસ્થિતસ્તૂષ્ણીં નાનાલીલાવિશારદઃ॥
શિથિલાંગો વિષણ્ણાત્મા વિસ્મૃત્ય સ્વપરાક્રમમ્

તતો જલંધરો વેગાત્ત્રિભિર્વિવ્યાધ સાયકૈઃ॥
આપુંખમગ્નૈસ્તં રુદ્રં શિરસ્યુરસિ ચોદરે

તતો રુદ્રો મહાલીલો જ્ઞાનતત્ત્વઃ ક્ષણાત્પ્રભુઃ ॥
રૌદ્રરૂપધરો જાતો જ્વાલામાલાતિભીષણઃ

તસ્યાતીવ મહારૌદ્રરૂપં દૃષ્ટ્વા મહાસુરાઃ ॥
ન શેકુઃ પ્રમુખે સ્થાતું ભેજિરે તે દિશો દશ

નિશુંભશુંભાવપિ યૌ વિખ્યાતૌ વીરસત્તમૌ ॥
આપે તૌ શેકતુર્નૈવ રણે સ્થાતું મુનીશ્વર

જલંધરકૃતા માયાંતર્હિતાભૂચ્ચ તત્ક્ષણમ્ ॥
હાહાકારો મહાનાસીત્સંગ્રામે સર્વતોમુખે

તતશ્શાપં દદૌ રુદ્રસ્તયોશ્શુંભનિશુંભયોઃ ॥
પલાયમાનૌ તૌ દૃષ્ટ્વા ધિક્કૃત્ય ક્રોધસંયુતઃ

રુદ્ર ઉવાચ ॥
યુવાં દુષ્ટાવતિખલાવપરાધકરૌ મમ ॥
પાર્વતીદંડદાતારૌ રણાદસ્માત્પરાઙ્મુખૌ

પરાઙ્મુખો ન હંતવ્ય ઇતિ વધ્યૌ ન મે યુવામ્ ॥
મમ યુદ્ધાદતિક્રાંતૌ ગૌર્ય્યા વધ્યૌ ભવિષ્યતઃ

એવં વદતિ ગૌરીશે સિન્ધુપુત્રો જલંધરઃ ॥
ચુક્રોધાતીવ રુદ્રાય જ્વલજ્જ્વલનસન્નિભઃ

રુદ્રે રણે મહાવેગાદ્વવર્ષ નિશિતાઞ્છરાન્॥
બાણાંધકારસંછન્નં તથા ભૂમિતલં હ્યભૂત્

યાવદ્રુદ્રઃ પ્રચિચ્છેદ તસ્ય બાણગણાન્દ્રુતમ્ ॥
તાવત્સપરિઘેણાશુ જઘાન વૃષભં બલી

વૃષસ્તેન પ્રહારેણ પરવૃત્તો રણાંગણાત્ ॥
રુદ્રેણ કૃશ્યમાણોઽપિ ન તસ્થૌ રણભૂમિષુ

અથ લોકે મહારુદ્રસ્સ્વીયં તેજોઽતિદુસ્સહમ્ ॥
દર્શયામાસ સર્વસ્મૈ સત્યમેતન્મુનીશ્વર

તતઃ પરમસંક્રુદ્ધો રુદ્રો રૌદ્રવપુર્ધરઃ ॥
પ્રલયાનલવદ્ધોરો બભૂવ સહસા પ્રભુઃ

દૃષ્ટ્વા પુરઃ સ્થિતં દૈત્યં મેઘકૂટમિવ સ્થિતમ્ ॥
અવધ્યત્વમપિ શ્રુત્વાપ્યન્યૈરભ્યુદ્યતોઽભવત્

બ્રહ્મણો વચનં રક્ષન્રક્ષકો જગતાં પ્રભુઃ ॥
હૃદાનુગ્રહમાતન્વંસ્તદ્વધાય મનો દધત્

કોપં કૃત્વા પરં શૂલી પાદાંગુષ્ઠેન લીલયા॥
મહાંભસિ ચકારાશુ રથાંગં રૌદ્રમદ્ભુતમ્

કૃત્વાર્ણવાંભસિ શિતં ભગવાન્રથાંગં સ્મૃત્વા જગત્ત્રયમનેન હતં પુરારિઃ ॥
દક્ષાન્ધકાંતકપુરત્રયયજ્ઞહંતા લોકત્રયાંતકકરઃ પ્રહસન્નુવાચ

મહારુદ્ર ઉવાચ ॥
પાદેન નિર્મિતં ચક્રં જલંધર મહામ્ભસિ ॥
બલવાન્યદિ ચોદ્ધર્ત્તું તિષ્ઠ યોદ્ધું ન ચાન્યથા

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા ક્રોધેનાદીપ્તલોચનઃ॥
પ્રદહન્નિવ ચક્ષુર્ભ્યાં પ્રાહાલોક્ય સ શંકરમ્

જલંધર ઉવાચ॥
રેખામુદ્ધૃત્ય હત્વા ચ સગણં ત્વાં હિ શંકર ॥
હત્વા લોકાન્સુરૈસ્સાર્દ્ધં સ્વભાગં ગરુડો યથા

હંતું ચરાચરં સર્વં સમર્થોઽહં સવાસવમ્ ॥
કો મહેશ્વર મદ્બાણૈરભેદ્યો ભુવનત્રયે॥॥
બાલભાવેન ભગવાંતપસૈવ વિનિર્જિતઃ ॥
બ્રહ્મા બલિષ્ઠઃ સ્થાને મે મુનિભિસ્સુરપુંગવૈઃ

દગ્ધં ક્ષણેન સકલં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥
તપસા કિં ત્વયા રુદ્ર નિર્જિતો ભગવાનપિ

