શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.4.2

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
તદાકર્ણ્ય મહાદેવો યોગજ્ઞાનવિશારદઃ ॥
ત્યક્તકામો ન તત્યાજ સંભોગં પાર્વતીભયાત્

આજગામ ગૃહદ્વારિ સુરાણાં નિકટં શિવઃ ॥
દૈત્યેન પીડિતાનાં ચ શંકરો ભક્તવત્સલઃ

દેવાસ્સર્વે પ્રભું દૃષ્ટ્વા હરિણા ચ મયા શિવમ્ ॥
બભૂબુસ્સુખિનશ્ચાતિ તદા વૈ ભક્તવત્સલમ્

ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તેષાં સુરાણાં ભગવાન્ભવઃ ॥
પ્રત્યુવાચ વિષણ્ણાત્મા દૂયમાનેન ચેતસા

પ્રણમ્ય સુમહાપ્રીત્યા નતસ્કંધાશ્ચ નિર્જરાઃ ॥
તુષ્ટુવુઃ શંકરં સર્વે મયા ચ હરિણા મુને

દેવા ઊચુઃ ॥
દેવદેવ મહાદેવ કરુણાસાગર પ્રભો ॥
અન્તર્યામી હિ સર્વેષાં સર્વં જાનાસિ શંકર

દેવકાર્યં કુરુ વિભો રક્ષ દેવાન્ મહેશ્વર ॥
જહિ દૈત્યાન્ કૃપાં કૃત્વા તારકાદીન્ મહાપ્રભૂન્

॥ શિવ ઉવાચ ॥
હે વિષ્ણો હે વિધે દેવાસ્સર્વેષાં વો મનોગતિઃ ॥
યદ્ભાવિ તદ્ભવત્યેવ કોઽપિ નો તન્નિવારકઃ

યજ્જાતં તજ્જાતમેવ પ્રસ્તુતં શૃણુતાઽમરાઃ ॥
શિરસ્તસ્ખલિતં વીર્યં કો ગ્રહીષ્યતિ મેઽધુના

સ ગૃહ્ણીયાદિતિ પ્રોચ્ય પાતયામાસ તદ્ભુવિ ॥
અગ્નિર્ભૂત્વા કપોતો હિ પ્રેરિતસ્સર્વનિર્જરૈઃ

અભક્ષચ્છાંભવં વીર્યં ચંચ્વા તુ નિખિલં તદા ॥
એતસ્મિન્નંતરે તત્રાઽઽજગામ ગિરિજા મુને

શિવાગમવિલંબે ચ દદર્શ સુરપુંગવાન્ ॥ ॥
જ્ઞાત્વા તદ્વૃત્તમખિલં મહાક્રોધયુતા શિવા

ઉવાચ ત્રિદશાન્ સર્વાન્ હરિપ્રભૃતિકાઁસ્તદા

દેવ્યુવાચ ॥
રે રે સુરગણાસ્સર્વે યૂયં દુષ્ટા વિશેષતઃ ॥
સ્વાર્થસંસાધકા નિત્યં તદર્થં પરદુઃખદાઃ

સ્વાર્થહેતોર્મહેશાનમારાધ્ય પરમં પ્રભુમ્ ॥
નષ્ટં ચક્રુર્મદ્વિહારં વંધ્યાઽભવમહં સુરાઃ

માં વિરોધ્ય સુખં નૈવ કેષાંચિદપિ નિર્જરાઃ ॥
તસ્માદ્દુઃખં ભવેદ્વો હિ દુષ્ટાનાં ત્રિદિવૌકસામ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા વિષ્ણુપ્રમુખાન્ સુરાન્સર્વાન્ શશાપ સા ॥
પ્રજ્વલંતી પ્રકોપેન શૈલરાજસુતા શિવા

॥ પાર્વત્યુવાચ ॥
અદ્યપ્રભૃતિ દેવાનાં વંધ્યા ભાર્યા ભવન્ત્વિતિ ॥
દેવાશ્ચ દુઃખિતાસ્સંતુ નિખિલા મદ્વિરોધિનઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
ઇતિ શપ્ત્વાખિલાન્દેવાન્ વિષ્ણ્વાદ્યાન્સકલેશ્વરી ॥
ઉવાચ પાવકં ક્રુદ્ધા ભક્ષકં શિવરેતસઃ

