શિવ પુરાણ · અધ્યાય 2.4.18

નારદ ઉવાચ ॥
જીવિતે ગિરિજાપુત્રે દેવ્યા દૃષ્ટે પ્રજેશ્વર ॥
તતઃ કિમભવત્તત્ર કૃપયા તદ્વદાધુના

બ્રહ્મોવાચ ॥
જીવિતે ગિરિજાપુત્રે દેવ્યા દૃષ્ટે મુનીશ્વર ॥
યજ્જાતં તચ્છૃણુષ્વાદ્ય વચ્મિ તે મહદુત્સવમ્

જીવિતસ્સ શિવાપુત્રો નિર્વ્યગ્રો વિકૃતો મુને॥
અભિષિક્તસ્તદા દેવૈર્ગણાધ્યક્ષૈર્ગજાનનઃ

દૃષ્ટ્વા સ્વતનયં દેવી શિવા હર્ષસમન્વિતા ॥
ગૃહીત્વા બાલકં દોર્ભ્યાં પ્રમુદા પરિષસ્વજે

વસ્ત્રાણિ વિવિધાનીહ નાનાલંકરણાનિ ચ ॥
દદૌ પ્રીત્યા ગણેશાય સ્વપુત્રાય મુદાંબિકા

પૂજયિત્વા તયા દેવ્યા સિદ્ધિભિશ્ચાપ્યનેકશઃ ॥
કરેણ સ્પર્શિતસ્સોથ સર્વદુઃખહરેણ વૈ

પૂજયિત્વા સુતં દેવી મુખમાચુમ્બ્ય શાંકરી ॥
વરાન્દદૌ તદા પ્રીત્યા જાતસ્ત્વં દુઃખિતોઽધુના

ધન્યોસિ કૃતકૃત્યોસિ પૂર્વપૂજ્યો ભવાધુના ॥
સર્વેષામમરાણાં વૈ સર્વદા દુઃખવર્જિતઃ

આનને તવ સિન્દૂરં દૃશ્યતે સાંપ્રતં યદિ ॥
તસ્માત્ત્વં પૂજનીયોસિ સિન્દૂરેણ સદા નરૈઃ

પુષ્પૈર્વા ચન્દનૈર્વાપિ ગન્ધેનૈવ શુભેન ચ ॥
નૈવેદ્યે સુરમ્યેણ નીરાજેન વિધાનતઃ

તાંમ્બૂલૈરથ દાનૈશ્ચ તથા પ્રક્રમણૈરપિ ॥
નમસ્કારવિધાનેન પૂજાં યસ્તે વિધાસ્યતિ

તસ્ય વૈ સકલા સિદ્ધિર્ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ॥
વિઘ્નાન્યનેકરૂપાણિ ક્ષયં યાસ્યંત્યસંશયમ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ચ તદા દેવી સ્વપુત્રં તં મહેશ્વરો ॥
નાનાવસ્તુભિરુત્કૃષ્ટં પુનરપ્યર્ચયત્તથા

તતસ્સ્વાસ્થ્યં ચ દેવાનાં ગણાનાં ચ વિશેષતઃ ॥
ગિરિજાકૃપયા વિપ્ર જાતં તત્ક્ષણમાત્રતઃ

એતસ્મિંશ્ચ ક્ષણે દેવા વાસવાદ્યાઃ શિવં મુદા॥
સ્તુત્વા પ્રસાદ્ય તં દેવં ભક્તા નિન્યુઃ શિવાંતિકમ્

સંસાદ્ય ગિરિશં પશ્ચાદુત્સંગે સન્ન્યવેશયન્ ॥
બાલકં તં મહેશાન્યાસ્ત્રિજગત્સુખહેતવે

શિવોપિ તસ્ય શિરસિ દત્ત્વા સ્વકરપંકજમ્ ॥
ઉવાચ વચનં દેવાન્ પુત્રોઽયમિતિ મેઽપરઃ

ગણેશોપિ તદોત્થાય નમસ્કૃત્ય શિવાય વૈ ॥
પાર્વત્યૈ ચ નમસ્કૃત્ય મહ્યં વૈ વિષ્ણવે તથા

નારાદાદ્યાનૃષીન્સર્વાન્સત્વાસ્થાય પુરોઽબ્રવીત્॥
ક્ષંતવ્યશ્ચાપરાધો મે માનશ્ચૈવેદૃશો નૃણામ્

અહં ચ શંકરશ્ચૈવ વિષ્ણુશ્ચૈતે ત્રયસ્સુરાઃ॥
પ્રત્યૂચુર્યુગપત્પ્રીત્યા દદતો વરમુત્તમમ્

