શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.4.5

બ્રહ્મોવાચ ॥
એતસ્મિન્નંતરે તત્ર દદર્શ રથમુત્તમમ્ ॥
અદ્ભુતં શોભિતં શશ્વદ્વિશ્વકર્મવિનિર્મિતમ્

શતચક્રં સુવિસ્તીર્ણં મનોયાયિ મનોહરમ્ ॥
પ્રસ્થાપિતં ચ પાર્વત્યા વેષ્ટિતં પાર્ષદૈર્વરૈઃ

સમારોહત્તતોઽનંતો હૃદયેન વિદૂયતા ॥
કાર્ત્તિકઃ પરમ જ્ઞાની પરમેશાનવીર્યજઃ

તદૈવ કૃત્તિકાઃ પ્રાપ્ય મુક્તકેશ્યશ્શુચાઽઽતુરાઃ ॥
ઉન્મત્તા ઇવ તત્રૈવ વક્તુમારેભિરે વચઃ

કૃત્તિકા ઊચુઃ ॥
વિહાયાઽસ્માન્ કૃપાસિન્ધો ગચ્છસિ ત્વં હિ નિર્દયઃ ॥
નાયં ધર્મો માતૃવર્ગાન્ પાલિતો યત્ સુતસ્ત્યજેત્

સ્નેહેન વર્દ્ધિતોઽસ્માભિઃ પુત્રોઽસ્માકં ચ ધર્મતઃ ॥
કિં કુર્મઃ ક્વ ચ યાસ્યામો વયં કિં કરવામ હ

ઇત્યુક્ત્વા કૃત્તિકાસ્સર્વાઃ કૃત્વા વક્ષસિ કાર્ત્તિકમ્॥
દ્રુતં મૂર્ચ્છામવાપુસ્તાસ્સુતવિચ્છેદકારણાત્

તાઃ કુમારો બોધયિત્વા અધ્યાત્મવચનેન વૈ ॥
તાભિશ્ચ પાર્ષદૈસ્સાર્દ્ધમારુરોહ રથં મુને

દૃષ્ટ્વા શ્રુત્વા મંગલાનિ બહૂનિ સુખદાનિ વૈ ॥
કુમારઃ પાર્ષદૈસ્સાર્દ્ધં જગામ પિતૃમન્દિરમ્

દક્ષેણ નંદિયુક્તશ્ચ મનોયાયિરથેન ચ ॥
કુમારઃ પ્રાપ કૈલાસં ન્યગ્રોધાઽક્ષયમૂલકે

તત્ર તસ્થૌ કૃત્તિકાભિઃ પાર્ષદપ્રવરૈઃ સહ॥
કુમારશ્શાંકરિઃ પ્રીતો નાનાલીલાવિશારદઃ

તદા સર્વે સુરગણા ઋષયઃ સિદ્ધચારણાઃ ॥
વિષ્ણુના બ્રહ્મણા સાર્દ્ધં સમાચખ્યુસ્તદાગમમ્

તદા દૃષ્ટ્વા ચ ગાંગેયં યયૌ પ્રમુદિતશ્શિવઃ ।
અન્યૈસ્સમેતો હરિણા બ્રહ્મણા ચ સુરર્ષિભિઃ

શંખાશ્ચ બહવો નેદુર્ભેરી તૂર્યાણ્યનેકશઃ ॥
ઉત્સવસ્તુ મહાનાસીદ્દેવાનાં તુષ્ટચેતસામ્

તદાનીમેવ તં સર્વે વીરભદ્રાદયો ગણાઃ ॥
કુર્વન્તઃ સ્વન્વયુઃ કેલિં નાનાતાલધરસ્વરાઃ

સ્તાવકાઃ સ્તૂયમાનાશ્ચ ચક્રુસ્તે ગુણકીર્ત્તનમ્ ॥
જયશબ્દં નમશ્શબ્દં કુર્વાણાઃ પ્રીતમાનસાઃ

