શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.5.13

વ્યાસ ઉવાચ ॥
ભો બ્રહ્મન્ભગવન્પૂર્વં શ્રુતં મે બ્રહ્મપુત્રક ॥
જલંધરં મહાદૈત્યમવધીચ્છંકરઃ પ્રભુઃ

તત્ત્વં વદ મહાપ્રાજ્ઞ ચરિતં શશિમૌલિનઃ ॥
વિસ્તારપૂર્વકં શૃણ્વન્કસ્તૃપ્યેત્તદ્યશોઽમલમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યેવં વ્યાસસંપૃષ્ટો બ્રહ્મપુત્રો મહામુનિઃ ॥
ઉવાચાર્થવદવ્યગ્રં વાક્યં વાક્યવિશારદઃ

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
એકદા જીવશક્રૌ ચ ભક્ત્યા પરમયા મુને ॥
દર્શનં કર્તુમીશસ્ય કૈલાસં જગ્મતુર્ભૃશમ્

અથ ગુર્વિન્દ્રયોર્જ્ઞાત્વાગમનં શંકરઃ પ્રભુઃ ॥
પરીક્ષિતું તયોર્જ્ઞાનં સ્વદર્શનરતાત્મનોઃ

દિગમ્બરોઽથ તન્માર્ગમારુદ્ધ્ય સદ્ગતિસ્સતામ્ ॥
જટાબદ્ધેન શિરશાતિષ્ઠત્સંશોભિતાનનઃ

અથ તૌ ગુરુશક્રૌ ચ કુર્વંતૌ ગમનં મુદા ॥
આલોક્ય પુરુષં ભીમં માર્ગમધ્યેઽદ્ભુતાકૃતિમ્

મહાતેજસ્વિનં શાંતં જટાસંબદ્ધમસ્તકમ્ ॥
મહાબાહું મહોરસ્કં ગૌરં નયનભીષણમ્

અથો પુરંદરોઽપૃચ્છત્સ્વાધિકારેણ દુર્મદઃ ॥
પુરુષં તં સ્વમાર્ગાંતસ્થિતમજ્ઞાય શંકરમ્

પુરન્દર ઉવાચ ॥
કસ્ત્વં ભોઃ કુત આયાતઃ કિં નામ વદ તત્ત્વતઃ ॥
સ્વસ્થાનેસંસ્થિતશ્શંભુ કિં વાન્યત્ર ગતઃ પ્રભુઃ ॥

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
શક્રેણેત્થં સ પૃષ્ટસ્તુ કિંચિન્નોવાચ તાપસઃ ॥
શક્રઃ પુનરપૃચ્છદ્વૈ નોવાચ સ દિગંબરઃ

પુનઃ પુરંદરોઽપૃચ્છ્લ્લોકાનામધિપેશ્વરઃ ॥
તૂષ્ણીમાસ મહાયોગી લીલારૂપધરઃ પ્રભુઃ

ઇત્થં પુનઃ પુનઃ પૃષ્ટશ્શક્રેણ સ દિગમ્બરઃ ॥
નોવાચ કિંચિદ્ભગવાઞ્છક્રજ્ઞાનપરીક્ષયા

અથ ચુક્રોધ દેવેશસ્ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યગર્વિતઃ ॥
ઉવાચ વચનં ચૈવ તં નિર્ભર્ત્સ્ય જટાધરમ્

॥ ઇન્દ્ર ઉવાચ ॥
રે મયા પૃચ્છ્યમાનોઽપિ નોત્તરં દત્તવાનસિ ॥
અતસ્ત્વાં હન્મિ વજ્રેણ કસ્તે ત્રાતાસ્તિ દુર્મતે

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યુદીર્ય તતો વજ્રી સંનિરીક્ષ્ય ક્રુધા હિ તમ્ ॥
હંતું દિગંબરં વજ્રમુદ્યતં સ ચકાર હ