ત્રયો વયં સુરવરા યથાપૂજ્યા જગત્ત્રયે॥
તથાયં ગણનાથશ્ચ સકલૈઃ પ્રતિપૂજ્યતામ્

વયં ચ પ્રાકૃતાશ્ચાયં પ્રાકૃતઃ પૂજ્ય એવ ચ ॥
ગણેશો વિઘ્નહર્તા હિ સર્વકામફલપ્રદઃ

એતત્પૂજાં પુરા કૃત્વા પશ્ચાત્પૂજ્યા વયં નરૈઃ ॥
વયં ચ પૂજિતાસ્સર્વે નાયં ચાપૂજિતો યદા

અસ્મિન્નપૂજિતે દેવાઃ પરપૂજાકૃતા યદિ ॥
તદા તત્ફલહાનિઃ સ્યાન્નાત્ર કાર્યા વિચારણા

બ્રહ્મોવાચ ॥
ઇત્યુક્ત્વા સ ગણેશાનો નાનાવસ્તુભિરાદરાત્ ॥
શિવેન પૂજિતઃ પૂર્વં વિષ્ણુનાનુ પ્રપૂજિતઃ

બ્રહ્મણા ચ મયા તત્ર પાર્વત્યા ચ પ્રપૂજિતઃ ॥
સર્વૈર્દેવૈર્ગણૈશ્ચૈવ પૂજિતઃ પરયા મુદા

સવૈર્મિલિત્વા તત્રૈવ બ્રહ્મવિષ્ણુહરાદિભિઃ ॥
સગણેશશ્શિવાતુષ્ટ્યૈ સર્વાધ્યક્ષો નિવેદિતઃ

પુનશ્ચૈવ શિવેનાસ્મૈ સુપ્રસન્નેન ચેતસા ॥
સર્વદા સુખદા લોકે વરા દત્તા હ્યનેકશઃ

શિવ ઉવાચ ॥
હે ગિરીન્દ્રસુતાપુત્ર સંતુષ્ટોહં ન સંશયઃ ॥
મયિ તુષ્ટે જગત્તુષ્ટં વિરુદ્ધઃ કોપિ નો ભવેત્

બાલરૂપોપિ યસ્માત્ત્વં મહાવિક્રમકારકઃ ॥
શક્તિપુત્રસ્સુતેજસ્વી તસ્માદ્ભવ સદા સુખી

ત્વન્નામ વિઘ્નહંતૃત્વે શ્રેષ્ઠં ચૈવ ભવત્વિતિ॥
મમ સર્વગણાધ્યક્ષઃ સંપૂજ્યસ્ત્વં ભવાધુના

એવમુક્ત્વા શંકરેણ પૂજાવિધિરનેકશઃ ॥
આશિષશ્ચાપ્યનેકા હિ કૃતાસ્તસ્મિંસ્તુ તત્ક્ષણાત્

તતો દેવગણાશ્ચૈવ ગીત વાદ્યં ચ નૃત્યકમ્ ॥
મુદા તે કારયામાસુસ્તથૈવપ્સરસાં ગણાઃ

પુનશ્ચૈવ વરો દત્તસ્સુપ્રસન્નેન શંભુના ॥
તસ્મૈ ચ ગણનાથાય શિવેનૈવ મહાત્મના

ચતુર્થ્યાં ત્વં સમુત્પન્નો ભાદ્રે માસિ ગણેશ્વર ॥
અસિતે ચ તથા પક્ષે ચંદ્રસ્યોદયને શુભે

પ્રથમે ચ તથા યામે ગિરિજાયાસ્સુચેતસઃ ॥
આવિર્બભૂવ તે રૂપં યસ્માત્તે વ્રતમુત્તમમ્ ।૩૬॥
તસ્માત્તદ્દિનમારભ્ય તસ્યામેવ તિથૌ મુદા ॥
વ્રતં કાર્યં વિશેષેણ સર્વસિદ્ધ્યૈ સુશોભનમ્

યાવત્પુનસ્સમાયાતિ વર્ષાન્તે ચ ચતુર્થિકા ॥
તાવદ્વ્રતં ચ કર્તવ્યં તવ ચૈવ મમાજ્ઞયા

સંસારે સુખમિચ્છન્તિ યેઽતુલં ચાપ્યનેકશઃ ॥
ત્વાં પૂજયન્તુ તે ભક્ત્યા ચતુર્થ્યાં વિધિપૂર્વકમ્

માર્ગશીર્ષે તથા માસે રમા યા વૈ ચતુર્થિકા ॥
પ્રાતઃસ્નાનં તદા કૃત્વા વ્રતં વિપ્રાન્નિવેદયેત

