શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.4.8

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ તે વર્ણિતસ્તાત દેવદાનવ સેનયોઃ ॥
સંગ્રામસ્તુમુલોઽતીવ તત્પ્રભ્વો શૃણુ નારદ

એવં યુદ્ધેઽતિતુમુલે દેવદાનવસંક્ષયે ॥
તારકેણૈવ દેવેન્દ્રશ્શક્ત્યા રમયા સહ

સદ્યઃ પપાત નાગાશ્ચ ધરણ્યાં મૂર્ચ્છિતોઽભવત્॥
પરં કશ્મલમાપેદે વજ્રધારી સુરેશ્વરઃ

તથૈવ લોકપાસ્સર્વેઽસુરૈશ્ચ બલવત્તરૈઃ ॥
પરાજિતા રણે તાત મહારણવિશારદૈઃ

અન્યેઽપિ નિર્જરા દૈત્યૈર્યુદ્ધ્યમાનાઃ પરાજિતાઃ ॥
અસહંતો હિ તત્તેજઃ પલાયનપરાયણાઃ

જગર્જુરસુરાસ્તત્ર જયિનસ્સુકૃતોદ્યમાઃ ॥
સિંહનાદં પ્રકુર્વન્તઃ કોલાહલપરાયણાઃ

એતસ્મિન્નંતરે તત્ર વીરભદ્રો રુષાન્વિતઃ ॥
આસસાદ ગણૈર્વીરૈસ્તારકં વીરમાનિનમ્

નિર્જરાન્ પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા શિવકોપોદ્ભવો બલી॥
તત્સમ્મુખો બભૂવાથ યોદ્ધુકામો ગણાગ્રણીઃ

તદા તે પ્રમથાસ્સર્વે દૈત્યાશ્ચ પરમોત્સવાઃ॥
યુયુધુસ્સંયુગેઽન્યોન્યં પ્રસક્તાશ્ચ મહારણે

ત્રિશૂલૈરૃષ્ટિભિઃ પાશૈઃ ખડ્ગૈઃ પરશુપટ્ટિશૈઃ ॥
નિજઘ્નુસ્સમરેઽન્યોન્યં રણે રણવિશારદાઃ

તારકો વીરભદ્રેણ સ ત્રિશૂલાહતો ભૃશમ્ ॥
પપાત સહસા ભૂમૌ ક્ષણં મૂર્છાપરિપ્લુતઃ

ઉત્થાય સ દ્રુતં વીરસ્તારકો દૈત્યસત્તમઃ ॥
લબ્ધસંજ્ઞો બલાચ્છક્ત્યા વીરભદ્રં જઘાન હ

વીરભદ્રસ્તથા વીરો મહાતેજા હિ તારકમ્ ॥
જઘાન ત્રિશિખેનાશુ ઘોરેણ નિશિતેન તમ્

સોપિ શક્ત્યા વીરભદ્રં જઘાન સમરે તતઃ ॥
તારકો દિતિજાધીશઃ પ્રબલો વીરસંમતઃ

એવં સંયુદ્ધ્યમાનૌ તૌ જઘ્નતુશ્ચેતરેતરમ્ ॥
નાનાસ્ત્રશસ્ત્રૈસ્સમરે રણવિદ્યાવિશારદૌ

તયોર્મહાત્મનોસ્તત્ર દ્વન્દ્વયુદ્ધમભૂત્તદા ॥
સર્વેષાં પશ્યતામેવ તુમુલં રોમહર્ષણમ્

તતો ભેરીમૃદંગાશ્ચ પટહાનકગોમુખાઃ ॥
વિનેદુર્વિહતા વીરૈશ્શૃણ્વતાં સુભયાનકાઃ

યુયુધાતેતિસન્નદ્ધૌ પ્રહારૈર્જર્જરીકૃતૌ ॥
અન્યોન્યમતિસંરબ્ધૌ તૌ બુધાંગારકાવિવ

એવં દૃષ્ટ્વા તદા યુદ્ધં વીરભદ્રસ્ય તેન ચ ॥
તત્ર ગત્વા વીરભદ્રમવોચસ્ત્વં શિવપ્રિયઃ

