શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.2

॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥
બ્રહ્મપુત્ર મહાપ્રાજ્ઞ વદ મે વદતાં વર ॥
તતઃ કિમભવદ્દેવાઃ કથં ચ સુખિનોઽભવન્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય વ્યાસસ્યામિતધીમતઃ ॥
સનત્કુમારઃ પ્રોવાચ સ્મૃત્વા શિવપદામ્બુજમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
અથ તત્પ્રભયા દગ્ધા દેવા હીન્દ્રાદયસ્તથા ॥
સંમંત્ર્ય દુઃખિતાસ્સર્વે બ્રહ્માણં શરણં યયુઃ

નત્વા પિતામહં પ્રીત્યા પરિક્ષિપ્તાખિલાસ્સુરાઃ ॥
દુઃખં વિજ્ઞાપયામાસુર્વિલોક્યાવસરં તતઃ

દેવા ઊચુઃ ॥
ધાતસ્ત્રિપુરનાથેન સતારકસુતેન હિ ॥
સર્વે પ્રતાપિતા નૂનં મયેન ત્રિદિવૌકસઃ

અતસ્તે શરણં યાતા દુઃખિતા હિ વિધે વયમ્ ॥
કુરુ ત્વં તદ્વધોપાયં સુખિનસ્સ્યામ તદ્યથા

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇતિ વિજ્ઞાપિતો દેવૈર્વિહસ્ય ભવકૃદ્વિધિઃ ॥
પ્રત્યુવાચાથ તાન્સર્વાન્મયતો ભીતમાનસાન્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ન ભેતવ્યં સુરાસ્તેભ્યો દાનવેભ્યો વિશેષતઃ ॥
આચક્ષે તદ્વધોપાયં શિવં શર્વઃ કરિષ્યતિ

મત્તો વિવર્ધિતો દૈત્યો વધં મત્તો ન ચાર્હતિ ॥
તથાપિ પુણ્યં વર્દ્ધૈત નગરે ત્રિપુરે પુનઃ

શિવં ચ પ્રાર્થયધ્વં વૈ સર્વે દેવાસ્સવાસવાઃ ॥
સર્વાધીશઃ પ્રસન્નશ્ચેત્સ વઃ કાર્યં કરિષ્યતિ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વિધેર્વાણીં સર્વે દેવાસ્સવાસવાઃ ॥
દુખિતાસ્તે યયુસ્તત્ર યત્રાસ્તે વૃષભધ્વજઃ

પ્રણમ્ય ભક્ત્યા દેવેશં સર્વે પ્રાંજલયસ્તદા ॥
તુષ્ટુવુર્વિનતસ્કંધાશ્શંકરં લોકશંકરમ્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥
નમો હિરણ્યગર્ભાય સર્વસૃષ્ટિ વિધાયિને ॥
નમઃ સ્થિતિકૃતે તુભ્યં વિષ્ણવે પ્રભવિષ્ણવે