દ્રષ્ટું યયુસ્તં શરજં શિવાત્મજમનુત્તમમ્

પાર્વતી મંગલં ચક્રે રાજમાર્ગં મનોહરમ્ ॥
પદ્મરાગાદિમણિભિસ્સંસ્કૃતં પરિતઃ પુરમ્

પતિપુત્રવતીભિશ્ચ સાધ્વીભિઃ સ્ત્રીભિરન્વિતા ॥
લક્ષ્મ્યાદિત્રિંશદ્દેવીશ્ચ પુરઃ કૃત્વા સમાયયૌ

રમ્ભાદ્યપ્સરસો દિવ્યાસ્સ સ્મિતા વેષસંયુતાઃ ॥
સંગીતનર્તનપરા બભૂવુશ્ચ શિવાજ્ઞયા

યે તં સમીક્ષયામાસુર્ગાગેયં શંકરોપમમ્ ॥
દદૃશુસ્તે મહત્તેજો વ્યાપ્તમાસીજ્જગત્ત્રયે

તત્તેજસા વૃતં બાલં તપ્તચામીકરપ્રભમ્ ॥
વવંદિરે દ્રુતં સર્વે કુમારં સૂર્યવર્ચસમ્

જહુર્ષુર્વિનતસ્કંધા નમશ્શબ્દરતાસ્તદા ॥
પરિવાર્યોપતસ્થુસ્તે વામદક્ષિણમાગતાઃ

અહં વિષ્ણુશ્ચ શક્રશ્ચ તથા દેવાદયોઽખિલાઃ ॥
દણ્ડવત્પતિતા ભૂમૌ પરિવાર્ય્ય કુમારકમ્

એતસ્મિન્નન્તરે શંભુર્ગિરિજા ચ મુદાન્વિતા ॥
મહોત્સવં સમાગમ્ય દદર્શ તનયં મુદા

પુત્રં નિરીક્ષ્ય ચ તદા જગદેકબંધુઃ પ્રીત્યાન્વિતઃ પરમયા પરયા ભવાન્યા ॥
સ્નેહાન્વિતો ભુજગભોગયુતો હિ સાક્ષાત્સર્વેશ્વરઃ પરિવૃતઃ પ્રમથૈઃ પરેશઃ ૨૬॥
અથ શક્તિધરઃ સ્કન્દૌ દૃષ્ટ્વા તૌ પાર્વતીશિવૌ ॥
અવરુહ્ય રથાત્તૂર્ણં શિરસા પ્રણનામ હ

ઉપગુહ્ય શિવઃ પ્રીત્યા કુમારં મૂર્ધ્નિ શંકરઃ ॥
જઘ્રૌ પ્રેમ્ણા પરમેશાનઃ પ્રસન્નઃ સ્નેહકર્તૃકઃ

ઉપગુહ્ય ગુહં તત્ર પાર્વતી જાતસંભ્રમા ॥
પ્રસ્નુતં પાયયામાસ સ્તનં સ્નેહપરિપ્લુતા

તદા નીરાજિતો દેવૈસ્સકલત્રૈર્મુદાન્વિતૈઃ ॥
જયશબ્દેન મહતા વ્યાપ્તમાસીન્નભસ્તલમ્

ઋષયો બ્રહ્મઘોષેણ ગીતેનૈવ ચ ગાયકાઃ ॥
વાદ્યૈશ્ચ બહવસ્તત્રોપતસ્થુશ્ચ કુમારકમ્

સ્વમંકમારોપ્ય તદા મહેશઃ કુમારકં તં પ્રભયા સમુજ્જ્વલમ્ ॥
બભૌ ભવાનીપતિરેવ સાક્ષાચ્છ્રિયાઽન્વિતઃ પુત્રવતાં વરિષ્ઠઃ