નારદ ઉવાચ ॥
વીરભદ્ર મહાવીર ગણાનામગ્રણીર્ભવાન્ ॥
નિવર્તસ્વ રણાદસ્માદ્રોચતે ન વધસ્ત્વયા

એવં નિશમ્ય ત્વદ્વાક્યં વીરભદ્રો ગણાગ્રણીઃ ॥
અવદત્સ રુષાવિષ્ટસ્ત્વાં તદા તુ કૃતાંજલિઃ

વીરભદ્ર ઉવાચ ॥
મુનિવર્ય મહાપ્રાજ્ઞ શૃણુ મે પરમં વચઃ ॥
તારકં ચ વધિષ્યામિ પશ્ય મેઽદ્ય પરાક્રમમ્

આનયંતિ ચ યે વીરાસ્સ્વામિનં રણસંસદિ ॥
તે પાપિનો મહાક્લીબા વિનશ્યન્તિ રણં ગતાઃ

અસદ્ગતિં પ્રાપ્નુવન્તિ તેષાં ચ નિરયો ધુવમ્ ॥
વીરભદ્રો હિ વિજ્ઞેયો ન વાચ્યસ્તે કદાચન

શસ્ત્રાસ્ત્રૈર્ભિન્નગાત્રા યે રણં કુર્વંતિ નિર્ભયાઃ ॥
ઇહામુત્ર પ્રશંસ્યાસ્તે લભ્યન્તે સુખમદ્ભુતમ્

શૃણ્વન્તુ મમ વાક્યાનિ દેવા હરિપુરોગમાઃ ॥
અતારકાં મહીમદ્ય કરિષ્યે સ્વામિવર્જિતામ્

ઇત્યુક્ત્વા પ્રમર્થૈસ્સાર્દ્ધં વીરભદ્રો હિ શૂલધૃક્ ॥
વિચિંત્ય મનસા શંભું યુયુધે તારકેણ હિ

વૃષારૂઢૈરનેકૈશ્ચ ત્રિશૂલવરધારિભિઃ ॥
મહાવીરસ્ત્રિનેત્રૈશ્ચ સ રેજે રણસંગતઃ

કોલાહલં પ્રકુર્વંતો નિર્ભયાશ્શતશો ગણાઃ ॥
વીરભદ્રં પુરસ્કૃત્ય યુયુધુર્દાનવૈસ્સહ

અસુરાસ્તેઽપિ યુયુધુસ્તારકાસુરજીવિનઃ ॥
બલોત્કટા મહાવીરા મર્દયન્તો ગણાન્ રુષા

પુનઃ પુનશ્ચૈવ બભૂવ સંગરો મહોત્કટો દૈત્યવરૈર્ગણાનામ્ ॥
પ્રહર્ષમાણાઃ પરમાસ્ત્રકોવિદાસ્તદા ગણાસ્તે જયિનો બભૂવુઃ

ગણૈર્જિતાસ્તે પ્રબલૈરસુરા વિમુખા રણે॥
પલાયનપરા જાતા વ્યથિતા વ્યગ્રમાનસાઃ

એવં ભ્રષ્ટં સ્વસૈન્યં તદ્દૃષ્ટ્વા તત્પાલકોઽસુરઃ ॥
તારકો હિ રુષાવિષ્ટો હંતું દેવગણાન્ યયૌ

ભુજાનામયુતં કૃત્વા સિંહમારુહ્ય વેગતઃ ॥
પાતયામાસ તાન્દેવાન્ગણાંશ્ચ રણમૂર્દ્ધનિ

સ દૃષ્ટ્વા તસ્ય તત્કર્મ વીરભદ્રો ગણાગ્રણીઃ ॥
ચકાર સુમહત્કોપં તદ્વધાય મહાબલી

સ્મૃત્વા શિવપદાંભોજં જગ્રાહ ત્રિશિખં પરમ્ ॥
જજ્વલુસ્તેજસા તસ્ય દિશઃ સર્વા નભસ્તથા

