શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.4.1

॥ શ્રીગણેશાય નમઃ ॥
॥ શ્રીગૌરીશંકરાભ્યાં નમઃ ॥
અથ રુદ્રસંહિતાંતર્ગતશ્ચતુર્થઃ કુમારખણ્ડઃ પ્રારભ્યતે ॥
વન્દે નન્દનતુષ્ટમાન સમતિ પ્રેમપ્રિયં પ્રેમદં પૂર્ણં પૂર્ણકરં પ્રપૂર્ણનિખિલૈશ્વર્યૈકવાસં શિવમ્॥
સત્યં સત્યમયં ત્રિસત્યવિભવં સત્યપ્રિયં સત્યદં વિષ્ણુબ્રહ્મનુતં સ્વકીયકૃપયોપાત્તાકૃતિં શંકરમ્

॥ નારદ ઉવાચ ॥
વિવાહયિત્વા ગિરિજાં શંકરો લોકશંકરઃ ॥
ગત્વા સ્વપર્વતં બ્રહ્મન્ કિમકાર્ષિદ્ધિ તદ્વદ

કથં હિ તનયો જજ્ઞે શિવસ્ય પરમાત્મનઃ ॥
યદર્થમાત્મારામોઽપિ સમુવાહ શિવાં પ્રભુઃ

તારકસ્ય કથં બ્રહ્મન્ વધોઽભૂદ્દેવશંકરઃ ॥
એતત્સર્વમશેષેણ વદ કૃત્વા દયાં મયિ

સૂત ઉવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય નારદસ્ય પ્રજાપતિઃ ॥
સુપ્રસન્નમનાઃ સ્મૃત્વા શંકરં પ્રત્યુવાચ હ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ચરિતં શૃણુ વક્ષ્યામિ શશિમૌલેસ્તુ નારદ ॥
ગુહજન્મકથાં દિવ્યાં તારકાસુરસદ્વધમ્

શ્રૂયતાં કથયામ્યદ્ય કથાં પાપપ્રણાશિનીમ્ ॥
યાં શ્રુત્વા સર્વપાપેભ્યો મુચ્યતે માનવો ધ્રુવમ્

ઇદમાખ્યાનમનઘં રહસ્યં પરમાદ્ભુતમ્ ॥
પાપસંતાપહરણં સર્વવિઘ્નવિનાશનમ્

સર્વમંગલદં સારં સર્વશ્રુતિમનોહરમ્ ॥
સુખદં મોક્ષબીજં ચ કર્મમૂલનિકૃંતનમ્

કૈલાસમાગત્ય શિવાં વિવાહ્ય શોભાં પ્રપેદે નિતરાં શિવોઽપિ ॥
વિચારયામાસ ચ દેવકૃત્યં પીડાં જનસ્યાપિ ચ દેવકૃત્યે

શિવસ્સ ભગવાન્ સાક્ષાત્કૈલાસમગમદ્યદા ॥
સૌખ્યં ચ વિવિધં ચક્રુર્ગણાસ્સર્વે સુહર્ષિતાઃ ॥

મહોત્સવો મહાનાસીચ્છિવે કૈલાસમાગતે ॥
દેવાસ્સ્વવિષયં પ્રાપ્તા હર્ષનિર્ભરમાનસાઃ

અથ શંભુર્મહાદેવો ગૃહીત્વા ગિરિજાં શિવામ્ ॥
જગામ નિર્જનં સ્થાનં મહાદિવ્યં મનોહરમ્

શય્યાં રતિકરીં કૃત્વા પુષ્પચન્દનચર્ચિતામ્ ॥
અદ્ભુતાં તત્ર પરમાં ભોગવસ્ત્વન્વિતાં શુભામ્

સ રેમે તત્ર ભગવાઞ્શંભુગિરિજયા સહ ॥
સહસ્રવર્ષપર્યન્તં દેવમાનેન માનદઃ

દુર્ગાંગસ્પર્શમાત્રેણ લીલયા મૂર્ચ્છિતઃ શિવઃ ॥
મૂર્ચ્છિતા સા શિવસ્પર્શાદ્બુબુધે ન દિવાનિશમ્

હરે ભોગપ્રવૃત્તે તુ લોકધર્મ પ્રવર્તિનિ ॥
મહાન્ કાલો વ્યતીયાય તયોઃ ક્ષણ ઇવાનઘ

અથ સર્વે સુરાસ્તાત એકત્રીભૂય ચૈકદા ॥
મંત્રયાંચક્રુરાગત્ય મેરૌ શક્રપુરોગમાઃ

સુરા ઊચુઃ ॥
વિવાહં કૃતવાઞ્છંભુરસ્મત્કાર્યાર્થમીશ્વરઃ॥
યોગીશ્વરો નિર્વિકારો સ્વાત્મારામો નિરંજનઃ