દૂર્વાભિઃ પૂજનં કાર્યમુપવાસસ્તથાવિધઃ ॥
રાત્રેશ્ચ પ્રહરે જાતે સ્નાત્વા સંપૂજયેન્નરઃ

મૂર્તિં ધાતુમયીં કૃત્વા પ્રવાલસંભવાં તથા ॥
શ્વેતાર્કસંભવાં ચાપિ માર્દ્દિકાં નિર્મિતાં તથા

પ્રતિષ્ઠાપ્ય તદા તત્ર પૂજયેત્પ્રયતઃ પુમાન્ ॥
ગંધૈર્નાનાવિધૈર્દિવ્યૈશ્ચન્દનૈઃ પુષ્પકૈરિહ

વિતસ્તિમાત્રા દૂર્વા ચ વ્યંગા વૈ મૂલવર્જિતા ॥
ઈદૃશાનાં તદ્બલાનાં શતેનૈકોત્તરેણ હ

એકવિંશતિકેનૈવ પૂજયેત્પ્રતિમાં સ્થિતામ્ ॥
ધૂપૈર્દીપૈશ્ચ નૈવેદ્યૈર્વિવિધૈર્ગણનાયકમ્

તામ્બૂલાદ્યર્ઘસદ્દ્રવ્યૈઃ પ્રણિપત્ય સ્તવૈસ્તથા ॥
ત્વાં તત્ર પૂજયિત્વેત્થં બાલચંદ્રં ચ પૂજયેત્

પશ્ચાદ્વિપ્રાંશ્ચ સંપૂજ્ય ભોજયેન્મધુરૈર્મુદા ॥
સ્વયં ચૈવ તતો ભુંજ્યાન્મધુરં લવણં વિના

વિસર્જયેત્તતઃ પશ્ચાન્નિયમં સર્વમાત્મનઃ ॥
ગણેશસ્મરણં કુર્ય્યાત્સંપૂર્ણં સ્યાદ્વ્રતં શુભમ્

એવં વ્રતેન સંપૂર્ણે વર્ષે જાતે નરસ્તદા ॥
ઉદ્યાપનવિધિં કુર્યાદ્વ્રતસમ્પૂર્ત્તિહેતવે

દ્વાદશ બ્રાહ્મણાસ્તત્ર ભોજનીયા મદાજ્ઞયા ॥
કુંભમેકં ચ સંસ્થાપ્ય પૂજ્યા મૂર્તિસ્ત્વદીયિકા

સ્થણ્ડિલેષ્ટપલં કૃત્વા તદા વેદવિધાનતઃ ॥
હોમશ્ચૈવાત્ર કર્તવ્યો વિત્તશાઠ્યવિવર્જિતૈઃ

સ્ત્રીદ્વયં ચ તથા ચાત્ર બટુકદ્વયમાદરાત્॥
ભોજયેત્પૂજયિત્વા વૈ મૂર્ત્યગ્રે વિધિપૂર્વકમ્

નિશિ જાગરણં કાર્યં પુનઃ પ્રાતઃ પ્રપૂજયેત્॥
વિસર્જનં તતશ્ચૈવ પુનરાગમનાય ચ

બાલકાચ્ચાશિષો ગ્રાહ્યાસ્સ્વસ્તિવાચનમેવ ચ ॥
પુષ્પાંજલિં પ્રદદ્યાચ્ચ વ્રતસંપૂર્ણ હેતવે

નમસ્કારાંસ્તતઃ કૃત્વા નાનાકાર્યં પ્રકલ્પયેત્ ॥
એવં વ્રતં કૃતં યેન તસ્યેપ્સિતફલં ભવેત્

યો નિત્યં શ્રદ્ધયા સાર્દ્ધં પૂજાં ચૈવ સ્વ શક્તિતઃ ॥
કુર્ય્યાત્તવ ગણેશાન સર્વકામફલાપ્તયે

સિન્દૂરૈશ્ચન્દનૈશ્ચૈવ તંડુલૈઃ કેતકૈસ્તથા ॥
ઉપચારૈરનેકૈશ્ચ પૂજયેત્ત્વાં ગણે શ્વરમ્

એવં ત્વાં પૂજયેયુર્યે ભક્ત્યા નાનોપચારતઃ ॥
તેષાં સિદ્ધિર્ભવેન્નિત્યં વિઘ્નનાશો ભવેદિહ

સર્વૈર્વર્ણૈઃ પ્રકર્ત્તવ્યા સ્ત્રીભિશ્ચૈવ વિશેષતઃ ॥
ઉદયાભિમુખૈશ્ચૈવ રાજભિશ્ચ વિશેષતઃ