કુમારઃ સ્વગણૈઃ સાર્દ્ધમાજગામ શિવાલયમ્ ॥
શિવાજ્ઞયા મહોત્સાહૈસ્સહ દેવૈર્મહાસુખી

દંપતી તૌ તદા તત્રૈકપદ્યેન વિરેજતુઃ ॥
વિવંદ્યમાનાવૃષિભિરાવૃતૌ સુરસત્તમૈઃ

કુમારઃ ક્રીડયામાસ શિવોત્સંગે મુદાન્વિતઃ ॥
વાસુકિં શિવકંઠસ્થં પાણિભ્યાં સમપીડયત્

પ્રહસ્ય ભગવાઞ્ શંભુશ્શશંસ ગિરિજાં તદા ॥
નિરીક્ષ્ય કૃપયા દૃષ્ટ્યા કૃપાલુર્લીલયાકૃતિમ્

મદસ્મિતેન ચ તદા ભગવાન્મહેશઃ પ્રાપ્તો મુદં ચ પરમાં ગિરિજાસમેતઃ ॥
પ્રેમ્ણા સ ગદ્ગદગિરો જગદેકબંધુર્નોવાચ કિંચન વિભુર્ભુવનૈકભર્ત્તા

અથ શંભુર્જગન્નાથો હૃષ્ટો લૌકિકવૃત્તવાન્ ॥
રત્નસિંહાસને રમ્યે વાસયામાસ કાર્ત્તિકમ્

વેદમંત્રાભિપૂતૈશ્ચ સર્વતીર્થોદપૂર્ણકૈઃ ॥
સદ્રત્નકુંભશતકૈઃ સ્નાપયા માસ તં મુદા

સદ્રત્નસારરચિતકિરીટમુકુટાંગદમ્॥
વૈજયન્તી સ્વમાલાં ચ તસ્મૈ ચક્રં દદૌ હરિઃ

શૂલં પિનાકં પરશું શક્તિ પાશુપતં શરમ્ ॥
સંહારાસ્ત્રં ચ પરમાં વિદ્યાં તસ્મૈ દદૌ શિવઃ

અદામહં યજ્ઞસૂત્રં વેદાંશ્ચ વેદમાતરમ્ ॥
કમણ્ડલું ચ બ્રહ્માસ્ત્રં વિદ્યાં ચૈવાઽરિમર્દિનીમ્

ગજેન્દ્રં ચૈવ વજ્રં ચ દદૌ તસ્મૈ સુરેશ્વરઃ ॥
શ્વેતચ્છત્રં રત્નમાલાં દદૌ વસ્તું જલેશ્વરઃ

મનોયાયિરથં સૂર્યસ્સન્નાહં ચ મહાચયમ્ ॥
યમદંડં યમશ્ચૈવ સુધાકુંભં સુધાનિધિઃ

હુતાશનો દદૌ પ્રીત્યા મહાશક્તિં સ્વસૂનવે ॥
દદૌ સ્વશસ્ત્રં નિરૃતિર્વાયવ્યાસ્ત્રં સમીરણઃ

ગદાં દદૌ કુબેરશ્ચ શૂલમીશો દદૌ મુદા ॥
નાનાશસ્ત્રાણ્યુપાયાંશ્ચ સર્વે દેવા દદુર્મુદા

કામાસ્ત્રં કામદેવોઽથ દદૌ તસ્મૈ મુદાન્વિતઃ ॥
ગદાં દદૌ સ્વવિદ્યાશ્ચ તસ્મૈ ચ પરયા મુદા

ક્ષીરોદોઽમૂલ્યરત્નાનિ વિશિષ્ટં રત્નનૂપુરમ્॥
હિમાલયો હિ દિવ્યાનિ ભૂષણાન્યંશુકાનિ ચ

ચિત્રબર્હણનામાનં સ્વપુત્રં ગરુડો દદૌ ॥
અરુણસ્તામ્રચૂડાખ્યં બલિનં ચરણાયુધમ્

પાર્વતી સસ્મિતા હૃષ્ટા પરમૈશ્વર્યમુત્તમમ્ ॥
દદૌ તસ્મૈ મહાપ્રીત્યા ચિરંજીવિત્વમેવ ચ