નમો હરસ્વરૂપાય ભૂતસંહારકારિણે ॥
નિર્ગુણાય નમસ્તુભ્યં શિવાયામિત તેજસે

અવસ્થારહિતાયાથ નિર્વિકારાય વર્ચસે॥
મહાભૂતાત્મભૂતાય નિર્લિપ્તાય મહાત્મને

નમસ્તે ભૂતપતયે મહાભારસહિષ્ણવે ॥
તૃષ્ણાહરાય નિર્વૈરાકૃતયે ભૂરિતેજસે

મહાદૈત્યમહારણ્યનાશિને દાવવહ્નયે ॥
દૈત્યદ્રુમકુઠારાય નમસ્તે શૂલપાણયે

મહાદનુજનાશાય નમસ્તે પરમેશ્વર ॥
અમ્બિકાપતયે તુભ્યં નમસ્સર્વાસ્ત્રધારક

નમસ્તે પાર્વતીનાથ પરમાત્મન્મહેશ્વર ॥
નીલકંઠાય રુદ્રાય નમસ્તે રુદ્રરૂપિણે

નમો વેદાન્તવેદ્યાય માર્ગાતીતાય તે નમઃ ॥
નમોગુણસ્વરૂપાય ગુણિને ગુણવર્જિતે

મહાદેવ નમસ્તુભ્યં ત્રિલોકીનન્દનાય ચ ॥
પ્રદ્યુમ્નાયાનિરુદ્ધાય વાસુદેવાય તે નમઃ

સંકર્ષણાય દેવાય નમસ્તે કંસનાશિને ॥
ચાણૂરમર્દિને તુભ્યં દામોદર વિષાદિને

હૃષીકેશાચ્યુત વિભો મૃડ શંકર તે નમઃ ॥
અધોક્ષજ ગજારાતે કામારે વિષભક્ષણઃ

નારાયણાય દેવાય નારાયણપરાય ચ ॥
નારાયણસ્વરૂપાય નારાણયતનૂદ્ભવ

નમસ્તે સર્વરૂપાય મહાનરકહારિણે ॥
પાપાપહારિણે તુભ્યં નમો વૃષભવાહન

ક્ષણાદિકાલરૂપાય સ્વભક્તબલદાયિને ॥
નાનારૂપાય રૂપાય દૈત્યચક્રવિમર્દિને

નમો બ્રહ્મણ્યદેવાય ગોબ્રાહ્મણહિતાય ચ ॥
સહસ્રમૂર્ત્તયે તુભ્યં સહસ્રાવયવાય ચ

ધર્મરૂપાય સત્ત્વાય નમસ્સત્ત્વાત્મને હર ॥
વેદવેદ્યસ્વરૂપાય નમો વેદપ્રિયાય ચ ॥

નમો વેદસ્વરૂપાય વેદવક્ત્રે નમો નમઃ ॥
સદાચારાધ્વગમ્યાય સદાચારાધ્વગામિને

વિષ્ટરશ્રવસે તુભ્યં નમસ્સત્યમયાય ચ ॥
સત્યપ્રિયાય સત્યાય સત્યગમ્યાય તે નમઃ

નમસ્તે માયિને તુભ્યં માયાધીશાય વૈ નમઃ ॥
બ્રહ્મગાય નમસ્તુભ્યં બ્રહ્મણે બ્રહ્મજાય ચ

તપસે તે નમસ્ત્વીશ તપસા ફલદાયિને ॥
સ્તુત્યાય સ્તુતયે નિત્યં સ્તુતિસંપ્રીતચેતસે

શ્રુત્યાચારપ્રસન્નાય સ્તુત્યાચારપ્રિયાય ચ ॥
ચતુર્વિધસ્વરૂપાય જલસ્થલજરૂપિણે

સર્વે દેવાદયો નાથ શ્રેષ્ઠત્વેન વિભૂતયઃ ॥
દેવાનામિન્દ્રરૂપોઽસિ ગ્રહાણાં ત્વં રવિર્મતઃ

સત્યલોકોઽસિ લોકાનાં સરિતાં દ્યુસરિદ્ભવાન્ ॥
શ્વેતવર્ણોઽસિ વર્ણાનાં સરસાં માનસં સરઃ

શૈલાનાં ગિરિજાતાતઃ કામધુક્ત્વં ચ ગોષુ હ ॥
ક્ષીરોદધિસ્તુ સિન્ધૂનાં ધાતૂનાં હાટકો ભવાન્

વર્ણાનાં બ્રાહ્મણોઽસિ ત્વં નૃણાં રાજાસિ શંકર ॥
મુક્તિક્ષેત્રેષુ કાશી ત્વં તીર્થાનાં તીર્થરાડ્ ભવાન્

ઉપલેષુ સમસ્તેષુ સ્ફટિકસ્ત્વં મહેશ્વર ॥
કમલસ્ત્વં પ્રસૂનેષુ શૈલેષુ હિમવાંસ્તથા

ભવાન્વાગ્વ્યવહારેષુ ભાર્ગવસ્ત્વં કવિષ્વપિ ॥
પક્ષિષ્વેવાસિ શરભઃ સિંહો હિંસ્રેષુ સંમતઃ

શાલગ્રામશિલા ચ ત્વં શિલાસુ વૃષભધ્વજ॥
પૂજ્ય રૂપેષુ સર્વેષુ નર્મદાલિંગમેવ હિ

નન્દીશ્વરોઽસિ પશુષુ વૃષભઃ પરમેશ્વર ॥
વેદેષૂપનિષદ્રૂપી યજ્વનાં શીતભાનુમાન્

પ્રતાપિનાં પાવકસ્ત્વં શૈવાનામચ્યુતો ભવાન્ ॥
ભારતં ત્વં પુરાણાનાં મકારોઽસ્યક્ષરેષુ ચ

પ્રણવો બીજમંત્રાણાં દારુણાનાં વિષં ભવાન્ ॥
વ્યોમવ્યપ્તિમતાં ત્વં વૈ પરમાત્માસિ ચાત્મનામ્