યં યં કામયતે યો વૈ તંતમાપ્નોતિ નિશ્ચિતમ્ ॥
અતઃ કામયમાનેન તેન સેવ્યસ્સદા ભવાન્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥
શિવેનૈવ તદા પ્રોક્તં ગણેશાય મહાત્મને ॥
તદાનીં દૈવતૈશ્ચૈવ સર્વૈશ્ચ ઋષિસત્તમૈઃ

તથેત્યુક્ત્વા તુ તૈસ્સર્વૈર્ગણૈશ્શંભુપ્રિયૈર્મુને ॥
પૂજિતો હિ ગણાધીશો વિધિના પરમેણ સઃ

તતશ્ચૈવ ગણાસ્સર્વે પ્રણેમુસ્તે ગણેશ્વરમ્ ॥
સમાનર્ચુર્વિશેષેણ નાનાવસ્તુભિરાદરાત્

ગિરિજાયાસ્સમુત્પન્નો યશ્ચ હર્ષો મુનીશ્વર ॥
ચતુર્ભિર્વદનૈર્વૈ તમવર્ણ્યં ચ કથં બ્રુવે

દેવદુંદુભયો નેદુર્નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ ॥
જગુર્ગંધર્વમુખ્યાશ્ચ પુષ્પવર્ષં પપાત હ

જગત્સ્વાસ્થ્યં તદા પ્રાપ ગણાધીશે પ્રતિષ્ઠિતે॥
મહોત્સવો મહાનાસીત્સર્વં દુઃખં ક્ષયં ગણમ્

શિવાશિવૌ ચ મોદેતાં વિશેષેણાતિ નારદ ॥
આસીત્સુમંગલં ભૂરિ સર્વત્ર સુખદાયકમ્

તતો દેવગણાઃ સર્વે ઋષીણાં ચ ગણાસ્તથા ॥
સમાગતાશ્ચ યે તત્ર જગ્મુસ્તે તુ શિવાજ્ઞયા

પ્રશંસંતશ્શિવા તત્ર ગણેશં ચ પુનઃ પુનઃ ॥
શિવં ચૈવ તથા સ્તુત્વા કીદૃશં યુદ્ધમેવ ચ

યદા સા ગિરિજા દેવી કોપહીના બભૂવ હ ॥
શિવોઽપિ ગિરિજાં તત્ર પૂર્વવત્સંપ્રપદ્ય તામ્

ચકાર વિવિધં સૌખ્યં લોકાનાં હિતકામ્યયા॥
સ્વાત્મારામોઽપિ પરમો ભક્તકાર્યોદ્યતઃ સદા

વિષ્ણુશ્ચ શિવમાપૃચ્છ્ય બ્રહ્માહં તં તથૈવ હિ ॥
આગચ્છાવ સ્વધામં ચ શિવૌ સંસેવ્ય ભક્તિતઃ

નારદ ત્વં ચ ભગવન્સંગીય શિવયોર્યશઃ ॥
આગમો ભવનં સ્વં ચ શિવૌ પૃષ્ટ્વા મુનીશ્વર

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં મયા વૈ શિવયોર્યશઃ ॥
ભવત્પૃષ્ટેન વિઘ્નેશ યશસ્સંમિશ્રમાદરાત્

ઇદં સુમંગલાખ્યાનં યઃ શૃણોતિ સુસંયતઃ ॥
સર્વમંગલ સંયુક્તસ્સ ભવેન્મંગલાલયઃ

અપુત્રો લભતે પુત્રં નિર્ધનો લભતે ધનમ્ ॥
ભાયાર્થી લભતે ભાર્યાં પ્રજાર્થી લભતે પ્રજામ્

આરોગ્યં લભતે રોગી સૌભાગ્યં દુર્ભગો લભેત્ ॥
નષ્ટપુત્રં નષ્ટધનં પ્રોષિતા ચ પતિં લભેત્

શોકાવિષ્ટશ્શોકહીનસ્સ ભવેન્નાત્ર સંશયઃ ॥
ઇદં ગાણેશમાખ્યાનં યસ્ય ગેહે ચ તિષ્ઠતિ

સદા મંગલસંયુક્તસ્સ ભવેન્નાત્ર સંશયઃ ॥
યાત્રાકાલે ચ પુણ્યાહે યશ્શૃણોતિ સમાહિતઃ ॥
સર્વાભીષ્ટં સ લભતે શ્રીગણેશપ્રસાદતઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે દ્વિતીયાયાં રુદ્રસંહિતાયાં ચતુર્થે કુમારખંડે ગણેશગણાધિપપદવીવર્ણનં નામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