લક્ષ્મીશ્ચ સંપદં દિવ્યાં મહાહારં મનોહરમ્ ॥
સાવિત્રી સિદ્ધવિદ્યાં ચ સમસ્તાં પ્રદદૌ મુદા

અન્યાશ્ચાપિ મુને દેવ્યો યાયાસ્તત્ર સમાગતાઃ ॥
સ્વાત્મવત્સુ દદુસ્તસ્મૈ તથૈવ શિશુપાલિકાઃ

મહામહોત્સવસ્તત્ર બભૂવ મુનિસત્તમ ॥
સર્વે પ્રસન્નતાં યાતા વિશેષાચ્ચ શિવાશિવૌ

એતસ્મિન્નંતરે કાલે પ્રોવાચ પ્રહસન્ મુદા॥
મુને બ્રહ્માદિકાન્ દેવાન્ રુદ્રો ભર્ગઃ પ્રતાપવાન્

શિવ ઉવાચ ॥
હે હરે હે વિધે દેવાસ્સર્વે શૃણુત મદ્વચઃ ॥ ॥
સર્વથાહં પ્રસન્નોસ્મિ વરાન્વૃણુત ઐચ્છિકાન્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
તચ્છ્રુત્વા વચનં શંભોર્મુનેવિષ્ણ્વાદયસ્સુરાઃ ॥
સર્વે પ્રોચુઃ પ્રસન્નાસ્યા દેવં પશુપતિં પ્રભુમ્

કુમારેણ હતો હ્યેષ તારકો ભવિતા પ્રભો ॥
તદર્થમેવ સંજાતમિદં ચરિતમુત્તમમ્

તસ્માદદ્યૈવ યાસ્યામસ્તારકં હન્તુમુદ્યતા ॥
આજ્ઞાં દેહિ કુમારાય સ તં હંતું સુખાય નઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
તથેતિ મત્વા સ વિભુર્દત્તવાંસ્તનયં તદા ॥
દેવેભ્યસ્તારકં હંતું કૃપયા પરિભાવિતઃ

શિવાજ્ઞયા સુરાસ્સર્વે બ્રહ્મવિષ્ણુમુખાસ્તદા ॥
પુરસ્કૃત્ય ગુહં સદ્યો નિર્જગ્મુર્મિલિતા ગિરેઃ

બહિર્નિસ્સૃત્ય કૈલાસાત્ત્વષ્ટા શાસનતો હરેઃ ॥
વિરેચે નગરં રમ્યમદ્ભુતં નિકટે ગિરેઃ

તત્ર રમ્યં ગૃહં દિવ્યમદ્ભુતં પરમો જ્જ્વલમ્ ॥
ગુહાર્થં નિર્મમે ત્વષ્ટા તત્ર સિંહાસનં વરમ્

તદા હરિસ્સુધીર્ભક્ત્યા કારયામાસ મંગલમ્ ॥
કાર્ત્તિકસ્યાભિષેકં હિ સર્વતીર્થજલૈસ્સુરૈઃ

સર્વથા સમલંકૃત્ય વાસયામાસ સંગ્રહમ્ ॥
કાર્ત્તિકસ્ય વિધિં પ્રીત્યા કારયામાસ ચોત્સવમ્

॥
બ્રાહ્માંડાધિપતિત્વં હિ દદૌ તસ્મૈ મુદા હરિઃ ॥
ચકાર તિલકં તસ્ય સમાનર્ચ સુરૈસ્સહ

પ્રણમ્ય કાર્ત્તિકં પ્રીત્યા સર્વદેવર્ષિભિસ્સહ ॥
તુષ્ટાવ વિવિધસ્સ્તોત્રૈઃ શિવરૂપં સનાતનમ્

વરસિંહાસનસ્થો હિ શુશુભેઽતીવ કાર્તિકઃ ॥
સ્વામિભાવં સમાપન્નો બ્રહ્માંડસ્યાસિ પાલકઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં ચતુર્થે કુમારખણ્ડે કુમારાભિષેકવર્ણનં નામ પંચમોઽધ્યાયઃ