ઇન્દ્રિયાણાં મનશ્ચ ત્વં દાનાનામભયં ભવાન્ ॥
પાવનાનાં જલં ચાસિ જીવનાનાં તથામૃતમ્

લાભાનાં પુત્રલાભોઽસિ વાયુર્વેગવતામસિ ॥
નિત્યકર્મસુ સર્વેષુ સંધ્યોપાસ્તિર્ભવાન્મતા

ક્રતૂનામશ્વમેધોઽસિ યુગાનાં પ્રથમો યુગઃ ॥
પુષ્યસ્ત્વં સર્વધિણ્યાનામમાવાસ્યા તિથિષ્વસિ

સર્વર્તુષુ વસંતસ્ત્વં સર્વપર્વસુ સંક્રમઃ ॥
કુશોઽસિ તૃણજાતીનાં સ્થૂલવૃક્ષેષુ વૈ વટઃ

યોગેષુ ચ વ્યતીપાતસ્સોમવલ્લી લતાસુ ચ ॥
બુદ્ધીનાં ધર્મબુદ્ધિસ્ત્વં કલત્રં સુહૃદાં ભવાન્

સાધકાનાં શુચીનાં ત્વં પ્રાણાયામો મહેશ્વર ॥
જ્યોતિર્લિંગેષુ સર્વેષુ ભવાન્ વિશ્વે શ્વરો મતઃ

ધર્મસ્ત્વં સર્વબંધૂનામાશ્રમાણાં પરો ભવાન્ ॥
મોક્ષસ્ત્વં સર્વવર્ણેષુ રુદ્રાણાં નીલલોહિતઃ

આદિત્યાનાં વાસુદેવો હનૂમાન્વાનરેષુ ચ ॥
યજ્ઞાનાં જપયજ્ઞોઽસિ રામઃ શસ્ત્રભૃતાં ભવાન્

ગંધર્વાણાં ચિત્રરથો વસૂનાં પાવકો ધ્રુવમ્ ॥
માસાનામધિમાસસ્ત્વં વ્રતાનાં ત્વં ચતુર્દશી

ઐરાવતો ગજેન્દ્રાણાં સિદ્ધાનાં કપિલો મતઃ ॥
અનંતસ્ત્વં હિ નાગાનાં પિતૄણામર્યમા ભવાન્

કાલઃ કલયતાં ચ ત્વં દૈત્યાનાં બલિરેવ ચ ॥
કિં બહૂક્તેન દેવેશ સર્વં વિષ્ટભ્ય વૈ જગત્

એકાંશેન સ્થિતસ્ત્વં હિ બહિઃસ્થોઽન્વિત એવ ચ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇતિ સ્તુત્વા સુરાસ્સર્વે મહાદેવં વૃષધ્વજમ્ ॥
સ્તોત્રૈર્નાનાવિધૈદિંવ્યૈઃ શૂલિનં પરમેશ્વરમ્

પ્રત્યૂચુઃ પ્રસ્તુતં દીનાસ્સ્વાર્થં સ્વાર્થવિચક્ષણાઃ ॥
વાસવાદ્યા નતસ્કધાઃ કૃતાઞ્જલિ પુટા મુને

દેવા ઊચુઃ ॥
પરાજિતા મહાદેવ ભ્રાતૃભ્યાં સહિતેન તુ ॥
ભગવંસ્તારકોત્પન્નૈઃ સર્વે દેવાસ્સવાસવાઃ

ત્રૈલોક્યં સ્વવશં નીતં તથા ચ મુનિસત્તમાઃ ॥
વિધ્વસ્તાસ્સર્વસંસિદ્ધાસ્સર્વમુત્સાદિતં જગત્

યજ્ઞભાગાન્સમગ્રાઁસ્તુ સ્વયં ગૃહ્ણાતિ દારુણઃ ॥
પ્રવર્તિતો હ્યધર્મસ્તૈરૃષીણાં ચ નિવારિતઃ

અવધ્યાસ્સર્વભૂતાનાં નિયતં તારકાત્મજાઃ ॥
તદિચ્છયા પ્રકુર્વન્તિ સર્વે કર્માણિ શંકર

યાવન્ન ક્ષીયતે દૈત્યૈર્ઘોરૈસ્ત્રિપુરવાસિભિઃ ॥
તાવદ્વિધીયતાં નીતિર્યયા સંરક્ષ્યતે જગત્

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તેષામિન્દ્રાદીનાં દિવૌકસામ્ ॥
શિવઃ સંભાષમાણાનાં પ્રતિવાક્યમુવાચ સઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પઞ્ચમે યુદ્ધખંડે દેવસ્તુતિર્નામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