પાર્વત્યુવાચ ॥
સર્વભક્ષી ભવ શુચે પીડિતાત્મેતિ નિત્યશઃ ॥
શિવતત્ત્વં ન જાનાસિ મૂર્ખોઽસિ સુરકાર્યકૃત્

રે રે શઠ મહાદુષ્ટ દુષ્ટાનાં દુષ્ટબોધવાન્ ॥
અભક્ષશ્શિવવીર્યં યન્નાકાર્ષીરુચિતં હિ તત્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ શપ્ત્વા શિવા વહ્નિં સહેશેન નગાત્મજા ॥
જગામ સ્વાલયં શીઘ્રમસંતુષ્ટા તતો મુને

ગત્વા શિવા શિવં સમ્યક્ બોધયામાસ યત્નતઃ ॥
અજીજનત્પરં પુત્રં ગણેશાખ્યં મુનીશ્વર

તદ્વૃત્તાંતમશેષં ચ વર્ણયિષ્યે મુનેઽગ્રતઃ॥
ઇદાનીં શૃણુ સુપ્રીત્યા ગુહોત્પત્તિં વદામ્યહમ્

પાવકાદિતમન્નાદિ ભુંજતે નિર્જરાઃ ખલુ ॥
વેદવાણ્યેતિ સર્વે તે સગર્ભા અભવન્સુરાઃ

તતોઽસહંતસ્તદ્વીર્યં પીડિતા હ્યભવન્ સુરાઃ ॥
વિષ્ણ્વાદ્યા નિખિલાશ્ચાતિ શિવાઽઽજ્ઞા નષ્ટબુદ્ધયઃ

અથ વિષ્ણુપ્રભૃતિકાસ્સર્વે દેવા વિમોહિતાઃ ॥
દહ્યમાના યયુઃ શીઘ્રં શરણં પાર્વતીપતેઃ

શિવાલયસ્ય તે દ્વારિ ગત્વા સર્વે વિનમ્રકાઃ ॥
તુષ્ટુવુસ્સશિવં શંભું પ્રીત્યા સાંજલયસ્સુરાઃ

॥ દેવા ઊચુઃ ॥
દેવદેવ મહાદેવ ગિરિજેશ મહાપ્રભો ॥
કિં જાતમધુના નાથ તવ માયા દુરત્યયા

સગર્ભાશ્ચ વયં જાતા દહ્યમાનાશ્ચ રેતસા ॥
તવ શંભો કુરુ કૃપાં નિવારય દશામિમામ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્યાઽમરનુતિં પરમેશશ્શિવાપતિઃ ॥
આજગામ દ્રુતં દ્વારિ યત્ર દેવાઃ સ્થિતા મુને

આગતં શંકરં દ્વારિ સર્વે દેવાશ્ચ સાચ્યુતાઃ ॥
પ્રણમ્ય તુષ્ટુવુઃ પ્રીત્યા નર્તકા ભક્તવત્સલમ્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥
શંભો શિવ મહેશાન ત્વાં નતાસ્સ્મ વિશેષતઃ ॥
રક્ષ નશ્શરણાપન્નાન્દહ્યમાનાંશ્ચ રેતસા

ઇદં દુઃખં હર હર ભવામો હિ મૃતા ધ્રુવમ્ ॥
ત્વાં વિના કસ્સમર્થોઽદ્ય દેવદુઃખનિવા રણે

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇતિ દીનતરં વાક્યમાકર્ણ્ય સુરરાટ્ પ્રભુઃ ॥
પ્રત્યુવાચ વિહસ્યાઽથ સ સુરાન્ ભક્તવત્સલઃ

॥ શિવ ઉવાચ ॥
હે હરે હે વિધે દેવાસ્સર્વે શૃણુત મદ્વચઃ ॥
ભવિષ્યતિ સુખં વોઽદ્ય સાવધાના ભવન્તુ હિ

એતદ્વમત મદ્વીર્યં દ્રુતમેવાઽખિલાસ્સુરાઃ ॥
સુખિનસ્તદ્વિશેષેણ શાસનાન્મમ સુપ્રભો

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાજ્ઞાં શિરસાઽધાય વિષ્ણ્વાદ્યાસ્સકલાસ્સુરાઃ ॥
અકાર્ષુર્વમનં શીઘ્રં સ્મરંતશ્શિવમવ્યયમ્