નોત્પન્નસ્તનયસ્તસ્ય ન જાનામોઽત્ર કારણમ્॥
વિલંબઃ ક્રિયતે તેન કથં દેવેશ્વરેણ હ

એતસ્મિન્નંતરે દેવા નારદાદ્દેવદર્શનાત્ ॥
બુબુધુસ્તન્મિતં ભોગં તયોશ્ચ રમમાણયોઃ

ચિરં જ્ઞાત્વા તયોર્ભોગં ચિંતામાપુસ્સુરાશ્ચ તે॥
બ્રહ્માણં માં પુરસ્કૃત્ય યયુર્નારાયણાંતિકમ્

તં નત્વા કથિતં સર્વં મયા વૃત્તાંતમીપ્સિતમ્ ॥
સન્તસ્થિરે સર્વદેવા ચિત્રે પુત્તલિકા યથા

બ્રહ્મોવાચ॥
સહસ્રવર્ષ પર્ય્યન્તં દેવમાનેન શંકરઃ ॥
રતૌ રતશ્ચ નિશ્ચેષ્ટો યોગી વિરમતે ન હિ

॥
ભગવાનુવાચ ॥
ચિન્તા નાસ્તિ જગદ્ધાતસ્સર્વં ભદ્રં ભવિષ્યતિ ॥
શરણં વ્રજ દેવેશ શંકરસ્ય મહાપ્રભોઃ

મહેશશરણાપન્ના યે જના મનસા મુદા ॥
તેષાં પ્રજેશભક્તાનાં ન કુતશ્ચિદ્ભયં ક્વચિત્

શૃંગારભંગસ્સમયે ભવિતા નાધુના વિધે ॥
કાલપ્રયુક્તં કાર્યં ચ સિદ્ધિં પ્રાપ્નોતિ નાન્યથા

શમ્ભોસ્સમ્ભોગમિષ્ટં કો ભેદં કર્તુમિહેશ્વરઃ ॥
પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે ચ સ્વેચ્છયા હિ વિરંસ્યતિ

સ્ત્રીપુંસો રતિવિચ્છેદમુપાયેન કરોતિ યઃ ॥
તસ્ય સ્ત્રીપુત્રયોર્ભેદો ભવેજ્જન્મનિ જન્મનિ

ભ્રષ્ટજ્ઞાનો નષ્ટકીર્ત્તિરલક્ષ્મીકો ભવેદિહ ॥
પ્રયાત્યંતે કાલસૂત્ર વર્ષલક્ષં સ પાતકી

રંભાયુક્તં શક્રમિમં ચકાર વિરતં રતૌ ॥
મહામુનીન્દ્રો દુર્વાસાસ્તત્સ્ત્રીભેદો બભૂવ હ

પુનરન્યાં સ સંપ્રાપ્ય વિષેવ્ય શુભપાણિકામ્ ॥
દિવ્યં વર્ષસહસ્રં ચ વિજહૌ વિરહજ્વરમ્

ઘૃતાચ્યા સહ સંશ્લિષ્ટં કામં વારિતવાન્ ગુરુઃ ॥
ષણ્માસાભ્યંતરે ચન્દ્રસ્તસ્ય પત્નીં જહાર હ

પુનશ્શિવં સમારાધ્ય કૃત્વા તારામયં રણમ્ ॥
તારાં સગર્ભાં સંપ્રાપ્ય વિજહૌ વિરહજ્વરમ્ ॥૩૪
મોહિનીસહિતં ચન્દ્રં ચકાર વિરતં રતૌ ॥
મહર્ષિર્ગૌતમસ્તસ્ય સ્ત્રીવિચ્છેદો બભૂવ હ

હરિશ્ચન્દ્રો હાલિકં ચ વૃષલ્યાસહ સંયુતમ્ ॥
ચારયામાસ નિશ્ચેષ્ટં નિર્જનં તત્ફલં શૃણુ

ભ્રષ્ટઃ સ્ત્રીપુત્રરાજ્યેભ્યો વિશ્વામિત્રેણ તાડિતઃ ॥
તતશ્શિવં સમારાધ્ય મુક્તો ભૂતો હિ કશ્મલાત્

અજામિલં દ્વિજશ્રેષ્ઠં વૃષલ્યા સહ સંયુતમ્ ॥
ન ભિયા વારયામાસુસ્સુરાસ્તાં ચાપિ કેચન

સર્વં નિષેકસાધ્યં ચ નિષેકો બલવાન્ વિધે ॥
નિષેકફલદો વૈ સ નિષેકઃ કેન વાર્ય્યતે

દિવ્યં વર્ષસહસ્રં ચ શંભોઃ સંભોગકર્મ તત્ ॥
પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે ચ ગત્વા તત્ર સુરેશ્વરાઃ

યેન વીર્યં પતેદ્ભૂમૌ તત્ કરિષ્યથ નિશ્ચિતમ્ ॥
તત્ર વીર્ય્યે ચ ભવિતા સ્કન્દનામા પ્રભોસ્સુતઃ