પુરંદરં વજ્રહસ્તં દૃષ્ટ્વા દેવસ્સદાશિવઃ ॥
ચકાર સ્તંભનં તસ્ય વજ્રપાતસ્ય શંકરઃ

તતો રુદ્રઃ ક્રુધાવિષ્ટઃ કરાલાક્ષો ભયંકરઃ ॥
દ્રુતમેવ પ્રજજ્વાલ તેજસા પ્રદહન્નિવ

બાહુપ્રતિષ્ટંભભુવામન્યુનાંતશ્શચીપતિઃ ॥
સમદહ્યત ભોગીવ મંત્રરુદ્ધપરાક્રમઃ

દૃષ્ટ્વા બૃહસ્પતિસ્તૂર્ણં પ્રજ્વલંતં સ્વતેજસા ॥
પુરુષં તં ધિયા જ્ઞાત્વા પ્રણનામ હરં પ્રભુમ્

કૃતાંજલિપુટો ભૂત્વા તતો ગુરુરુદારધીઃ ॥
નત્વા ચ દંડવદ્ભૂમૌ પ્રભું સ્તોતું પ્રચક્રમે

ગુરુરુવાચ ॥
નમો દેવાધિદેવાય મહાદેવાય ચાત્મને ॥
મહેશ્વરાય પ્રભવે ત્ર્યમ્બકાય કપર્દિને

દીનનાથાય વિભવે નમોંઽધકનિષૂદિને ॥
ત્રિપુરઘ્નાય શર્વાય બ્રહ્મણે પરમેષ્ઠિને

વિરૂપાક્ષાય રુદ્રાય બહુરૂપાય શંભવે ॥
વિરૂપાયાતિરૂપાય રૂપાતીતાય તે નમઃ

યજ્ઞવિધ્વંસકર્ત્રે ચ યજ્ઞાનાં ફલદાયિને॥
નમસ્તે મખરૂપાય પરકર્મપ્રવર્તિને

કાલાંતકાય કાલાય કાલભોગિધરાય ચ ॥
નમસ્તે પરમેશાય સર્વત્ર વ્યાપિને નમઃ

નમો બ્રહ્મશિરોહંત્રે બ્રહ્મચંદ્ર સ્તુતાય ચ॥
બ્રહ્મણ્યાય નમસ્તેઽસ્તુ નમસ્તે પરમાત્મને

ત્વમગ્નિરનિલો વ્યોમ ત્વમેવાપો વસુંધરા॥
ત્વં સૂર્યશ્ચન્દ્રમા ભાનિ જ્યોતિશ્ચક્રં ત્વમેવ હિ

ત્વમેવ વિષ્ણુસ્ત્વં બ્રહ્મા તત્સ્તુતસ્ત્વં પરેશ્વરઃ ॥
મુનયઃ સનકાદ્યાસ્ત્વં નારદસ્ત્વં તપોધનઃ

ત્વમેવ સર્વ લોકેશસ્ત્વમેવ જગદાત્મકઃ ॥
સર્વાન્વયસ્સર્વભિન્નસ્ત્વમેવ પ્રકૃતેઃ પરઃ

ત્વં વૈ સૃજસિ લોકાંશ્ચ રજસા વિધિનામભાક્ ॥
સત્ત્વેન હરિરૂપસ્ત્વં સકલં યાસિ વૈ જગત્

ત્વમેવાસિ મહાદેવ તમસા હરરૂપધૃક્ ॥
લીલયા ભુવનં સર્વં નિખિલં પાંચભૌતિકમ્

ત્વદ્ધ્યાનબલતસ્સૂર્યસ્તપતે વિશ્વભાવન ॥
અમૃતં ચ્યવતે લોકે શશી વાતિ સમરિણઃ

ત્વદ્ધ્યાનબલતો મેઘાશ્ચાંબુ વર્ષંતિ શંકર ॥
ત્વદ્ધ્યાનબલતશ્શક્રસ્ત્રિલોકીં પાતિ પુત્રવત્

ત્વદ્ધ્યાનબલતો મેઘાઃ સર્વે દેવા મુનીશ્વરાઃ ॥
સ્વાધિકારં ચ કુર્વંતિ ચકિતા ભવતો ભયાત્