ઇન્દ્રાગ્નિયમવિત્તેશવાયુવારીશ્વરાદયઃ ॥
ન સેહિરે યથા નાગા ગંધં પક્ષિપતેરિવ

ન લબ્ધં દિવિ ભૂમૌ ચ વાહનં મમ શંકર ॥
સમસ્તાન્પર્વતાન્પ્રાપ્ય ધર્ષિતાશ્ચ ગણેશ્વરાઃ

ગિરીન્દ્રો મન્દરઃ શ્રીમાન્નીલો મેરુસ્સુશોભનઃ ॥
ધર્ષિતો બાહુદણ્ડેન કણ્ડા ઉત્સર્પણાય મે

ગંગા નિરુદ્ધા બાહુભ્યાં લીલાર્થં હિમવદ્ગિરૌ ॥
અરોણાં મમ ભૃત્યૈશ્ચ જયો લબ્ધો દિવૌકસાત્

વડવાયા મુખં બદ્ધં ગૃહીત્વા તાં કરેણ તુ ॥
તત્ક્ષણાદેવ સકલમેકાર્ણવમભૂત્તદા

ઐરાવતાદયો નાગાઃ ક્ષિપ્તાઃ સિન્ધુજલોપરિ ॥
સરથો ભગવાનિન્દ્રઃ ક્ષિપ્તશ્ચ શતયોજનમ્

ગરુડોઽપિ મયા બદ્ધો નાગપાશેન વિષ્ણુના ॥
ઉર્વશ્યાદ્યા મયાનીતા નાર્યઃ કારાગૃહાંતરમ્

માં ન જાનાસિ રુદ્ર ત્વં ત્રૈલોક્યજયકારિણામ્ ॥
જલંધરં મહાદૈત્યં સિંધુપુત્રં મહાબલમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વાથ મહાદેવં તદા વારિધિનન્દનઃ ॥
ન ચચાલ ન સસ્માર નિહતાન્દાનવાન્યુધિ

દુર્મદેનાવિનીતેન દોર્ભ્યામાસ્ફોટ્ય દોર્બલાત્ ॥
તિરસ્કૃતો મહાદેવો વચનૈઃ કટુકાક્ષરૈઃ

તચ્છ્રુત્વા દૈત્યવચનમમંગલમતીરિતમ્ ॥
વિજહાસ મહાદેવાઃ પરમં ક્રોધમાદધે

સુદર્શનાખ્યં યચ્ચક્રં પદાંગુષ્ઠવિનિર્મિતમ્॥
જગ્રાહ તત્કરે રુદ્રસ્તેન હંતું સમુદ્યતઃ

સુદર્શનાખ્યં તચ્ચક્રં ચિક્ષેપ ભગવાન્હરઃ ॥
કોટિસૂર્યપ્રતીકાશં પ્રલયાનલસન્નિભમ્

પ્રદહદ્રોદસી વેગાત્તદાસાદ્ય જલંધરમ્ ॥
જહાર તચ્છિરો વેગાન્મહદાયતલોચનમ્

રથાત્કાયઃ પપાતોર્વ્યાં નાદયન્વસુધાતલમ્ ॥
શિરશ્ચાપ્યબ્ધિપુત્રસ્ય હાહાકારો મહાનભૂત્

દ્વિધા પપાત તદ્દેહો હ્યંજનાદ્રિરિવાચલઃ ॥
કુલિશેન યથા વારાંનિધૌ ગિરિવરો દ્વિધા

તસ્ય રૌદ્રેણ રક્તેન સમ્પૂર્ણમભવજ્જગત્ ॥
તતસ્સમસ્તા પૃથિવી વિકૃતાભૂન્મુનીશ્વર

તદ્રક્તમખિલં રુદ્રનિયોગાન્માંસમેવ ચ ॥
મહારૌરવમાસાદ્ય રક્તકુંડમભૂદિહ

તત્તેજો નિર્ગતં દેહાદ્રુદ્રે ચ લયમાગમત્ ॥
વૃન્દાદેહોદ્ભવં યદ્વદ્ગૌર્ય્યાં હિ વિલયં ગતમ્

જલંધરં હતં દૃષ્ટ્વા દેવગન્ધર્વપન્નગાઃ ॥
અભવન્સુપ્રસન્નાશ્ચ સાધુ દેવેતિ ચાબ્રુવન્

સર્વે પ્રસન્નતાં યાતા દેવસિદ્ધમુનીશ્વરાઃ ॥
પુષ્પવૃષ્ટિં પ્રકુર્વાણાસ્તદ્યશો જગુરુચ્ચકૈઃ

દેવાંગના મહામોદાન્નનૃતુઃ પ્રેમવિહ્વલાઃ ॥
કલસ્વરાઃ કલપદં કિન્નરૈસ્સહ સંજગુઃ

દિશઃ પ્રસેદુસ્સર્વાશ્ચ હતે વૃન્દાપતૌ મુને ॥
વવુઃ પુણ્યાસ્સુખસ્પર્શા વાયવસ્ત્રિવિધા અપિ

ચન્દ્રમાઃ શીતતાં યાતો રવિસ્તેપે સુતેજસા ॥
અગ્નયો જજ્વલુશ્શાંતા બભૂવ વિકૃતં નભઃ

એવં ત્રૈલોક્યમખિલં સ્વાસ્થ્યમાપાધિકં મુને ॥
હતેઽબ્ધિતનયે તસ્મિન્હરેણાનતમૂર્તિના

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પઞ્ચમે યુદ્ધખણ્ડે જલંધરવર્ણનં નામ ચતુર્વિશોઽધ્યાયઃ