અધુના સ્વગૃહં ગચ્છ વિધે સુરગણૈસ્સહ ॥
કરોતુ શંભુસ્સંભોગં પાર્વત્યા સહ નિર્જને

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા કમલાકાન્તઃ શીઘ્રં સ્વન્તઃ પુરં યયૌ ॥
સ્વાલયં પ્રયયુર્દેવા મયા સહ મુનીશ્વર

શક્તિશક્તિમતોશ્ચાઽથ વિહારેણાઽતિ ચ ક્ષિતિઃ ॥
ભારાક્રાંતા ચકંપે સા સશેષાઽપિ સકચ્છપા

કચ્છપસ્ય હિ ભારેણ સર્વાધારસ્સમીરણઃ ॥
સ્તંભિતોઽથ ત્રિલોકાશ્ચ બભૂવુર્ભયવિહ્વલાઃ

અથ સર્વે મયા દેવા હરેશ્ચ શરણં યયુઃ ॥
સર્વં નિવેદયાંચક્રુસ્તદ્વૃત્તં દીનમાનસાઃ

દેવા ઊચુઃ ॥
દેવદેવ રમાનાથ સર્વાઽવનકર પ્રભોઃ ॥
રક્ષ નઃ શરણાપન્નાન્ ભયવ્યાકુલમાનસાન્

સ્તંભિતસ્ત્રિજગત્પ્રાણો ન જાને કેન હેતુના ॥
વ્યાકુલં મુનિભિર્લેખૈસ્ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સકલા દેવા મયા સહ મુનીશ્વર ॥
દીનાસ્તસ્થુઃ પુરો વિષ્ણોર્મૌનીભૂતાસ્સુ દુઃખિતાઃ

તદાકર્ણ્ય સમાદાય સુરાન્નઃ સકલાન્ હરિઃ ॥
જગામ પર્વતં શીઘ્રં કૈલાસં શિવવલ્લભમ્

તત્ર ગત્વા હરિર્દેવૈર્મયા ચ સુરવલ્લભઃ ॥
યયૌ શિવવરસ્થાનં શંકરં દ્રષ્ટુકામ્યયા

તત્ર દૃષ્ટ્વા શિવં વિષ્ણુર્નસુરૈર્વિસ્મિતોઽભવત્ ॥
તત્ર સ્થિતાઞ્ શિવગણાન્ પપ્રચ્છ વિનયાન્વિતઃ

વિષ્ણુરુવાચ ॥
હે શંકરાઃ શિવઃ કુત્ર ગતસ્સર્વપ્રભુર્ગણાઃ ॥
નિવેદયત નઃ પ્રીત્યા દુઃખિતાન્વૈ કૃપાલવઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્ય સામરસ્ય હરેર્ગુણાઃ ॥
પ્રોચુઃ પ્રીત્યા ગણાસ્તે હિ શંકરસ્ય રમાપતિમ્

શિવગણા ઊચુઃ ॥
હરે શૃણુ શિવપ્રીત્યા યથાર્થં બ્રૂમહે વયમ્ ॥
બ્રહ્મણા નિર્જરૈસ્સાર્દ્ધં વૃત્તાન્તમખિલં ચ યત્

સર્વેશ્વરો મહાદેવો જગામ ગિરિજાલયમ્ ॥
સંસ્થાપ્ય નોઽત્ર સુપ્રીત્યા રાનાલીલાવિશારદઃ

તદ્ગુહાભ્યન્તરે શંભુઃ કિં કરોતિ મહેશ્વરઃ ॥
ન જાનીમો રમાનાથ વ્યતીયુર્બહવસ્સમાઃ

॥ બ્રહ્મોવાચ॥
શ્રુત્વેતિ વચનં તેષાં સ વિષ્ણુસ્સામરો મયા ॥
વિસ્મિતોઽતિ મુનિશ્રેષ્ઠ શિવદ્વારં જગામ હ

તત્ર ગત્વા મયા દેવૈસ્સ હરિર્દેવવલ્લભઃ॥
આર્તવાણ્યા મુને પ્રોચે તારસ્વરતયા તદા

શંભુમસ્તૌન્મહાપ્રીત્યા સામરો હિ મયા હરિઃ ॥
તત્ર સ્થિતો મુનિશ્રેષ્ઠ સર્વલોકપ્રભું હરમ્

॥ વિષ્ણુરુવાચ ॥
કિં કરોષિ મહાદેવાઽભ્યન્તરે પરમેશ્વર ॥
તારકાર્તાન્સુરાન્સર્વાન્પાહિ નઃ શરણાગતાન્

ઇત્યાદિ સંસ્તુવઞ્ શંભું બહુધા સોમરૈર્મયા ॥
રુરોદાતિ હરિસ્તત્ર તારકાર્તૈર્મુનીશ્વર

દુઃખકોલાહલસ્તત્ર બભૂવ ત્રિદિવૌકસામ્ ॥
મિશ્રિતશ્શિવ સંસ્તુત્યાઽસુરાર્ત્તાનાં મુનીશ્વર

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે રુદ્રસંહિતાયાં કુમારખણ્ડે શિવવિહારવર્ણનં નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