તચ્છંભુરેતસ્સ્વર્ણાભં પર્વતાકારમદ્ભુતમ્॥
અભવત્પતિતં ભૂમૌ સ્પૃશદ્ દ્યામેવ સુપ્રભમ્

અભવન્સુખિનસ્સર્વે સુરાસ્સર્વેઽચ્યુતાદયઃ ॥
અસ્તુવન્ પરમેશાનં શંકરં ભક્તવત્સલમ્

પાવકસ્ત્વભવન્નૈવ સુખી તત્ર મુનીશ્વર॥
તસ્યાજ્ઞાં પરમોઽદાદ્વૈ શંકરઃ પરમેશ્વરઃ

તતસ્સવહ્નિર્વિકલસ્સાંજલિર્નતકો મુને॥
અસ્તૌચ્છિવં સુખી નાત્મા વચનં ચેદમબ્રવીત્

॥ અગ્નિરુવાચ ॥ ॥
દેવદેવ મહેશાન મૂઢોઽહં તવ સેવકઃ ॥
ક્ષમસ્વ મેઽપરાધં હિ મમ દાહં નિવારય

ત્વં દીનવત્સલ સ્વામિઞ્શંકરઃ પરમેશ્વરઃ ॥
પ્રત્યુવાચ પ્રસન્નાત્મા પાવકો દીનવત્સલમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય શુચેર્વાણીં સ શંભુઃ પરમેશ્વરઃ ॥
પ્રત્યુવાચ પ્રસન્નાત્મા પાવકં દીનવત્સલઃ

શિવ ઉવાચ ॥
કૃતં ત્વનુચિતં કર્મ મદ્રેતો ભક્ષિતં હિ યત્ ॥
અતોઽનિવૃત્તસ્તે દાહઃ પાપાધિક્યાન્મદાજ્ઞયા

ઇદાનીં ત્વં સુખી નામ શુચે મચ્છરણાગતઃ ॥
અતઃ પ્રસન્નો જાતોઽહં સર્વં દુઃખં વિનશ્યતિ

કસ્યાશ્ચિત્સુસ્ત્રિયાં યોનૌ મદ્રેતસ્ત્યજ યત્નતઃ ॥
ભવિષ્યતિ સુખી ત્વં હિ નિર્દાહાત્મા વિશેષતઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
શંભુવાક્યં નિશમ્યેતિ પ્રત્યુવાચ શનૈઃ શુચિઃ ॥
સાંજલિર્નતકઃ પ્રીત્યા શંકરં ભક્તશંકરમ્

દુરાસદમિદં તેજસ્તવ નાથ મહેશ્વર ॥
કાચિન્નાસ્તિ વિના શક્ત્યા ધર્તું યોનૌ જગત્ત્રયે

ઇત્થં યદાઽબ્રવીદ્વહ્નિસ્તદા ત્વં મુનિસત્તમ ॥
શંકરપ્રેરિતઃ પ્રાત્થ હૃદાગ્નિમુપકારકઃ

॥ નારદ ઉવાચ ॥
શૃણુ મદ્વચનં વહ્ને તવ દાહહરં શુભમ્॥
પરમાનંદદં રમ્યં સર્વકષ્ટનિવારકમ્

કૃત્વોપાયમિમં વહ્ને સુખી ભવ વિદાહકઃ ॥
શિવેચ્છયા મયા સમ્યગુક્તં તાતેદમાદરાત્

તપોમાસસ્નાનકર્ત્ર્યસ્ત્રિયો યાસ્સ્યુઃ પ્રગે શુચે ॥
તદ્દેહેષુ સ્થાપય ત્વં શિવરેતસ્ત્વિદં મહત્

બ્રહ્મોવાચ ॥
તસ્મિન્નવસરે તત્રા ઽગતાસ્સપ્તમુનિસ્ત્રિયઃ ॥
તપોમાસિ સ્નાનકામાઃ પ્રાતસ્સન્નિયમા મુને

સ્નાનં કૃત્વા સ્ત્રિયસ્તા હિ મહાશીતાર્દ્દિતાશ્ચ ષટ્ ॥
ગંતુકામા મુને યાતા વહ્નિજ્વાલાસમીપતઃ