એતસ્મિન્નન્તરે સ્વામી વારયામાસ તં રણમ્ ॥
વીરબાહુમુખાન્સદ્યો મહાકૌતુકદર્શકઃ

તદાજ્ઞયા વીરભદ્રો નિવૃત્તોઽભૂદ્રણાત્તદા ॥
કોપં ચક્રે મહાવીરસ્તારકોઽસુરનાયકઃ

ચકાર બાણવૃષ્ટિં ચ સુરોપરિ તદાઽસુરઃ ॥
તપ્તોઽહ્વાસીત્સુરાન્સદ્યો નાનાસ્ત્રરણકોવિદઃ

એવં કૃત્વા મહત્કર્મ તારકોઽસુરપાલકઃ ॥
સર્વેષામપિ દેવાનામશક્યો બલિનાં વરઃ

એવં નિહન્યમાનાંસ્તાન્ દૃષ્ટ્વા દેવાન્ ભયાકુલાન્ ॥
કોપં કૃત્વા રણાયાશુ સંનદ્ધોઽભવદચ્યુતઃ

ચક્રં સુદર્શનં શાર્ઙ્ગં ધનુરાદાય સાયુધઃ ॥
અભ્યુદ્યયૌ મહાદૈત્યં રણાય ભગવાન્ હરિઃ

તતસ્સમભવદ્યુદ્ધં હરિતારકયોર્મહત્ ॥
લોમહર્ષણમત્યુગ્રં સર્વેષાં પશ્યતાં મુને

ગદામુદ્યમ્ય સ હરિર્જઘાનાસુરમોજસા ॥
દ્વિધા ચકાર તાં દૈત્યસ્ત્રિશિખેન મહાબલી

તતસ્સ ક્રુદ્ધો ભગવાન્દેવાનામભયંકરઃ ॥
શાર્ઙ્ગચ્યુતૈશ્શરવ્યૂહૈર્જઘાનાસુરનાયકમ્

સોઽપિ દૈત્યો મહાવીરસ્તારકઃ પરવીરહા ॥
ચિચ્છેદ સકલાન્બાણાન્સ્વશરૈર્નિશિતૈર્દ્રુતમ્

અથ શક્ત્યા જઘાનાશુ મુરારિં તારકાસુરઃ ॥
ભૂમૌ પપાત સ હરિસ્તત્પ્રહારેણ મૂર્ચ્છિતઃ

જગ્રાહ સ રુષા ચક્રમુત્થિતઃ ક્ષણતોઽચ્યુતઃ ॥
સિંહનાદં મહત્કૃત્વા જ્વલજ્જ્વાલાસમાકુલમ્

તેન તઞ્ચ જઘાનાસૌ દૈત્યાનામધિપં હરિઃ ॥
તત્પ્રહારેણ મહતા વ્યથિતો ન્યપતદ્ભુવિ

પુનશ્ચોત્થાય દૈત્યેન્દ્રસ્તારકોઽસુરનાયકઃ ॥
ચિચ્છેદ ત્વરિતં ચક્રં સ્વશક્ત્યાતિબલાન્વિતઃ

પુનસ્તયા મહાશક્ત્યા જઘાનામરવલ્લભમ્ ॥
અચ્યુતોઽપિ મહાવીરા નન્દકેન જઘાન તમ્

એવમન્યોન્યમસુરો વિષ્ણુશ્ચ બલવાનુભૌ ॥
યુયુધાતે રણે ભૂરિ તત્રાક્ષતબલૌ મુને

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં ચતુર્થે કુમારખણ્ડે દેવ દૈત્યસામાન્યયુદ્ધવર્ણનં નામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