ત્વત્પાદકમલસ્યૈવ સેવનાદ્ભુવિ માનવાઃ ॥
નાદ્રિયન્તે સુરાન્રુદ લોકૈશ્વર્યં ચ ભુંજતે

ત્વત્પાદકમલસ્યૈવ સેવનાદગમન્પરામ્ ॥
ગતિં યોગધના નામપ્યગમ્યાં સર્વદુર્લભામ્

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
બૃહસ્પતિરિતિ સ્તુત્વા શંકરં લોકશંકરમ્ ॥
પાદયો પાતયામાસ તસ્યેશસ્ય પુરંદરમ્

પાતયિત્વા ચ દેવેશમિંદ્રં નત શિરોધરમ્॥
બૃહસ્પતિરુવાચેદં પ્રશ્રયાવનતશ્શિવમ્

॥ બૃહસ્પતિરુવાચ ॥
દીનનાથ મહાદેવ પ્રણતં તવ પાદયોઃ ॥
સમુદ્ધર ચ શાંતં સ્વં ક્રોધં નયનજં કુરુ

તુષ્ટો ભવ મહાદેવ પાહીદ્ર શરણાગતમ્ ॥
અગ્નિરેવ શમં યાતુ ભાલનેત્રસમુદ્ભવઃ

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય ગુરોર્વાક્યં દેવદેવો મહેશ્વરઃ ॥
ઉવાચ કરુણાસિન્ધુર્મેઘનિર્હ્રાદયા ગિરા

મહેશ્વર ઉવાચ ॥
ક્રોધં ચ નિસ્સૃતે નેત્રાદ્ધારયામિ બૃહસ્પતેઃ ॥
કથં હિ કઞ્ચુકીં સર્પસ્સંધત્તે નોજ્ઝિતાં પુનઃ

સનત્કુમાર ઉવાચુ ॥
ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય શંકરસ્ય બૃહસ્પતિઃ ॥
ઉવાચ ક્લિષ્ટરૂપશ્ચ ભયવ્યાકુલમાનસઃ

બૃહસ્પતિરુવાચ ॥
હે દેવ ભગવન્ભક્તા અનુકંપ્યાઃ સદૈવ હિ ॥
ભક્તવત્સલનામેતિ ત્વં સત્યં કુરુ શંકર

ક્ષેપ્તુમન્યત્ર દેવેશ સ્વતેજોઽત્યુગ્રમર્હસિ ॥
ઉદ્ધર્તસ્સર્વભક્તાનાં સમુદ્ધર પુરંદરમ્

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ઇત્યુક્તો ગુરુણા રુદ્રો ભક્તવત્સલનામભાક્ ॥
પ્રત્યુવાચ પ્રસન્નાત્મા સુરેજ્યં પ્રણતાર્ત્તિહા

શિવ ઉવાચ ॥
પ્રીતઃ સ્તુત્યાનયા તાત દદામિ વરમુત્તમમ્ ॥
ઇન્દ્રસ્ય જીવદાનેન જીવેતિ ત્વં પ્રથાં વ્રજ ।

સમુદ્ભૂતોઽનલો યોઽયં ભાલનેત્રાત્સુરેશહા ॥
એનં ત્યક્ષ્યામ્યહં દૂરં યથેન્દ્રં નૈવ પીડયેત્

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ્ ॥
ઇત્યુક્ત્વા તં કરે ધૃત્વા સ્વતેજોઽનલમદ્ભુતમ્ ॥
ભાલનેત્રાત્સમુદ્ભૂતં પ્રાક્ષિપલ્લવણાંભસિ

તતશ્ચાંતર્દધે રુદ્રો મહાલીલાકરઃ પ્રભુઃ ॥
ગુરુશક્રૌ ભયાન્મુક્તૌ જગ્મતુઃ સુખમુત્તમમ્

યદર્થં ગમનોદ્યુક્તૌ દર્શનં પ્રાપ્ય તસ્ય વૈ ॥
કૃતાર્થૌ ગુરુશક્રૌ હિ સ્વસ્થાનં જગ્મતુર્મુદા

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં પંચમે યુદ્ધખણ્ડે જલંધરવધોપાખ્યાને શક્રજીવનં નામ ત્રયોદશોઽ ધ્યાયઃ