વિમોહિતાશ્ચ તા દૃષ્ટ્વારુન્ધતી ગિરિશાજ્ઞયા ॥
નિષિષેધ વિશેષેણ સુચરિત્ર સુબોધિની

તાઃ ષડ્ મુનિસ્ત્રિયો મોહાદ્ધઠાત્તત્ર ગતા મુને ॥
સ્વશીતવિનિવૃત્ત્યર્થં મોહિતાઃ શિવમાયયા

તદ્રેતઃકણિકાસ્સદ્યસ્તદ્દેહાન્ વિવિશુર્મુને ॥
રોમદ્વારાઽખિલા વહ્નિરભૂદ્દાહવિવર્જિતઃ

અંતર્ધાય દ્રુતં વહ્નિર્જ્વાલારૂપો જગામ હ ॥
સુખી સ્વલોકં મનસા સ્મરંસ્ત્વાં શંકરં ચ તમ્

સગર્ભાસ્તાઃ સ્ત્રિયસ્સાધોઽભવન્ દાહપ્રપીડિતાઃ ॥
જગ્મુસ્સ્વભવનં તાતારુંધતી દુઃખિતાઽગ્નિના

દૃષ્ટ્વા સ્વસ્ત્રીગતિં તાત નાથાઃ ક્રોધાકુલા દ્રુતમ્ ॥
તત્યજુસ્તાઃ સ્ત્રિયસ્તાત સુસંમંત્ર્ય પરસ્પરમ્

અથ તાઃ ષટ્ સ્ત્રિયસ્સર્વા દૃષ્ટ્વા સ્વવ્યભિચારકમ્ ॥
મહાદુઃખાન્વિતાસ્તાતાઽભવન્નાકુલમાનસાઃ

તત્યજુશ્શિવ રેતસ્તદ્ગર્ભરૂપં મુનિસ્ત્રિયઃ ॥
તા હિમાચલપૃષ્ઠેઽથાભવન્ દાહવિવર્જિતાઃ

અસહઞ્શિવરેતસ્તદ્ધિમાદ્રિઃ કંપમુદ્વહન્ ॥
ગંગાયાં પ્રાક્ષિપત્તૂર્ણમસહ્યં દાહપીડિતઃ

ગંગયાઽપિ ચ તદ્વીર્યં દુસ્સહં પરમાત્મનઃ ॥
નિઃક્ષિપ્તં હિ શરસ્તંબે તરંગૈઃ સ્વૈર્મુનીશ્વર

પતિતં તત્ર તદ્રેતો દ્રુતં બાલો બભૂવ હ ॥
સુન્દરસ્સુભગઃ શ્રીમાંસ્તેજસ્વી પ્રીતિવર્દ્ધનઃ

માર્ગમાસે સિતે પક્ષે તિથૌ ષષ્ઠ્યાં મુનીશ્વર ॥
પ્રાદુર્ભાવોઽભવત્તસ્ય શિવપુત્રસ્ય ભૂતલે

તસ્મિન્નવસરે બ્રહ્મન્ન કસ્માદ્ધિમ શૈલજા ॥
અભૂતઃ સુખિનૌ તત્ર સ્વગિરૌ ગિરિશોઽપિ ચ

શિવાકુચાભ્યાં સુસ્રાવ પય આનન્દસંભવમ્ ॥
તત્ર ગત્વા ચ સર્વેષાં સુખમાસીન્મુનેઽધિકમ્

મંગલં ચાઽભવત્તાત ત્રિલોક્યાં સુખદં સતામ્ ॥
ખલાનામભવદ્વિઘ્નો દૈત્યાનાં ચ વિશેષતઃ

અકસ્માદભવદ્વ્યોમ્નિ પરમો દુંદુભિધ્વનિઃ ॥
પુષ્પવૃષ્ટિઃ પપાતાઽશુ બાલકોપરિ નારદ

વિષ્ણ્વાદીનાં સમસ્તાનાં દેવાનાં મુનિસત્તમ ॥
અભૂદકસ્માત્પરમ આનન્દઃ પરમોત્સવઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં ચતુર્થે કુમારખંડે શિવપુત્રજનનવર્ણનં નામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